יארצייט
יארצייט של ר' שרגא פייוול מענדלאוויץ זצ”ל (ג' אלול)
קאטאלאג: שונות נומ׳ 26 פאקעט גייד ז׳ 37 תשמ"ו (1985–86) אידיש 37 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
אויפן יארצייט פון ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש שילדערט דער משגיח ווי ער איז געווען אן עבד השם, וועמענס גאנץ לעבן איז געווען א שבת'דיגער ניגון פון שלימות און הארמאניע, א שירה וואס זינגט זיך נאך אלץ אין דער ישיבה.
דער משגיח עפנט מיטן סוף פון דער תורה: משה רבינו ווערט אנגערופן סיי "איש האלקים" סיי "עבד השם", און יהושע, וואס האט געשריבן די לעצטע פסוקים, האט אים נאר געקענט באשרייבן פון זיין אייגענער מדרגה, אלס עבד השם. אזוי ווי א גרעזעלע וואס האט אויך הנאה פון דער זון, וועט דער משגיח שילדערן ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש אלס עבד השם: ער האט אויפגעבויט תורה אין אמעריקע, און דאך געזעסן אויף דער לעצטער באנק און נישט געוואלט קיין טיטלען. זיין גרעסטער רבי איז געווען זיין אייגענע נשמה, א נשמה פון שבת, וואס איז שלימות, און פון שירה, וואס איז הארמאניע, אזוי ווי זיבן טענער וואס ווערן איין ניגון. ער ברענגט דעם ענין פון דעם "זיבעטן" אין דער בריאה, ארץ ישראל אלס א לאנד פון געזאנג, און מעשיות פון א בלעטל וואס מ'האט אפגעריסן און איבערגעהאקט זיין שירה. יעדן מענטשנס לעבן איז א ניגון, און זיינס איז געווען א שבת'דיגער ניגון: אין זיין ליבשאפט צו דער שיינקייט פון דער בריאה, די בלומען וואס ער האט געפלאנצט, די הארמאניע וואס ער האט געמאכט צווישן אלע שיכטן, די בעסטע תלמידים וואס ער האט אוועקגעגעבן, און זיינע קבלות. זיין ניגון זינגט זיך נאך.
ענינים: חז"ל און גדולי ישראל · די הסתלקות פון א צדיק · ניגון און שירה · חינוך הבנים · בחורים אין ישיבה
סדר השיעור
-
0:00 משה רבינו: איש האלקים און עבד השם שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט דער לעצטער פרשה פון דער תורה, וואו משה רבינו ווערט אנגערופן "איש האלקים", און ער ערקלערט אז יהושע, וואס האט געשריבן די לעצטע פסוקים, האט אים נאר געקענט באשרייבן אלס "עבד השם". ער פארגלייכט זיך צו א גרעזעלע וואס האט אויך הנאה פון דער זון, און זאגט אז ער וועט אויך פרובירן צו שילדערן ר' שרגא פייוול.
-
4:30 א בויער פון תורה וואס איז געזעסן אויף דער לעצטער באנק שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט ר' שרגא פייוול אלס עבד השם: ער האט איינגעפלאנצט תורה אין אמעריקע, און דאך נישט געזוכט קיין כבוד, געזעסן אויף דער לעצטער באנק ביי דער חנוכת הבית פונעם נייעם בנין וואס ער אליין האט ארגאניזירט, און געלערנט מיט די תלמידים תניא און שערי תשובה. ער האט נישט אנגענומען קיין טיטל און געוואלט בלייבן א פשוט'ער איד.
-
12:03 א נשמה פון שבת און פון שירה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז ר' שרגא פייוול'ס עיקר רבי איז געווען זיין אייגענע נשמה, א שבת'דיגע נשמה: ערב שבת איז ער געווארן אן אנדער מענטש. שבת איז שלימות, און שירה איז הארמאניע, אזוי ווי זיבן טענער; ער ברענגט דעם ענין פון דעם "זיבעטן" אין דער בריאה און ארץ ישראל אלס א לאנד פון געזאנג, און ענדיגט אז ר' שרגא פייוול איז נישט געווען באגרעניצט, נאר א נשמה פון שלימות.
