להנוסעים לארץ ישראל - מעלת וקדושת הארץ
קאטאלאג: ארץ ישראל נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 51 אידיש 1 שעה 30 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
פאר די וואס פארן קיין ארץ ישראל ערקלערט דער משגיח אז ארץ ישראל איז דער שבת פון דער וועלט, און אז מ'דארף זיך צוגרייטן דערצו, האבן א תשוקה דערצו און ארבעטן כדי צו זוכה זיין דערצו.
דער משגיח רעדט צו די וואס גרייטן זיך צו פארן קיין ארץ ישראל, וועגן דער מעלה פונעם לאנד און ווי אזוי מ'דארף צוגיין דערצו. ארץ ישראל איז דער שורש פון דער וועלט אזוי ווי ראש השנה איז דער שורש פונעם יאר; זי איז דער שבת פון דער וועלט, און ירושלים איז דער שבת פון ארץ ישראל. די תורה איז געגעבן געווארן פאר דעם לאנד, און א איד באקומט דארט א העכערע נשמה, ממילא ווערט דארט סיי דאס גוטע סיי דאס שלעכטע שטארקער. דערפאר דארף מען זיך צוגרייטן אריינצוגיין אין ארץ ישראל אזוי ווי מ'גרייט זיך צו צו שבת: נישט ווי א טוריסט, נאר מיט קדושה, מיט תשוקה און מיט תפילה, און מיט'ן וויסן אז דער יצר הרע איז דארט גרעסער. ער דערציילט מעשיות פון ר' מענדל וויטעבסקער, פונעם בת עין און פונעם אור החיים, ברענגט דעם חתם סופר אויף משה רבינו'ס לעצטע תפילה, און ענדיגט מיט ירושלים, דעם כותל המערבי און א רוף צו אויסנוצן די געלעגנהייט.
ענינים: קדושת ארץ ישראל · פארן קיין ארץ ישראל און וואוינען דארט · ירושלים און דער כותל
סדר השיעור
-
0:00 ארץ ישראל, דער שבת פון דער וועלט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט דעם פסוק אז די אויגן פון השם יתברך זענען אלעמאל אויף ארץ ישראל: אזוי ווי ראש השנה איז דער שורש פונעם יאר, איז דאס לאנד דער אנהייב פון דער וועלט און איר שבת, און ירושלים איז דער שבת פון ארץ ישראל. ער רעדט פון דער באזונדערער שמירה פונעם לאנד, זאגט אז לערנען אדער זינדיגן דארט האט די וואג פון שבת, און ברענגט דעם חתם סופר אז א צדיק ווערט דארט גרעסער און א רשע ערגער.
-
8:46 דאס לאנד פון דער תורה און א העכערע נשמה שטייט אינעם קאטאלאג
מיט דעם רמב"ן און רש"י ווייזט דער משגיח אז די תורה איז געמאכט געווארן פאר ארץ ישראל, און אז דאס לאנד קען נישט פארטראגן קיין עבירות. ער ערקלערט אז א איד באקומט דארט א העכערע נשמה, אזוי ווי די נשמה יתירה פון שבת, מיט דעם חסד לאברהם און די מלאכים פון יעקב אבינו, און מיט א משל פון א דראט וואס טראגט א שטארקן עלעקטרישן שטראם ערקלערט ער פארוואס סיי א צדיק סיי א רשע וואקסט דארט.
-
15:59 זיך צוגרייטן אריינצוגיין, אזוי ווי צו שבת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארבינדט שבת מיט ירושלים דורך דער ברכה פון בונה ירושלים אין בענטשן, און לערנט דערנאך אז מ'קען נישט אריינגיין אין ארץ ישראל סתם אזוי: די אידן האבן זיך מל געווען איידער זיי זענען אריבער מיט יהושע, און א מדרש שטעלט תנאים פון קדושה פאר'ן אריינגיין. אזוי ווי מ'קען נישט אריינשפרינגען אין שבת גלייך פון א שפיל, נאר מ'דארף זיך צוגרייטן ערב שבת, יעדער לויט זיין שורש.
-
21:00 ארומגערינגלט מיט וואסער; דארט זיין און נישט זוכה זיין שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם רמ"ק אז ארץ ישראל איז ארומגערינגלט מיט וואסער פון אלע פיר זייטן, ממילא איז אריינקומען אהין אזוי ווי גיין אין מקוה פאר שבת. א טוריסט וואס באדט זיך אין ים המלח האט גארנישט פון ארץ ישראל; אזוי ווי איינער וואס דאווענט נישט, מאכט נישט קיין קידוש און עסט נישט די סעודות האט נישט קיין שייכות מיט שבת, אזוי קען מען זיין אין ארץ ישראל און נישט זוכה זיין דערצו.
