צד ב: לימודים משיחתן של עבדי אבות

קאטאלאג: פרשת השבוע חיי שרה נומ׳ ⁨3⁩ פאקעט גייד ז׳ 5 תשמ"ט (1988–89) אידיש 39 מינ׳

הערן

  1. אראפלאדן · לענג 39 מינ׳

עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן

נאטיצן נאטיצן צוגעגרייט דורך AI פון דער רעקארדירונג; נישט איבערגעקוקט, און נישט דעם משגיח׳ס ווערטער. דער מקור איז די רעקארדירונג.

וועגן דעם שיעור

דורך אליעזר, רבקה און לבן ווייזט דער משגיח אז א צדיק איז פארטאן אין עבודת השם און א רשע אין עולם הזה, און נאר אן ערליכער איד ציט זיך צו א צדיק.

דער משגיח עפנט מיט אליעזר, וואס האט געזען דעם רבונו של עולם'ס הילף ביי יעדן טריט און האט געדאנקט, און ער לערנט אז אלץ גייט מיט השגחה פרטית, ווי די מעשה פונעם בעל שם טוב מיט א ווערעמל וואס א ווינט האט געראטעוועט. ער ערקלערט פארוואס די תורה דערציילט אזוי לאנג די שמועס פון אליעזר: זיין מדריגה קען מען פארשטיין און דערפון לערנען. אן ערליכער איד האט הנאה צו זען א צדיק, און דער וואס איז נישט ערליך לאכט אפ פון אים, ווי ביי רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש, דעם חתם סופר און דוד המלך. רבקה האט צום ערשטן מאל געזען א צדיק אמת, און איז אזוי אנגעצונדן געווארן אז זי האט נישט אראפגענומען די נייע צמידים כדי זיי צו ווייזן, קעגן דער נאטור וואס אויף איר זענען געבויט די דינים פון צירונג אום שבת; רש"י זאגט אז די צמידים זענען כנגד די לוחות. לבן, וואס האט קיין קדושה נישט געשפירט, איז געלאפן אפנארן א מענטש וואס האט קיין חשק נישט אין עולם הזה. דער משגיח לייגט צו דעם כח פון א צדיק'ס ווארט, פון אברהם'ס הספד אויף שרה ביז משיח.

ענינים: חיי שרה און מערת המכפלה · התקשרות צו צדיקים און אמונת חכמים

סדר השיעור

  1. 0:00 אליעזר זעט דעם רבונו של עולם'ס האנט אין אלץ שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח עפנט מיט אליעזר'ס תפילה און ווי ער האט זיך געבוקט צו דאנקען ביי יעדע הצלחה, און לערנט אז יעדע זאך ווערט געפירט פונעם רבונו של עולם. ער דערציילט די מעשה פונעם בעל שם טוב מיט א ווערעמל וואס א ווינט האט געראטעוועט, און ברענגט דוד המלך'ס ווערטער אין תהלים ע"ג.

  2. 6:03 פארוואס די תורה דערציילט אריכות פון אליעזר שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ברענגט אז "יפה שיחתן של עבדי אבות" מער ווי די תורה פון די קינדער, און ערקלערט אז די אבות זענען אויבן אונזער השגה, אבער אליעזר קען מען פארשטיין און פון אים לערנען. דערנאך לערנט ער ווי רבקה האט דערציילט איר מאמע און ווי לבן האט רעאגירט, און ערקלערט אז אן ערליכער איד האט הנאה צו זען א צדיק, און דער וואס איז נישט ערליך זוכט חסרונות.

  3. 10:32 מ'לאכט אפ פון צדיקים; רבקה זעט א צדיק שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח דערמאנט ווי אין זיינע יונגע יארן האבן נישט אלע געשעצט רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש, און אז אפילו דער חתם סופר האט געליטן פון לצים. רבקה, וואס איז אויפגעוואקסן צווישן רשעים, האט צום ערשטן מאל געזען א צדיק אמת ווען זי האט געזען ווי אליעזר דאווענט; און אויך פון דוד המלך האבן די שיכורים אפגעלאכט ווייל ער האט אלעמאל געדאווענט.

  4. 16:59 רבקה'ס דערציילונג און דער דין פון צירונג שטייט אינעם קאטאלאג

    רבקה האט געזען ווי אליעזר בוקט זיך און דאנקט דעם רבונו של עולם, און איז געלאפן אהיים דערציילן איר מאמע ווי ער האט געדאווענט. דער משגיח ערקלערט אז די תורה גיט אן איינבליק אין דער וועלט, ווי דער דין אז א פרוי טאר נישט ארויסגיין מיט צירונג אום שבת איז געבויט אויף איר נאטור עס אראפצונעמען און צו ווייזן; דערנאך האט לבן געזען די צירונג און געהערט איר דערציילונג.