-
20:19 דאס בלעטל וואס זינגט מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט ווי ר' שרגא פייוול האט אין קעמפ אפגעשטעלט א תלמיד וואס האט אפגעריסן א בלעטל, ווייל ער האט איבערגעהאקט זיין שירה, און ווי ער האט אין מאנסי געזען איין בלעטל וואס שאקלט זיך צווישן שטילע בלעטער, ווי א חזן. ער לייגט צו אז ר' שרגא פייוול פלעגט איבערחזרן אז יעדן מענטשנס לעבן איז א ניגון צום רבונו של עולם.
-
24:45 די שיינקייט פון דער בריאה און הארמאניע צווישן שיכטן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ר' שרגא פייוול האט געלערנט די בחורים צו אנטוויקלען א חוש פאר דער שיינקייט פון דער בריאה כדי צו דאנקען דעם רבונו של עולם, און ער ברענגט דוד המלך און דעם רמב"ם. אין מאנסי האט ער צווישן די ערשטע זאכן געפלאנצט בלומען, און אין דער ישיבה האט ער געמאכט א הארמאניע צווישן אונגארישע אידן, ליטווישע ראשי ישיבה און חסידות.
-
29:27 אוועקגעבן זיינע בעסטע תלמידים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט אז ר' שרגא פייוול האט אוועקגעשיקט זיינע בעסטע תלמידים צו גרינדן אנדערע ישיבות, און ער זאגט די בחורים אז ווען זיי וועלן זיין אין געשעפט זאלן זיי געדענקען וואס עס מיינט אוועקצוגעבן די בעסטע מענטשן צום קאנקורענט. ער האט דאס געטון ווייל ער איז געווען אן עבד השם.
-
33:15 א באזונדערער וועג פאר יעדן בחור; דער ניגון זינגט זיך נאך שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז ר' שרגא פייוול האט נישט געהאט קיין איין שיטה, נאר א באזונדערן וועג פאר יעדן בחור, און ער דערציילט פון קבלות וואס מ'האט געפונען נאך זיין פטירה: יעדן טאג מחדש זיין א נייע עצה ווי אזוי צו פארבעסערן די ישיבה, און ליב האבן יעדן בחור. ער ענדיגט אז זיין רוח איז נאך פארהאן אין דער ישיבה, און זיין ניגון זינגט זיך נאך.
דער שיעור, אויסגעשריבן
משה רבינו: איש האלקים און עבד השם
דער משגיח עפנט מיט דער לעצטער פרשה פון דער תורה, וואו משה רבינו ווערט אנגערופן "איש האלקים", דער מענטש וואס איז געשטאנען פארן רבונו של עולם און איז נישט נתפעל געווארן פון מלאכים. יהושע, וואס האט געשריבן די לעצטע פסוקים, האט אים נישט געקענט באשרייבן אויף יענער מדרגה; ער האט נאר געקענט שרייבן "עבד השם", פון זיין אייגענער מדרגה. א,ג
אזוי אויך, זאגט דער משגיח, האט א קליין גרעזעלע אויך הנאה פון דער זון און האט עפעס צו דערציילן, און ער וועט פרובירן צו שילדערן ר' שרגא פייוול פון זיין ארט.
א בויער פון תורה אויף דער לעצטער באנק
דער משגיח שילדערט ר' שרגא פייוול אלס עבד השם, א קנעכט פונעם אייבערשטן. ער האט איינגעפלאנצט תורה אין אמעריקע, אזוי אז א חשוב'ער חסיד האט געזאגט אז ער האט נאר געקענט אויפטון וואס ער האט אויפגעטון ווייל ר' שרגא פייוול האט צוגעגרייט דעם באדן. פונדעסטוועגן האט כבוד און געלט ביי אים גארנישט געטייטשט.
