חנוכה - שורש החקירה מהיונים
קאטאלאג: אמונה א' נומ׳ 9 פאקעט גייד ז׳ 39 אידיש 28 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ווייזט אז די פילאסאפיע שטאמט פון די יוונים, וואס האבן אפגעלייקנט דעם נאטורליכן כח פון אמונה און אים פארביטן מיט עבודה זרה פון גשמיות'דיגע גבורה און יופי, און אז חנוכה איז די מלחמה קעגן דעם.
דער משגיח דערמאנט אז די גדולי התורה האבן געשריבן ספרי חקירה נאר ווייל אידישע אינטעלעקטואלן אין די אראבישע מדינות זענען נמשך געווארן נאך דער פילאסאפיע פון די גוים, וואס איר שורש איז חכמת יוון; די תורה אליין שטעלט זיך נישט אפ צו באווייזן אז ס'איז דא א בורא. ער ברענגט פונעם בני יששכר אז ווער עס וויל חוקר זיין ביידע צדדים איז אין יענעם רגע א כופר, און דערפאר שטייט אין סידור אין כאלקינו פאר מי כאלקינו. פילאסאפיע, זאגט ער, איז נאר א שפיל פונעם מח: אזוי ווי ביי א שאך-שפילער קען אלעמאל קומען א גרעסערער קאפ און אפשלאגן. די יוונים האבן מחליט געווען צו גלייבן נאר וואס דער שכל באווייזט, כדי זיך אפצושאקלען פון עול. אבער דער באשעפער האט באשאפן אין יעדן מענטש א חוש פון אמונה, אזוי ווי דעם חשק צו עסן, און א חוש מוז מען צופרידן שטעלן. ממילא האבן די יוונים געמאכט עבודה זרה פון גבורת הגוף און יופי הגוף, דער שורש פון ספארט און מאדע. קעגן דעם האבן די חשמונאים געקעמפט, און חנוכה איז בגימטריא גוף. צום סוף מאנט ער די בחורים צו מאכן א חשבון הנפש.
ענינים: דער נס חנוכה און די יוונים · אמונה פשוטה, למעלה פון שכל
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס גדולי התורה האבן געשריבן ספרי חקירה
דער משגיח דערמאנט דאס וואס מ'האט פריער גערעדט וועגן די חוקרים מיטן רמב"ם בראש און די מחלוקת אויף זיינע ספרים, ווייזט אן אז די תורה פרובירט נישט צו באווייזן אז ס'איז דא א בורא, און ערקלערט אז די ספרים זענען נויטיג געווען ווייל אידישע אינטעלעקטואלן אין די אראבישע מדינות זענען נמשך געווארן נאך דער פילאסאפיע פון די גוים, וואס שטאמט פון חכמת יוון.
-
3:17 חוקר זיין ביידע צדדים, און פילאסאפיע ווי א שפיל פונעם מח
דער משגיח ברענגט דעם בני יששכר אז ווער עס טראכט אויפן פילאסאפישן אופן צי ס'איז דא א רבונו של עולם איז אין יענעם רגע א כופר, און ערקלערט פארוואס מ'זאגט אין כאלקינו פאר מי כאלקינו. דערנאך רופט ער פילאסאפיע א שפיל פונעם מח, און ער גלייכט עס צו שאך-שפילער: יעדע ראיה קען אפגעשלאגן ווערן דורך א גרעסערן קאפ.
-
7:58 די יווניש'ע פילאסאפיע און דער חוש פון אמונה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווייזט אז פילאסאפיע הייבט זיך אן פון יוון, און אז איר יסוד, צו גלייבן נאר וואס דער שכל באווייזט, איז געווען כדי זיך אפצושאקלען פון עול. קעגן דעם ווייזט ער אז דער באשעפער האט באשאפן אין יעדן מענטש א חוש פון אמונה, אזוי ווי דעם חשק צו עסן, אן וועלכן מ'וואלט נישט געקענט קויפן מילך אדער פרעגן א פרעמדן וויפיל דער זייגער איז; די יוונים, קעגן וועמען די חשמונאים האבן געקעמפט, האבן עס געוואלט מבטל זיין.