-
25:43 הייליגער ווי א בית הכנסת; א תשוקה ווי צו שבת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז מ'קען זיך נישט ארומשפילן מיט ארץ ישראל: איר קדושה איז גרעסער ווי די קדושה פון א בית הכנסת, וואו מ'ווענדט דאס הארץ צו ארץ ישראל, ממילא איז זי דעם קעניגס פאלאץ און נישט קיין ארט פאר פארוויילונג. ער ברענגט דעם ספר חרדים אז א איד דארף האבן א תשוקה צום לאנד, אזוי ווי ערליכע אידן בענקען א גאנצע וואך נאך שבת.
-
29:32 א געזונטער איד בענקט נאך דעם לאנד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ארץ ישראל, אזוי ווי שבת, הייסט "חמדה", און אז השם יתברך האט געגעבן דאס לאנד וואס ער האט ליב צום פאלק וואס ער האט ליב. אזוי ווי א געזונטער קערפער האט אפעטיט, האט א געזונטער איד א תשוקה צו תורה, צו תפילה און צו ארץ ישראל: אמוראים האבן געקושט אירע שטיינער און זיך געקייקלט אין איר שטויב, דער רמב"ם ברענגט דאס להלכה, און דוד המלך הענגט די גאולה דערין. ווער עס פעלט אים די תשוקה דארף מאכן א חשבון הנפש.
-
35:32 אויסנוצן די טעג וואס בלייבן; מניעות אויפ'ן וועג שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח מאנט די וואס פארן אז זיי זאלן אויסנוצן די טעג וואס בלייבן זיך צוצוגרייטן, אזוי ווי די תורה האט געמאכט א הכנה פאר פסח, שבועות, סוכות און שבת. זוכה זיין צום לאנד איז נישט קיין פשוטע זאך: משה רבינו איז נישט זוכה געווען, און רבי זירא האט נישט געווארט אויף א שיף. פון דער סמיכות פון עמלק צו "כי תבוא אל הארץ" לערנט דער חרדים אז ווער עס וויל פארן טרעפט מניעות, און מוז האבן מלחמה מיט'ן יצר הרע און דאווענען.
-
41:31 ר' מענדל וויטעבסקער און דער יצר הרע מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט ווי ר' מענדל וויטעבסקער, א גרויסער תלמיד פונעם מגיד, האט געזאגט צום יצר הרע אז ער האט געלט נאר אויף איין בילעט, זאל ער בלייבן דא; ווען ער איז אנגעקומען מיט דער שיף האט דער יצר הרע שוין געווארט אויף אים, און געזאגט אז יענער אין חוץ לארץ איז נאר געווען זיין שליח. דער משגיח ערקלערט אז אין ארץ ישראל, דער שורש פון אלעס, איז אויך דער יצר הרע גרעסער, ממילא דארף מען קומען גרייט צו מלחמה און באצאלן דעם פולן פרייז.
-
44:59 דער בת עין אין צפת; דימענטן אויף דער ערד מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
נאך א ווארט אויף "ארץ חמדה טובה" פון בענטשן, דערציילט דער משגיח פונעם בת עין אין צפת: ביים גרויסן ערדציטערניש האבן זיך זיינע חסידים געקליבן ארום אים, און די העלפט פון זיין בית המדרש וואו זיי זענען געשטאנען איז נישט איינגעפאלן, אזוי ווי א טאוול דארט דערציילט ביז היינט. דערנאך דערציילט ער פון א איד וואס האט אלס קינד געהערט אז די ערד פון ארץ ישראל איז באדעקט מיט דימענטן, איז געקומען און נישט געזען, מ'האט אים געזאגט אז ער איז נאך נישט זוכה, און נאכדעם וואס ער האט זיך מתבודד געווען אין עבודה האט ער זיך געפרייט אז ער זעט זיי שוין.
-
54:04 א דימענט, נישט קיין אקער שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט אקעגן א אקער, וואס איז קליין ביי לאנד, מיט א דימענט אזוי גרויס ווי א מאראנץ, וואס איז ריזיג: ארץ ישראל איז קליין אקעגן רוסלאנד, אמעריקע אדער מצרים, אבער זי איז א ריזיגער דימענט. נאר דער וואס גלייבט, דאווענט און הארעוועט שפירט עס, אזוי ווי מ'שפירט שבת אדער די זיסקייט פון א גמרא; לערנען אין ארץ ישראל איז אנדערש, ווייל איר לופט מאכט קלוג.
-
59:46 קענען די הלכות פונעם לאנד; נייע ארבע אמות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווארנט אז מ'דארף קענען די מצוות התלויות בארץ, תרומות ומעשרות, ערלה און שמיטה, און וויסן גענוי וואס מ'עסט, ווייל מ'קען זיך לייכט נכשל ווערן. ער דערציילט ווי ר' יוסף חיים זאנענפעלד פלעגט גיין יעדעס מאל א צווייטן וועג כדי צו געווינען נייע ארבע אמות אין ארץ ישראל, ווייל יעדער טריט מיט קדושה ברענגט א נייעם חלק אין תורה.