ביי דער חנוכת הבית פונעם נייעם בנין, מיט טעג פון פייערונגען וואו די גרעסטע רבנים האבן גערעדט, אלץ דורך אים, איז ער געזעסן אויף דער לעצטער באנק ווי איינער פונעם עולם; די תלמידים האבן געוואוסט אז וואו ער זיצט איז דער מזרח. ער האט געלערנט מיט זיי תניא און שערי תשובה, איז געווען א תלמיד פון גרויסע אונגארישע גדולים, און האט נישט געוואלט קיין טיטל, נאר בלייבן א פשוט'ער איד. ד,ה
א נשמה פון שבת און פון שירה
זיין עיקר רבי, זאגט דער משגיח, איז געווען זיין אייגענע נשמה, א שבת'דיגע נשמה. א גאנצע וואך איז ער געווען פארנומען מיט צרכי ציבור און מיט אלערליי מענטשן, אבער ערב שבת איז ער געווארן אן אנדער מענטש, און זיך אוועקגעזעצט מיט א ספר זיך צוצוגרייטן צו מקבל זיין דעם שבת.
שבת איז שלימות, די השלמה פון דער בריאה, און שירה מיינט הארמאניע. ביי קבלת שבת זאגט מען די זיבן קולות פון תהלים כ"ט, ווי זיבן טענער: ווען אלע זיבן זענען דא קען מען שפילן, און דער זיבעטער טאג איז "מזמור שיר ליום השבת". פעלן עטליכע קלאווישן, קען מען גארנישט שפילן. ו,ח
דער משגיח ברענגט פון פרקי דרבי אליעזר אז דער רבונו של עולם האט באשאפן פון יעדן זעקס און אויסגעקליבן דעם זיבעטן: שבת, און ארץ ישראל, די שלימות פון דער בריאה און א לאנד פון געזאנג, וועמענס זיבעטער ים, דער כנרת, זינגט ווי א כינור. ר' שרגא פייוול איז נישט געווען באגרעניצט ווי רוב גרויסע מענטשן; ער איז געווען א נשמה פון שלימות און האט עס פארלאנגט פון זיינע תלמידים. ז
דאס בלעטל וואס זינגט
אין דעם קעמפ וואס ער האט געגרינדעט פאר בני תורה האט א תלמיד אפגעריסן א בלעטל פון א פלאנץ, און ר' שרגא פייוול האט זיך אפגעשטעלט: די גאנצע בריאה זינגט שירה צום רבונו של עולם, און ער האט איבערגעהאקט דאס בלעטל'ס שירה אינמיטן. אמאל אין מאנסי, אויף א שטילן טאג, האט ער אנגעוויזן אויף איין בלעטל וואס שאקלט זיך אויפן שפיץ בוים, און געזאגט אז דאס איז דער חזן, און די אנדערע ענטפערן.
ער פלעגט איבערחזרן אז יעדן מענטשנס גאנץ לעבן איז א ניגון צום רבונו של עולם, אזוי ווי די מלאכים זינגען.
די שיינקייט פון דער בריאה און הארמאניע
ר' שרגא פייוול'ס לעבן, זאגט דער משגיח, איז געווען איין לאנגער שבת'דיגער ניגון. ער האט אין קעמפ געלערנט די בחורים צו אנטוויקלען א חוש פאר דער שיינקייט פון דער בריאה, קוקן ביינאכט אויפן הימל ווי דוד המלך, און דאנקען דעם אייבערשטן, ווי דער רמב"ם שרייבט אז דורך באטראכטן די בריאה קומט מען צו אהבת השם. אין מאנסי האט ער צווישן די ערשטע זאכן געפלאנצט בלומען, אז די בחורים זאלן האבן אויף וואס צו זאגן שירה. ט,י
אן אונגארישער איד, האט ער געברענגט ליטווישע ראשי ישיבה און געלערנט חסידות מיט ווארעמקייט, און געמאכט א הארמאניע צווישן אלע שיכטן.
אוועקגעבן זיינע בעסטע תלמידים
צו יעדער נייער ישיבה האט ר' שרגא פייוול געשיקט רבי'ס מיט זיינע בעסטע תלמידים, ווייל מ'קען נישט בויען א ישיבה מיט סתם תלמידים. דער משגיח זאגט די בחורים אז שפעטער, אין געשעפט, זאלן זיי געדענקען וואס עס מיינט אוועקצוגעבן די בעסטע מענטשן צום קאנקורענט. ער האט עס געטון ווייל ער איז געווען אן עבד השם.