-
14:13 אפגעטער פון גבורה און יופי שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יעדן חוש מוז מען צופרידן שטעלן, און ער ברענגט וואס א פסיכאלאג האט אים דערציילט וועגן א מענטש וואס וואלט געגעסן דורך א זיפער אין בויך. וויבאלד די יוונים האבן נישט געוואלט גלייבן אין השם יתברך, וואס וואלט זיי געבונדן, האבן זיי געמאכט אפגעטער פון גשמיות'דיגע גבורה און יופי; דערפון שטאמען די אלימפיק-שפילן און דער ספארט, און די עבודה זרה פון די ספארט-העלדן היינט.
-
19:09 חנוכה קעגן דער עבודה זרה פונעם גוף שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די חשמונאים האבן זיך מוסר נפש געווען קעגן די צוויי פארביטן פון אמונה, יופי הגוף און גבורת הגוף, און די עבודה זרה פון יופי ווייזט זיך אויך אין די דעזיינער-קליידער. אזוי ווי משיח איז בגימטריא נחש, איז חנוכה בגימטריא גוף; די הפטרה "לא בחיל ולא בכח כי אם ברוחי" איז דער ענין פון חנוכה, און דער נצחון האט אויסגעראטן די אפגעטער וואס די יוונים האבן אריינגעבראכט אין בית המקדש.
-
23:04 קליפת יוון היינט און א חשבון הנפש אויף חנוכה
דער משגיח באקלאגט אז די קליפת יוון פון ספארט-העלדן און דעזיינער-מאדע איז אריינגעדרונגען אין די בתי מדרשים, ערקלערט מיט דער גמרא "היום אומר לו עשה כך" ווי אזוי עס פירט טריט ביי טריט צו עבודה זרה, שטעלט אקעגן אן עלטערן איד וואס האט געהאלטן זיין שבת'דיגן מלבוש פון דער חתונה א גאנץ לעבן, און רופט די בחורים צו מאכן א חשבון הנפש אויף חנוכה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס גדולי התורה האבן געשריבן ספרי חקירה
דער משגיח דערמאנט די חוקרים מיטן רמב"ם בראש, און די שטארקע מחלוקת אויף זייערע ספרים. אין תורה און גמרא שטעלט מען זיך נישט אפ צו באווייזן אז ס'איז דא א בורא. די ספרים זענען געשריבן געווארן ווייל אין די אראבישע מדינות זענען אידישע אינטעלעקטואלן נמשך געווארן נאך דער פילאסאפיע פון די גוים, וואס איר שורש איז חכמת יוון.
חוקר זיין ביידע צדדים
דער משגיח ברענגט פונעם בני יששכר אז ווער עס איז חוקר אויפן פילאסאפישן אופן צי ס'איז דא א רבונו של עולם, מוז אין יענעם רגע טראכטן אז ס'איז נישטא, און דעמאלטס איז ער א כופר. דערפאר, זאגט ער, שטייט אין סידור אין כאלקינו פאר מי כאלקינו: דער תירוץ מוז קומען פאר דער קשיא. א,ב
פילאסאפיע, זאגט ער, איז נאר א שפיל פונעם מח. א שאך-מייסטער פון בולגאריע קען טרעפן א גרעסערן אין רוסלאנד; אזוי קען יעדע ראיה פון א פילאזאף אפגעשלאגן ווערן דורך א גרעסערן קאפ, און דעם אמת המוחלט קען מען אויף דעם וועג נישט וויסן.
די יווניש'ע פילאסאפיע און דער חוש פון אמונה
פילאסאפיע הייבט זיך אן אין יוון, מיט אריסטו און זיינע חברים, וואס האבן זיך געוואלט אפשאקלען פון עול. דערפאר האבן זיי אוועקגעשטעלט א הנחה אז מ'גלייבט נאר וואס דער שכל באווייזט; דער שכל איז געווארן זייער קעניג און זייער אפגאט.
אבער דער רבונו של עולם האט באשאפן אין מענטש א חשק צו יעדע זאך וואס ער דארף, אזוי ווי צו עסן, אן וועלכן מ'וואלט נישט אויסגעהאלטן צו קייען מאלצייט נאך מאלצייט. פונקט אזוי האט ער באשאפן א חוש פון אמונה, כדי דער מענטש זאל דערגרייכן דעם תכלית פון זיין בריאה. אפילו קויפן מילך אדער פרעגן א פרעמדן וויפיל דער זייגער איז שטייט אויף דעם, און אן דעם וואלט נישט געווען קיין פריינדשאפט און קיין משפחה-לעבן. די יוונים, קעגן וועמען די חשמונאים האבן געקעמפט, האבן עס געוואלט מבטל זיין.