-
1:03:54 משה רבינו'ס שבח פאר זיין לעצטע תפילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די קשיא פונעם חתם סופר: משה רבינו האט גערעדט מיט השם יתברך פנים אל פנים, ווי א היימישער, פארוואס האט ער ערשט ביי זיין לעצטע תפילה צו קומען אין לאנד אנגעהויבן מיט שבח, אזוי ווי חז"ל לערנען פון אים? ער ענטפערט אז אין לאנד פון סיחון און עוג, וואס האט שוין געהאט א טייל פון דער קדושה פון ארץ ישראל, האט משה געשפירט א קדושה וואס ער האט נישט געשפירט אפילו אין הימל, און דערמיט אן אימה פאר השם יתברך.
-
1:09:54 ירושלים, די פנימיות פון ארץ ישראל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח קערט זיך אום צו ארץ ישראל אלס שבת און גייט איבער צו ירושלים, דער צענטער און די פנימיות פונעם לאנד, העכער פון די חלקים פון די שבטים. די משנה זאגט אז מ'קען צווינגען דעם צווייטן צו קומען וואוינען אין ארץ ישראל און פון דארט אין ירושלים, און די אויגן און דאס הארץ פון השם יתברך זענען דארט אלע טעג; זינט דעם חורבן זענען די שערי תפילה פארשלאסן, און מ'דארף גרויסע זכותים כדי דורכצוברעכן.
-
1:15:29 תפילה אין ארץ ישראל: ר' אברהם קאליסקער'ס בריוו שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די בריוו וואס ר' אברהם קאליסקער האט געשיקט פון ארץ ישראל צו זיינע חברים, די תלמידים פונעם מגיד: אין אנפאנג האט זיך דאס לאנד ווי באהאלטן, אזוי ווי א כלה וואס ווייזט זיך נישט פאר א חתן, און ערשט שפעטער זענען זיי זוכה געווען צו א תפילה ווי זיי האבן קיינמאל נישט געדאווענט. די קלענסטע תפילה אין ארץ ישראל איז גרעסער ווי די גרעסטע תפילה אין אנדערע לענדער, און איבער דעם ארט פונעם מקדש איז דער הימל אינגאנצן אפן.
-
1:19:37 די קדושה וואס בלייבט; דער כותל המערבי שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערמאנט די מחלוקת פונעם רמב"ם און רמב"ן צי וואוינען אין ארץ ישראל איז היינט א מצוה, און די שיטה אז די ערשטע קדושה פון ירושלים בלייבט אויף אייביג, אזוי ווי מ'זעט פון "והשמותי את מקדשיכם". די שכינה האט זיך קיינמאל נישט אפגערוקט פונעם כותל המערבי, אסאך אידן זענען געהאלפן געווארן דורך דאווענען דארט, און ער דערציילט ווי דער אור החיים האט געשיקט אן ארעמען תלמיד מיט א צעטל אריינצולייגן צווישן אירע שטיינער.
-
1:25:41 דער כותל בלייבט; זיך צוגרייטן צום גרויסן שבת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם ישמח משה אז שלמה המלך האט געבויט מיט'ן וויסן אז דער כותל וועט בלייבן נאך דעם חורבן, און אז דער קיום פונעם אידישן פאלק איז דערמיט פארבונדן. ער ענדיגט: וואס די פריערדיגע דורות האבן געבענקט און נישט געקענט, קען מען היינט דערגרייכן מיט א בילעט אויף אן עראפלאן, ממילא זאלן די וואס פארן זיך צוגרייטן מיט לערנען, דאווענען און תשובה, אזוי ווי פאר ראש השנה, צום גרויסן שבת פון ארץ ישראל, ירושלים און די קברי צדיקים.