  5. 22:48 רבקה לאזט די צמידים; לבן'ס תאווה שטייט אינעם קאטאלאג

    קעגן דער נאטור איז רבקה געווען אזוי פארטאן אינעם צדיק אז זי האט געלאזט די צירונג אויף די הענט. לבן האט פון איר פארשטאנען אז דא איז א מענטש וואס האט קיין חשק נישט אין עולם הזה, און איז געלאפן אים אפנארן; דער משגיח טייטשט "עומד על הגמלים" אז אליעזר איז געשטאנען איבער זיין אויג, און זאגט אז א צדיק גלוסט נאר נאך קרבת אלקים.

  6. 26:44 דער כח פון א צדיק'ס ווארט שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח פרעגט פארוואס אברהם האט געמאכט א הספד אויף שרה פאר ער האט געקויפט א קבר, און ענטפערט אז זיינע ווערטער האבן געדארפט ברענגען די מענטשן צו וועלן טאן א צדיק'ס רצון. ער פארגלייכט משיח, וואס לויטן רמב"ם וועט מען אים דערקענען ווען ער וועט מקבץ זיין נדחי ישראל און בויען דעם בית המקדש, און ער וועט געווינען מענטשן מיט א ווארט. אברהם האט באצאלט פיר הונדערט שקל מיט פרייד, אזוי ווי ערליכע אידן גיבן אויס אויף מצוות.

  7. 33:57 הייליגע צמידים און דער יסוד פון דער סדרה שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ערקלערט אז רבקה האט געלאזט די צמידים ווייל, ווי רש"י זאגט, זיי זענען געווען כנגד די לוחות און די עשרת הדברות, אזוי ווי איינער וואס דאווענט ערליך וויל נישט אויסטון די תפילין; דער כתיב מלא "צמידים" ביי רבקה און דער כתיב חסר ביי לבן ווייזן ווער עס האט געשפירט די קדושה. ער ענדיגט אז א רשע איז פארטאן אין עולם הזה און א צדיק אין עבודת השם.

דער שיעור, אויסגעשריבן

אליעזר זעט דעם רבונו של עולם'ס האנט אין אלץ

0:27

דער משגיח עפנט מיט אליעזר, וואס האט מתפלל געווען "ה' אלקי אדוני אברהם", און ביי יעדע הצלחה האט ער זיך געבוקט און געדאנקט. די גאנצע פרשה, זאגט ער, איז א פרשה פון הודאה: אליעזר האט געזען א הילף פון אויבן און עס צוגעשריבן צום רבונו של עולם, בשעת אסאך מענטשן גייען דורך א לעבן און פארשטייען נישט אז ער פירט יעדע פאסירונג. א,ב

2:38

ער דערציילט ווי דער בעל שם טוב איז געזעסן מיט תלמידים אין א הייסן טאג און ערקלערט א פלוצלונגדיגן ווינט: דער רבונו של עולם האט רחמנות געהאט אויף א ווערעמל אויף א בלעטל, און צוליב אים געטוישט דאס וועטער מיילן ארום. וואס מער מ'איז מודה, ווייזט ער עס בפירוש, ווי דוד המלך זאגט אין תהלים ע"ג. ג

פארוואס די תורה דערציילט אריכות פון אליעזר

6:10

דער משגיח ברענגט חז"ל'ס ווארט "יפה שיחתן של עבדי אבות". די אבות זענען געווען אזוי הויך אז זייערע מעשים זענען אויבן אונזער השגה; אליעזר איז קלענער, דערפאר דערציילט די תורה ווי ער האט געזען השגחה פרטית אין יעדע זאך. ד

7:46

רבקה איז געלאפן אהיים און דערציילט "כדברים האלה", און לבן האט געהערט "כה", פונקט אזוי, ווי מ'ווייזט מיטן פינגער. אן ערליכער איד, ערקלערט דער משגיח, האט הנאה צו זען א צדיק; דער וואס איז נישט ערליך זוכט חסרונות. ה,ו

מ'לאכט אפ פון צדיקים; רבקה זעט א צדיק

10:51

דער משגיח דערמאנט אז היינט רעדט יעדער פון רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש ווי דער וואס האט געראטעוועט אמעריקע פאר אידישקייט, אבער דעמאלט זענען נאר די פיינערע בחורים געגאנגען צו זיינע שמועסן און צו אים אהיים אום שבת, און אנדערע האבן אפגעלאכט. אזוי איז אלעמאל: אפילו דער חתם סופר שרייבט וועגן די לצים אין זיין שטאט.