א וועג פאר יעדן בחור; דער ניגון זינגט זיך נאך
ער האט נישט געהאט קיין איין שיטה; מיט יעדן בחור האט ער זיך געפירט אנדערש. נאך זיין פטירה האט מען געפונען קבלות, און צוויי דערפון האט זיין זון איבערגעגעבן צום משגיח: יעדן טאג מחדש זיין א נייע עצה ווי אזוי צו פארבעסערן די ישיבה, און ליב האבן יעדן בחור.
זיין רוח, ענדיגט דער משגיח, איז נאך פארהאן אין דער ישיבה. זיין לעבן איז געווען א געהויבענער ניגון וואס זינגט זיך נאך, און זיין בלאט וועט נישט אפגעריסן ווערן.
מראי מקומות
תורה
כתובים
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 1:46 יהושע האט משה רבינו נאר געקענט באשרייבן אלס "עבד השם", פון זיין אייגענער מדרגה; אזוי שילדערט דער משגיח ר' שרגא פייוול אלס עבד השם.
- 4:52 ר' שרגא פייוול האט אויפגעבויט תורה אין אמעריקע, און דאך נישט געוואלט קיין כבוד און קיין טיטל, נאר בלייבן א פשוט'ער איד.
- 12:26 זיין עיקר רבי איז געווען זיין אייגענע נשמה, א נשמה פון שבת און פון שירה: שבת איז שלימות, און שירה איז הארמאניע.
- 20:56 יעדער חלק פון דער בריאה זינגט שירה צום רבונו של עולם, און יעדן מענטשנס לעבן איז א ניגון; זיין לעבן איז געווען איין לאנגער שבת'דיגער ניגון.
- 31:00 אלס עבד השם האט ער אוועקגעשיקט זיינע בעסטע תלמידים אויפצובויען אנדערע ישיבות, און זיין ניגון זינגט זיך נאך אין דער ישיבה.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 1:35 פארוואס האט יהושע באשריבן משה רבינו ביי זיין פטירה אלס "עבד השם" און נישט אלס "איש האלקים"?
תירוץ: 1:56 יהושע האט נישט געקענט באשרייבן משה רבינו אויף דער מדרגה פון "איש האלקים", וואס איז געשטאנען העכער מלאכים; ער האט אים נאר געקענט באשרייבן פון זיין אייגענער מדרגה, אלס עבד השם.
-
קשיא: 32:51 פארוואס האט ר' שרגא פייוול אוועקגעגעבן זיינע בעסטע תלמידים אויפצובויען אנדערע ישיבות?
תירוץ: 32:53 ווייל ער איז געווען אן עבד השם, א קנעכט פונעם רבונו של עולם, און זיין גאנץ לעבן איז געווען געווידמעט צו דינען אים.
מעשיות
-
6:46 אויף דער לעצטער באנק ביי דער חנוכת הבית
ווען מ'האט איינגעווייט דעם נייעם בנין, זענען געווען טעג פון פייערונגען וואו די גרעסטע רבנים זענען געקומען און גערעדט, און אלעס איז געווען דורכדעם וואס ער האט עס ארגאניזירט. ער אליין איז געזעסן אויף דער לעצטער באנק פונעם זאל, ווי איינער פונעם עולם. די תלמידים האבן געוואוסט אז וואו ער זיצט, דארט איז דער מזרח, און אלע אויגן זענען געווען געווענדט צו אים.
אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
-
20:19 דאס אפגעריסענע בלעטל אין קעמפ
ר' שרגא פייוול איז געווען דער ערשטער וואס איז געקומען אויפן געדאנק פון א זומער קעמפ פאר בני תורה. אמאל, ווען ער איז געגאנגען אין קעמפ מיט תלמידים, האט איינער פון זיי אפגעריסן א בלעטל פון א פלאנץ, און ער האט זיך אפגעשטעלט. ער האט אים געפרעגט צי ער ווייסט אז די גאנצע בריאה זינגט שירה צום רבונו של עולם, יעדעס גרעזעלע און יעדעס בלעטל, און געזאגט אז מיטן אפרייסן דאס בלעטל האט ער איבערגעהאקט זיין שירה אינמיטן.
אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
-
22:02 דאס בלעטל וואס פירט דעם געזאנג
אין זיינע לעצטע צייטן איז ר' שרגא פייוול געזעסן אין זיין וואוינונג אין מאנסי אויף א שטילן טאג, ווען קיין איין בלעטל אויף די ביימער האט זיך נישט גערירט. ער האט אנגעוויזן אויפן שפיץ פון א בוים, וואו איין בלעטל האט זיך געשאקלט בשעת אלע אנדערע זענען געווען שטיל, און געזאגט אז דאס אויבערשטע בלאט איז דער חזן און די אנדערע ענטפערן נאך.
אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
-
26:30 בלומען אין מאנסי
ווען מ'האט געבויט די ישיבה אין מאנסי, וואס איז דעמאלט געווען א גוי'אישער ארט, איז איינע פון די ערשטע זאכן וואס ר' שרגא פייוול האט געטון געווען צו פלאנצן בלומען. ער האט געזאגט אז דער ארט דארף זיין שיין, כדי מ'זאל האבן אויף וואס צו זאגן שירה און צו דאנקען דעם רבונו של עולם, און די בחורים זאלן זען אז דער אייבערשטער האט באשאפן א שיינע וועלט.
אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
-
34:13 די קבלות וואס מ'האט געפונען נאך זיין פטירה
אין זיינע לעצטע יארן, ווען ער איז געווען קראנק, האט ר' שרגא פייוול זיך פארשריבן קבלות, און מ'האט זיי שפעטער געפונען. זיין זון האט איבערגעגעבן צוויי דערפון צום משגיח. איינע איז געווען אז יעדן טאג וועט ער מחדש זיין א נייע עצה ווי אזוי צו פארבעסערן די ישיבה, און נישט לאזן אריבערגיין קיין טאג אן א חידוש; די אנדערע איז געווען ליב צו האבן יעדן בחור און זיך פירן ווארעם מיט יעדן איינעם.
אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
געדאנקען
- 1:46 דער משגיח טייטשט די צוויי נעמען פון משה רבינו אלס צוויי בליקן: יהושע האט נאר געקענט שרייבן "עבד השם", ווייל ער האט אים נאר געקענט באשרייבן פון זיין אייגענער מדרגה, און אזוי שילדערט דער משגיח, ווי א גרעזעלע וואס האט אויך הנאה פון דער זון, ר' שרגא פייוול אלס עבד השם.
- 14:28 שבת איז שלימות און שירה איז הארמאניע: אזוי ווי א ניגון דארף האבן אלע זיבן טענער, אזוי פארענדיגט דער זיבעטער טאג די בריאה, און א מענטש ביי וועמען אלע חלקים זענען אין הארמאניע האט א נשמה פון שבת און פון געזאנג.
- 18:10 ארץ ישראל, דאס זיבעטע לאנד, איז א לאנד פון געזאנג, און דער זיבעטער ים, דער כנרת, טראגט דעם נאמען פון כינור.
- 20:56 ווייל יעדעס בלעטל זינגט שירה צום רבונו של עולם, הייסט אפרייסן א בלעטל אומזיסט איבערהאקן זיין שירה, און איין בלעטל וואס שאקלט זיך צווישן שטילע בלעטער איז דער חזן, און די אנדערע ענטפערן.
- 28:35 דער משגיח שטעלט פאר ר' שרגא פייוול'ס הארמאניע צווישן אונגארישע אידן, ליטווישע ראשי ישיבה און חסידות אלס אן אויסדרוק פון זיין נשמה פון שירה.
- 36:05 א ניגון קען בלייבן אויך נאכן זינגער: דער משגיח זאגט אז ר' שרגא פייוול'ס ניגון זינגט זיך נאך אין דער ישיבה און אין אמעריקע, און זיין בלאט וועט נישט אפגעריסן ווערן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 31:44 דער משגיח זאגט די בחורים אז ווען זיי וועלן זיין אין געשעפט, זאלן זיי געדענקען וואס עס מיינט אוועקצוגעבן די בעסטע מענטשן צום קאנקורענט, כדי צו פארשטיין די מסירות נפש פון אוועקשיקן די בעסטע תלמידים צו אן אנדער ישיבה.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דוד המלך, דער רמב"ם, יהושע בן נון, משה רבינו, ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
ערכים ארץ ישראל, עובד השם, רבונו של עולם, שירה, שלימות