דער שיעור, אויסגעשריבן
ארץ ישראל, דער שבת פון דער וועלט
דער משגיח עפנט מיט דעם אז יעדער איד האט א שייכות צו ארץ ישראל, ווייל די אויגן פון השם יתברך זענען דארט, אזוי ווי דער פסוק אין דברים זאגט. פון דעם ארט האט זיך די וועלט אנגעהויבן: אזוי ווי ראש השנה איז דער ערשטער פונקט פונעם יאר און נעמט אריין דאס גאנצע יאר, אזוי איז ארץ ישראל דער ערשטער פונקט פון דער וועלט, און דער מדרש זאגט אז שלמה המלך האט דארט געקענט פלאנצן אלעס וואס וואקסט אין דער וועלט. א,ב
פון פרקי דרבי אליעזר ווייזט ער אז דער זיבעטער, געהייליגטער חלק פון דער וועלט איז ארץ ישראל: זי איז דער שבת פון דער וועלט, און ירושלים איז דער שבת פון ארץ ישראל. אזוי ווי די פוסקים זאגן אז שבת דארף נישט קיין ברכה אויף שמירה, האט דאס לאנד א באזונדערע שמירה, און דער משגיח זאגט אז ער האט עס אליין געזען. ג
דאס לאנד פון דער תורה און א העכערע נשמה
מיט דעם רמב"ן ערקלערט דער משגיח אז די תורה איז משפט אלקי הארץ, געמאכט פאר ארץ ישראל; רש"י אין פרשת עקב זאגט אז מ'היט מצוות אין גלות כדי זיי זאלן נישט זיין נייע ווען מ'קומט צוריק. דערפאר האט רחל נישט געקענט לעבן אין לאנד מיט צוויי שוועסטער, און דאס לאנד, ווי דער פסוק זאגט, שפייט אויס עבירות וואס אנדערע לענדער פארטראגן. ה,ו,ז
א איד וואס קומט אן באקומט אן אנדערע נשמה, פון א העכערן שם, אזוי ווי די נשמה יתירה פון שבת. די גמרא רעכנט איינער פון זיי ווי צוויי פון אונז, דער חסד לאברהם זאגט אז די ארץ ישראל'דיגע נשמה גייט אוועק די ערשטע נאכט אינדרויסן, און רש"י רעדט פון די מלאכים פון ארץ ישראל ביי יעקב אבינו. אזוי ווי א דראט מיט א שטארקערן שטראם, מאכט די נשמה סיי מצוות סיי עבירות גרעסער. ח,ט,י
זיך צוגרייטן אריינצוגיין, אזוי ווי צו שבת
דער משגיח מערקט אן אז מ'דערמאנט שבת אין דער ברכה פון בונה ירושלים אין בענטשן, ווייל שבת געהערט צו ירושלים. דערפאר קען מען נישט אריינגיין אין לאנד סתם אזוי: פאר'ן אריבערגיין מיט יהושע האבן זיך די אידן מל געווען, און דער מדרש פאדערט פון יעדן וואס גייט אריין קדושת הגוף, נקיון כפים און א ריין הארץ. כ,ל
אזוי אויך מיט שבת: מ'קען נישט שפילן באל ביז א פאר מינוט פאר שקיעה און אריינגיין. ערב שבת גרייט מען זיך צו מיט מקוה, מיט זיך וואשן און מיט לערנען, יעדער לויט זיין שורש.
ארומגערינגלט מיט וואסער; דארט זיין און נישט זוכה זיין
דער רמ"ק שרייבט אז ארץ ישראל איז ארומגערינגלט מיט וואסער פון אלע פיר זייטן; דער משגיח ערקלערט אז אריינקומען אהין איז ווי די מקוה פאר שבת, און ער ברענגט דעם חיי אדם, וואס האט נישט געקענט פארשטיין א איד וואס גייט נישט אין מקוה. נ
א טוריסט וואס באדט זיך אין ים המלח האט גארנישט פון ארץ ישראל. אזוי ווי איינער וואס לאזט איבער די תפילות, קידוש און די סעודות האט נישט קיין חלק אין שבת, אזוי קען מען ארומגיין אין לאנד ווי א פרעמדער און נישט זוכה זיין דערצו.
הייליגער ווי א בית הכנסת; א תשוקה ווי צו שבת
א געזונטער איד בענקט נאך דעם לאנד
די מרגלים האבן פאראכט די "ארץ חמדה", און צוויי זאכן הייסן חמדה: שבת און ארץ ישראל. דער מדרש זאגט אז השם יתברך האט געגעבן דאס לאנד וואס ער האט ליב צום פאלק וואס ער האט ליב. אזוי ווי יעדע געזונטע באשעפעניש גלוסט צו איר עסן, בענקט א געזונטער איד, וואס דער רמב"ם גלייכט זיין נשמה'ס געזונט צום קערפער'ס געזונט, נאך תורה, תפילה און ארץ ישראל. פ,צ
אויסנוצן די טעג וואס בלייבן; מניעות אויפ'ן וועג
ווען עס בלייבן נאך א וואך אדער צוויי, זאגט דער משגיח די וואס פארן זיי זאלן עס אויסנוצן: די תורה האט געמאכט א הכנה פאר פסח, שבועות און סוכות, און פאר שבת, ווי דער פסוק זאגט, גרייט מען זיך צו דעם זעקסטן טאג. מ'קען נישט אנקומען אין לאנד פארשוויצט פון א שפיל; מ'גרייט זיך צו מיט דאווענען. מ
זוכה זיין צום לאנד איז נישט פשוט; משה רבינו איז נישט זוכה געווען, און די גמרא דערציילט ווי רבי זירא איז אריבער א טייך אויף א שטריק אן ווארטן אויף א שיף. דער חרדים לערנט פון דעם וואס עמלק שטייט פאר "כי תבוא אל הארץ" אז ווער עס וויל קומען טרעפט מניעות, אפילו ביים פאספארט אפיס, און מוז האבן מלחמה מיט'ן יצר הרע און דאווענען. ווער עס גייט ארבע אמות דארט, זאגט די גמרא, איז א בן עולם הבא, אזוי ווי שבת. ת,אא,אב,אג
ר' מענדל וויטעבסקער און דער יצר הרע
ר' מענדל וויטעבסקער, א גרויסער תלמיד פונעם מגיד, האט געזאגט צום יצר הרע אז ער האט געלט נאר אויף איין בילעט, זאל ער בלייבן דא. ביים ברעג פון ארץ ישראל האט ער אים געטראפן ווארטן: יענער אין חוץ לארץ, האט ער געזאגט, איז נאר געווען זיין שליח. ווייל חז"ל זאגן אז ווער עס איז גרעסער האט א גרעסערן יצר, לערנט דער משגיח אז מ'דארף קומען גרייט צו מלחמה און באצאלן דעם פרייז. אד
דער בת עין אין צפת; דימענטן אויף דער ערד
דער משגיח דערציילט פונעם בת עין, א גאר הייליגער איד, וואס האט געהאט גרויס מסירות נפש צו קומען קיין ארץ ישראל. ביים גרויסן ערדציטערניש אין צפת, צווישן מנחה און מעריב, האט ער גערופן זיינע חסידים צו זיך; א העלפט פון זיין בית המדרש איז איינגעפאלן, אבער נישט וואו זיי זענען געשטאנען, און א טאוול דארט דערציילט עס ביז היינט.