אפגעטער פון גבורה און יופי
יעדן חוש מוז מען צופרידן שטעלן. א פסיכאלאג האט דעם משגיח געזאגט אז א מענטש וואס וואלט אריינגעלייגט שפייז דורך א זיפער אין בויך וואלט באלד צוזאמענגעבראכן, ווייל זיין חשק צו עסן איז קיינמאל נישט צופרידן געשטעלט געווארן.
די יוונים האבן אויך געמוזט גלייבן אין עפעס, אבער נישט אין א גאט וואס וואלט זיי געבונדן, האבן זיי געמאכט אפגעטער פון גשמיות'דיגע גבורה און יופי. דערפון שטאמט דער ספארט און די אלימפיק-שפילן, און דער משגיח גלייכט צו דעם די היינטיגע פארגעטערונג פון ספארט-העלדן, מיט די געוועטן און די קארטלעך.
חנוכה קעגן דער עבודה זרה פונעם גוף
די עבודה זרה פון יופי, זאגט דער משגיח, האט אויך געבראכט די מאדע, וואו מ'באצאלט טאפלט פארן נאמען פונעם דעזיינער. קעגן די צוויי פארביטן פון אמונה, יופי הגוף און גבורת הגוף, האבן די חשמונאים געקעמפט מיט מסירות נפש.
קליפת יוון היינט
דער משגיח זאגט אז מ'זאל גיין אין כבוד'דיגע בגדים, אבער נישט כדי ארויסצורייסן די אויגן אדער זיך צו פארמעסטן. ער באקלאגט אז קליפת יוון איז אריינגעדרונגען אין די בתי מדרשים. אזוי ווי די גמרא זאגט, פירט דער יצר הרע טריט ביי טריט; ער האט געזען בחורים וואס זענען אזוי אראפגעגליטשט. ו
לעומת זה האט אן עלטערער איד נאך געהאט ביי זיין פטירה דעם שבת'דיגן מלבוש פון זיין חתונה: אפגעריבן, אבער ריין. דער משגיח רופט יעדן בחור צו מאכן א חשבון הנפש אויף חנוכה.
מראי מקומות
נביאים
תלמוד בבלי
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 1:21 די תורה שטעלט זיך נישט אפ צו באווייזן אז ס'איז דא א בורא; די ספרי חקירה זענען געשריבן געווארן נאר כדי זיך קעגנצושטעלן צו דער פילאסאפיע פון די גוים וואס האט געצויגן אידישע אינטעלעקטואלן.
- 6:20 מיט פילאסאפיע קען מען נישט דערגרייכן דעם אמת המוחלט: וועלכע ראיות איינער ברענגט, קען קומען א גרעסערער קאפ און זיי אפשלאגן.
- 10:31 דער רבונו של עולם האט באשאפן אין יעדן מענטש א חוש פון אמונה, אזוי ווי ער האט באשאפן דעם חשק צו עסן, ווייל אן צוטרוי קען נישט עקזיסטירן קיין פריינדשאפט און קיין משפחה-לעבן.
- 15:53 נאכדעם וואס די יוונים האבן אפגעווארפן אמונה אין השם יתברך, האבן זיי פונדעסטוועגן געמוזט צופרידן שטעלן דעם חוש, און זיי האבן געמאכט אפגעטער פון גשמיות'דיגע גבורה און יופי.
- 20:35 די חשמונאים האבן געקעמפט קעגן די צוויי פארביטן פון אמונה, און דער ענין פון חנוכה איז אז דער נצחון קומט נישט מיט כח נאר מיט דעם רוח פון השם.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 1:21 אויב די תורה שטעלט זיך נישט אפ צו באווייזן אז ס'איז דא א בורא, פארוואס האבן די גדולי התורה געשריבן ספרי חקירה?
תירוץ: 1:52 ווייל אין די אראבישע מדינות האבן די גוים געשריבן פילאסאפיע און אסאך אידישע אינטעלעקטואלן זענען נמשך געווארן דערנאך, האט מען געדארפט אידישע ספרי חקירה כדי זיך קעגנצושטעלן צו יענע ספרים.
-
קשיא: 3:29 פארוואס טאר מען נישט חוקר זיין אויפן פילאסאפישן אופן צי ס'איז דא א רבונו של עולם?
תירוץ: 4:13 ווייל כדי צו וועגן ביידע צדדים מוז ער אין יענעם רגע טראכטן אז ס'איז נישט דא קיין רבונו של עולם, און דעמאלטס איז ער א כופר.