דערנאך דערציילט ער פון א איד וואס האט אלס קינד געהערט פון א משולח אז די ערד פון ארץ ישראל איז באדעקט מיט דימענטן. אנגעקומען, האט ער קיינע נישט געזען, און מ'האט אים געזאגט אז ער איז נאך נישט זוכה. ער האט זיך פארמאכט אין זיין צימער אין עבודה, און דערנאך געמאכט א סעודה, פרייענדיג זיך אז ער זעט שוין די דימענטן.
א דימענט, נישט קיין אקער
א אקער איז קליין ביי לאנד, זאגט דער משגיח, אבער א דימענט אזוי גרויס ווי א מאראנץ איז ריזיג; יעדע זאך מעסט מען מיט איר אייגענע מאס. רוסלאנד, אמעריקע און מצרים זענען גרעסער, אבער ווער עס ווייסט אז ארץ ישראל איז א דימענט, זעט א ריזיגן דימענט.
קענען די הלכות פונעם לאנד; נייע ארבע אמות
דער משגיח ווארנט אז מ'דארף קענען די הלכות פון תרומות ומעשרות, ערלה און שמיטה, און וויסן גענוי וואס מ'עסט, נאר מיט א נאמנות'דיגן הכשר, ווייל מ'קען זיך לייכט נכשל ווערן.
ר' יוסף חיים זאנענפעלד פלעגט יעדעס מאל גיין א צווייטן וועג, כדי צו געווינען נייע ארבע אמות אין לאנד; יעדע ארבע אמות מיט קדושה ברענגען א נייעם חלק אין תורה.
משה רבינו'ס שבח פאר זיין לעצטע תפילה
דער משגיח ברענגט א קשיא פונעם חתם סופר. משה רבינו האט אנגעהויבן זיין בקשה צו קומען אין לאנד מיט שבח פון השם יתברך, און די גמרא לערנט פון אים אז מ'דארף פריער מסדר זיין שבחו. אבער אין אלע פערציג יאר תפילות האט משה דאס קיינמאל נישט געטון, נאר ביי דער לעצטער. או,אז,אח
דער תירוץ: משה האט גערעדט מיט השם יתברך פנים אל פנים, ווי א היימישער, וואס דארף נישט קיין קאמפלימענטן. אבער אין לאנד פון סיחון און עוג, וואס האט שוין געהאט א טייל פון דער קדושה פון ארץ ישראל, האט ער געשפירט א קדושה וואס ער האט נישט געשפירט אפילו אין הימל, און דערמיט אן אימה, ממילא האט ער געדארפט אנהייבן מיט שבח.
ירושלים, די פנימיות פון ארץ ישראל
דער משגיח גייט איבער צו ירושלים, די פנימיות און דער צענטער פון ארץ ישראל, וואס איז נישט קיין חלק פון א שבט. די משנה זאגט אז מ'קען צווינגען דעם צווייטן צו קומען וואוינען אין ארץ ישראל און פון דארט אין ירושלים, און אויף ירושלים זאגט דער פסוק אז די אויגן און דאס הארץ פון השם יתברך זענען דארט אלע טעג. אט,אי
תפילה אין ארץ ישראל
ר' אברהם קאליסקער האט געשריבן צו זיינע חברים, די תלמידים פונעם מגיד, אז אין אנפאנג האט זיך דאס לאנד באהאלטן, ווי א כלה וואס ווייזט זיך נישט פאר א חתן. שפעטער זענען זיי דורכגעבראכן, און ער האט געשריבן אז אזא תפילה ווי זייער מנחה אונטער א געוויסן בוים האבן זיי קיינמאל נישט געדאווענט.
די קלענסטע תפילה אין ארץ ישראל, ענדיגט דער משגיח, איז גרעסער ווי די גרעסטע תפילה אין רוסלאנד, און איבער דעם מקדש איז דער הימל אינגאנצן אפן.
די קדושה וואס בלייבט; דער כותל המערבי
דער משגיח דערמאנט די מחלוקת צי ישוב ארץ ישראל איז היינט א מצוה; אפילו דער רמב"ם, וואס רעכנט עס נישט, האלט עס פאר א גרויסע זאך. די ערשטע קדושה פון ירושלים בלייבט אויף אייביג, אזוי ווי דער רמב"ם פסק'נט, ווייל דער פסוק רופט די חרובע ערטער "מקדשיכם". אל,אמ,אנ
דער מדרש זאגט אז די שכינה האט זיך קיינמאל נישט אפגערוקט פונעם כותל המערבי, און אסאך זענען דארט געהאלפן געווארן. אן ארעמער תלמיד פונעם אור החיים האט געפרעגט ווי לאנג ער וועט ליידן; דער אור החיים האט אים געגעבן א צעטל אריינצולייגן צווישן די שטיינער פונעם כותל, מיט א הבטחה אויף א ישועה, און קיין ווינט האט אים נישט געמאכט אפלאזן. אס
דער כותל בלייבט; זיך צוגרייטן צום גרויסן שבת
דער ישמח משה שרייבט אז שלמה המלך האט געבויט מיט'ן וויסן אז אפילו נאך דעם חורבן וועט דער כותל בלייבן, און דער קיום פונעם אידישן פאלק איז דערמיט פארבונדן. אע
דורות האבן געבענקט נאך דעם וואס היינט ברענגט א בילעט אויף אן עראפלאן. די וואס פארן דארפן עס אויסנוצן: זיך צוגרייטן מיט לערנען, דאווענען און תשובה, ווי פאר ראש השנה, צום גרויסן שבת פון ארץ ישראל, ירושלים און די קברי צדיקים, צווישן זיי רבי שמעון בר יוחאי מיט זיינע חברים.
מראי מקומות
תורה
- א Devarim 11:12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:05
- ז Vayikra 18:28 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:59
- מ Shemos 16:5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:48
- אב לכאורה Devarim 25:17-26:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 38:44
- אז Devarim 3:24 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:03:54
- אנ Vayikra 26:31 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:19:37
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
- ח לכאורה Kesuvos 75a מפתח אינעם אויסשרייב: 11:29
- ס לכאורה Berachos 30a מפתח אינעם אויסשרייב: 25:59
- ק Kesuvos 112a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:36
- ת Kesuvos 112a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 38:44
- אג Kesuvos 111a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 38:44
- אד Sukkah 52a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 42:23
- אה Bava Basra 158b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 56:26
- אח לכאורה Berachos 32a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:03:54
- אכ Berachos 32b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:14:50
מדרש
ראשונים
- ה לכאורה Ramban on Vayikra 18:25 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:59
- ו לכאורה Rashi on Devarim 11:18 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:59
- י לכאורה Rashi on Bereishis 28:12 מפתח אינעם אויסשרייב: 11:29
- ר לכאורה Hilchos Melachim 5:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 32:36
- אל לכאורה Ramban's additions to Sefer HaMitzvos, positive mitzvah 4 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:19:37
- אמ לכאורה Hilchos Beis HaBechirah 6:16 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:19:37
אחרונים און חסידות
- ד Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 6:45
- ט Chesed L'Avraham (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 11:29
- ע Sefer Chareidim (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 28:03
- אא Sefer Chareidim (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 38:44
- או Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:03:54
- אע Yismach Moshe (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:26:49
אנדערע
עיקרי הדברים
- 0:44 ארץ ישראל איז דער אנהייב און דער שורש פון דער וועלט, אזוי ווי ראש השנה פונעם יאר; זי איז דער שבת פון דער וועלט, און ירושלים איז דער שבת פון ארץ ישראל.
- 8:59 די תורה איז געמאכט געווארן פאר ארץ ישראל, און דאס לאנד קען נישט פארטראגן קיין עבירות אזוי ווי אנדערע לענדער.
- 11:29 א איד וואס קומט קיין ארץ ישראל באקומט א העכערע נשמה, אזוי ווי שבת, ממילא ווערט א צדיק גרעסער און א רשע ערגער.
- 16:59 מ'קען נישט אריינגיין אין ארץ ישראל סתם אזוי; מ'דארף זיך צוגרייטן מיט קדושה, אזוי ווי מ'דארף זיך צוגרייטן צו שבת און צו די ימים טובים.
- 30:45 א געזונטער איד האט א תשוקה צו ארץ ישראל אזוי ווי א געזונטער קערפער האט אפעטיט צום עסן; ווען די תשוקה פעלט איז דאס א סימן אז עפעס איז נישט אין ארדענונג.