-
קשיא: 4:59 פארוואס שטייט אין סידור אין כאלקינו פאר מי כאלקינו, ווען עס וואלט געדארפט זיין פארקערט?
תירוץ: 5:12 ווייל מ'טאר נישט פרעגן אן צו וויסן פריער דעם תירוץ; ערשט נאכדעם וואס מ'האט געזאגט דעם תירוץ קען מען פרעגן.
-
קשיא: 7:17 פארוואס קען מען נישט דערגרייכן דעם אמת המוחלט מיט פילאסאפיע?
תירוץ: 7:24 ווייל ס'איז נאר א פארמעסט פון קעפ: ווי שטארק די ראיות פון א פילאזאף זאלן נישט זיין, קען אלעמאל קומען א גרעסערער קאפ און זיי אפשלאגן, אזוי ווי ביי שאך-שפילער.
-
קשיא: 15:53 פארוואס האבן די יוונים, וואס האבן אפגעלייקנט אין השם, געמאכט אפגעטער פון גבורה און יופי?
תירוץ: 16:06 ווייל זיי האבן אויך געהאט דעם חוש פון אמונה, וואס מוז צופרידן געשטעלט ווערן, אבער זיי האבן נישט געוואלט גלייבן אין א זאך וואס בינדט זיי, האבן זיי אויסגעקליבן גשמיות'דיגע גבורה און יופי.
מעשיות
-
25:19 דער עלטערער'ס שבת'דיגער מלבוש פון דער חתונה
דער משגיח דערציילט וועגן אן עלטערן איד פון די פריערדיגע דור וואס האט געהאט זיין שבת'דיגן מלבוש, א קאפאטע. ווען ער איז נפטר געווארן האט ער נאך געהאט דעם ערשטן שבת'דיגן מלבוש וואס ער האט זיך געקויפט צו זיין חתונה. ער איז געווען אפגעריבן און האט פארלוירן דעם גלאנץ פון א נייעם מלבוש, אבער ער איז געווען ריין, און דערויף האט ער אכטונג געגעבן.
געדאנקען
- 10:28 דער משגיח רופט אמונה א באשאפענער חוש, גלייך צום חשק צו עסן: צו יעדע זאך וואס א מענטש דארף האט דער באשעפער באשאפן א געשמאק, און אמונה דארף א מענטש כדי צו דערגרייכן דעם תכלית פון זיין בריאה.
- 8:27 ער ערקלערט אז דער יווניש'ער ראציאנאליזם איז נישט געווען קיין ערליכע זוכעניש נאר א מיטל: מיט דעם וואס מ'גלייבט נאר וואס איז באוויזן, האבן זיי זיך אפגעשאקלט פון עול.
- 14:13 וויבאלד א חוש מוז צופרידן געשטעלט ווערן, האבן די יוונים וואס האבן אפגעלייקנט אין השם נישט אויפגעהערט צו גלייבן; זיי האבן איבערגעדרייט דעם חוש פון אמונה אויף גשמיות'דיגע שטארקייט און שיינקייט, און דאס איז לויט דעם משגיח דער שורש פון ספארט און פון דער עבודה זרה פון מאדע.
- 21:10 אזוי ווי משיח איז בגימטריא נחש, ווייל ער פארריכט וואס דער נחש האט קאליע געמאכט, אזוי איז חנוכה בגימטריא גוף, ווייל עס שטעלט זיך אנטקעגן דער עבודה זרה פונעם גוף.
- 5:05 דער סדר פון אין כאלקינו פאר מי כאלקינו לערנט אז מ'טאר נישט פרעגן די קשיא אויפן באשעפער איידער מ'זאגט פריער דעם תירוץ.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 23:09 דער משגיח זאגט אז מ'זאל גיין אין כבוד'דיגע ריינע בגדים, אבער נישט אין קליידער וואס זאלן ארויסרייסן די אויגן אדער מאכן א פארמעסט ווער עס איז שענער.
- 27:09 ער זאגט אז חנוכה איז א צייט ווען יעדער בחור דארף מאכן א חשבון הנפש און זען צי ס'איז, במתכוון אדער שלא במתכוון, עפעס אריינגעכאפט געווארן פון די יווניש'ע ענינים.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אריסטו, די חשמונאים, דער בני יששכר, דער רמב"ם
ערכים אמונה, גבורה, גימטריא, חקירה, חשבון הנפש, חשמונאים, יוונים, רבונו של עולם