- 23:40 מ'קען זיין אין ארץ ישראל און נישט זוכה זיין דערצו; כדי צו זוכה זיין דארף מען תפילה און מלחמה מיט מניעות און מיט א גרעסערן יצר הרע.
- 1:18:45 א תפילה אין ארץ ישראל, און בפרט אין ירושלים ביים כותל המערבי, איז פיל גרעסער ווי א תפילה אין אנדערע ערטער.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:09 פארוואס זאל א רשע ווערן א גרעסערער רשע אין ארץ ישראל?
תירוץ: 15:18 ווייל דארט באקומט ער א העכערע נשמה וואס דערגרייכט העכער, און א גרעסערע נשמה מאכט אן עבירה פיל גרעסער, אזוי ווי א דראט וואס טראגט א שטארקערן שטראם.
-
קשיא: 4:45 פארוואס ענדיגט מען שבת השכיבנו מיט "ופרוס סוכת שלום" און נישט מיט א ברכה אויף שמירה?
תירוץ: 5:30 ווייל שבת דארף נישט קיין ברכה אויף שמירה, ער אליין איז א שמירה; אזוי אויך האט ארץ ישראל, דער שבת פון דער וועלט, א באזונדערע שמירה.
-
קשיא: 33:14 פארוואס ברענגט דער רמב"ם אין א ספר הלכה די מעשיות פון אמוראים וואס האבן געקושט די שטיינער פון ארץ ישראל?
תירוץ: 33:21 ווייל דאס איז א הלכה: א געזונטער איד דארף ליב האבן אפילו די שטיינער פון ארץ ישראל.
-
קשיא: 55:10 פארוואס הייסט א אקער קליין, און א דימענט אזוי גרויס ווי א מאראנץ הייסט ריזיג?
תירוץ: 55:20 יעדע זאך מעסט מען לויט איר אייגענע מאס; ארץ ישראל איז קליין ווי א טעריטאריע, אבער אלס א דימענט איז זי ריזיג.
-
קשיא: 1:05:31 פארוואס האט משה רבינו, וואס האט גערעדט מיט השם יתברך פנים אל פנים, ערשט ביי זיין לעצטע תפילה אנגעהויבן מיט שבח?
תירוץ: 1:07:18 ווייל אין לאנד פון סיחון און עוג האט ער געשפירט די קדושה פון ארץ ישראל, גרעסער ווי וואס ער האט געשפירט אין הימל, און דערמיט א נייע אימה פאר השם יתברך.
מעשיות
-
41:31 ר' מענדל וויטעבסקער לאזט איבער דעם יצר הרע
ר' מענדל וויטעבסקער, איינער פון די גרעסטע תלמידים פונעם מגיד, איז געפארן קיין ארץ ישראל. ער האט געזאגט צום יצר הרע אז ער האט געלט נאר אויף איין בילעט, ממילא מוז איינער פון זיי בלייבן, און דער יצר הרע האט מסכים געווען צו בלייבן. ווען זיין שיף איז אנגעקומען צום ברעג פון ארץ ישראל, האט ער דערזען אז דער יצר הרע ווארט שוין אויף אים, און ער האט אים געפרעגט צי ער האט נישט געזאגט אז ער בלייבט אין חוץ לארץ. האט דער יצר הרע געענטפערט אז יענער אין חוץ לארץ איז נאר געווען זיין שליח; דא איז דער אמת'ער.
אין דער מעשה: דער מעזריטשער מגיד, רבי מנחם מענדל וויטעבסקער
-
46:31 דער בת עין און דאס ערדציטערניש אין צפת
בערך הונדערט פופציג יאר צוריק איז געווען א גרויס ערדציטערניש אין צפת, און אסאך אידן זענען אומגעקומען. עס איז געשען צווישן מנחה און מעריב, ווען אידן האבן געדאווענט אינעם בית המדרש פונעם בת עין. ווען די ערד האט אנגעהויבן ציטערן, האט דער בת עין גערופן זיינע חסידים זיי זאלן קומען צו אים, און זיי האבן זיך געקליבן ארום אים. א העלפט פונעם בית המדרש איז איינגעפאלן, אבער דאס ארט וואו ער איז געשטאנען מיט זיינע חסידים איז נישט איינגעפאלן, און ביז היינט זעט מען אז איין העלפט איז נייער, מיט א טאוול וואס דערציילט וואס איז דארט פארגעקומען.
אין דער מעשה: דער בת עין
-
51:23 די דימענטן פון ארץ ישראל
א איד האט אלס קינד געהערט פון איינעם פון די הייליגע משולחים וואס האבן געזאמלט אין חוץ לארץ פאר ארץ ישראל, אז די ערד דארט איז באדעקט מיט דימענטן, און ער האט עס פארשטאנען כפשוטו. ווען ער איז שפעטער געקומען קיין ארץ ישראל, האט ער געטראפן יענעם גבאי און געפרעגט וואו די דימענטן זענען. האט מען אים געזאגט אז ער זעט זיי נישט ווייל ער איז נאך נישט זוכה. ער האט זיך פארמאכט אין זיין צימער, נישט אריינגעלאזט קיינעם און באקומען דאס עסן דורכ'ן פענסטער, און געהארעוועט אין עבודה; דערנאך האט ער געמאכט א גרויסע סעודה, פרייענדיג זיך אז ער זעט שוין אז די ערד פון ארץ ישראל איז אויסגעלייגט מיט דימענטן.
אין דער מעשה: רבי נחום טשערנאבילער
-
1:23:20 דעם אור החיים'ס צעטל פארן כותל
א תלמיד פונעם אור החיים, אין גרויס דחקות, איז געקומען צו אים און געפרעגט ווי לאנג וועט ער ליידן אן פרנסה פאר זיין ווייב און קינדער. דער אור החיים האט אים אנגעשריבן א צעטל, עס צוזאמענגעלייגט, און אים געהייסן האלטן עס שטארק אין דער האנט, גיין צום כותל המערבי און עס אריינלייגן צווישן די שטיינער, וועט ער זיכער האבן א ישועה. אויפ'ן וועג האט געבלאזן א שטארקער ווינט, אבער ער האט עס געהאלטן, ווייל ער האט געוואוסט אז ער טאר עס נישט אפלאזן.
אין דער מעשה: דער הייליגער אור החיים
געדאנקען
- 2:59 ארץ ישראל שטייט צו דער וועלט אזוי ווי ראש השנה צום יאר און שבת צו דער וואך: זי איז דער שורש פון וואנעט אלעס שעפט, און ירושלים איז דער שבת אינעווייניג.
- 11:43 אין ארץ ישראל באקומט א איד א נשמה פון א העכערן שם, אזוי ווי די נשמה יתירה פון שבת; אזוי ווי א דראט וואס טראגט א שטארקערן שטראם, מאכט זי סיי זיינע מצוות סיי זיינע עבירות פיל גרעסער.
- 21:41 ווייל דאס לאנד איז ארומגערינגלט מיט וואסער פון אלע פיר זייטן, איז אריינקומען אהין אזוי ווי זיך טובל זיין אין א מקוה פאר שבת.
- 26:16 די קדושה פון ארץ ישראל איז גרעסער ווי די קדושה פון א בית הכנסת, ווייל אפילו אין שול דארף מען ווענדן דאס הארץ צו ארץ ישראל.
- 43:02 אין ארץ ישראל איז אויך דער יצר הרע גרעסער: דער אין חוץ לארץ איז נאר זיין שליח, ווייל ווער עס איז גרעסער האט א גרעסערן יצר.
- 1:06:38 משה רבינו, וואס איז געווען היימיש אין הימל, האט ערשט געדארפט אנהייבן מיט שבח אין לאנד פון סיחון און עוג, ווייל די קדושה פון ארץ ישראל דארט האט אים מער מורא געמאכט ווי דער הימל אליין.
- 55:18 געמאסטן ווי לאנד איז ארץ ישראל א קליין שטיקל טעריטאריע; געמאסטן ווי א דימענט איז זי ריזיג.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 35:44 דער משגיח זאגט די וואס פארן אז זיי זאלן אויסנוצן די טעג וואס בלייבן זיך צוצוגרייטן, מיט דאווענען און לערנען, אזוי ווי מ'גרייט זיך צו צו שבת אדער יום טוב.
- 23:22 ער זאגט אז מ'טאר נישט פארן קיין ארץ ישראל אויף פארוויילונג אדער ווי א טוריסט; ווער עס פארט אויף פארוויילונג האט גארנישט דערפון.
- 1:00:49 ער זאגט אז מ'דארף לערנען די הלכות פון תרומות ומעשרות, ערלה און שמיטה, און וויסן גענוי וואס מ'עסט דארט.
- 34:47 ווער עס האט נישט קיין תשוקה צו ארץ ישראל, זאגט דער משגיח, דארף מאכן א חשבון הנפש און פרעגן וואס איז נישט אין ארדענונג.
- 40:40 ער זאגט אז ווען עס מאכן זיך מניעות צו דער רייזע, דארף מען האבן מלחמה מיט'ן יצר הרע און דאווענען אז מ'זאל זוכה זיין צו קומען.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דוד המלך, דער בת עין, דער הייליגער אור החיים, דער הייליגער אר"י, דער חתם סופר, דער ישמח משה, דער מעזריטשער מגיד, דער רמב"ם, דער רמב"ן, יהושע בן נון, יעקב אבינו, משה רבינו, רבי אבא, רבי אברהם אזולאי, רבי אברהם קאליסקער, רבי זירא, רבי יוסף חיים זאנענפעלד, רבי מנחם מענדל וויטעבסקער, רבי משה קורדובירו, רחל אמנו, רש"י, שלמה המלך
ערכים ארץ חמדה, ארץ ישראל, חשבון הנפש, יצר הרע, כותל המערבי, נשמה יתירה, ערלה, רבונו של עולם, שמיטה