13:34

רבקה האט געהאט א ריין הארץ וואס ציט זיך צו טוב, אבער זי איז אויפגעוואקסן צווישן רשעים, ווי דער פסוק אין אנהייב תולדות שילדערט. ווען זי האט געזען ווי אליעזר גיסט אויס זיין תפילה, האט זי צום ערשטן מאל געזען א מענטש וואס איז באמת צוגעבונדן צום רבונו של עולם. ז,א

15:59

אויך פון דוד המלך, מערקט דער משגיח אן, האבן די ביר-טרינקער געמאכט לצנות'דיגע לידער, ווייל ער האט אלעמאל געדאווענט צום רבונו של עולם; ווער עס קען נישט פארטראגן אז א צווייטער איז בעסער, קלאפט אראפ דעם צדיק. ח

רבקה'ס דערציילונג און דער דין פון צירונג

17:29

רבקה האט געזען ווי אליעזר בוקט זיך און זאגט "ברוך ה' אלקי אדוני אברהם", און איז געלאפן אהיים. פון דער צירונג האט זי איר מאמע גארנישט דערציילט; זי האט איבערגעזאגט פונקט ווי ער האט געדאווענט און זיך געבוקט, פול מיט התפעלות. ב,ט,ה

18:40

די תורה, ערקלערט דער משגיח, איז דער פלאן פון דער וועלט און גיט אן איינבליק אין איר. ווען א מצליחדיגער מלמד האט געפרעגט צי צו לערנען פסיכאלאגיע, האט מען אים געזאגט ער זאל לערנען חומש און רש"י. אזוי שטייט אין דער גמרא אין פרק במה אשה אז א פרוי טאר נישט ארויסגיין מיט צירונג אום שבת, טאמער וועט זי עס אראפנעמען צו ווייזן א חברטע. י

רבקה לאזט די צמידים; לבן'ס תאווה

23:16

אבער רבקה, פארטאן אינעם צדיק, האט געלאזט די צירונג אויף די הענט. פון איר דערציילונג האט לבן פארשטאנען אז דא איז א מענטש וואס האט קיין חשק נישט אין עולם הזה, און איז געלאפן אים אפנארן.

25:17

דער משגיח טייטשט "עומד על הגמלים על העין" אז אליעזר איז געשטאנען איבער זיין אויג און באשטימט ווען זי זאל קוקן. א צדיק, ווי דוד המלך וואס זאגט אז קרבת אלקים איז זיין גוטס, וויל גארנישט אנדערש. כ,ל

דער כח פון א צדיק'ס ווארט

26:47

אברהם איז געקומען מאכן א הספד אויף שרה און ערשט דערנאך געבעטן די בני חת א קבר, פארקערט פונעם געווענליכן סדר. ער האט געדארפט אז זיי זאלן וועלן טאן א צדיק'ס רצון, און א צדיק'ס ווערטער דרינגען אריין לויט זיין צדקות. מ

28:13

משיח, זאגט דער משגיח, וועט נישט איינעמען די וועלט מיט טאנקען, נאר "ברוח שפתיו". דער רמב"ם שרייבט אז מ'ווייסט אז ער איז משיח ווען ער איז מקבץ נדחי ישראל און בויט דעם בית המקדש, אן מופתים. דער משגיח מאלט אויס ווי ער שטעלט זיך אויף א קאסטן אין גאס, און די רייכע לאזן איבער אלץ און לויפן נאך; זיין ווארט וועט דורכשטעכן דאס הארץ. נ,ס

31:19

אברהם האט געהאט אזא כח: זיין הספד האט זיי געבראכט צו געבן דעם קבר. פארט האט ער באצאלט פיר הונדערט שקל, ווייל געלט איז ביי אים גארנישט געווען אקעגן א מקום קודש, אזוי ווי ערליכע אידן גיבן אויס אויף תפילין, ציצית און זייערע קינדערס לימוד. ע

הייליגע צמידים און דער יסוד פון דער סדרה

34:23

פארוואס האט רבקה געלאזט די צמידים? רש"י זאגט אז זיי זענען געווען כנגד די לוחות און די עשרת הדברות. אזוי ווי איינער וואס האט ערליך געדאווענט וויל נישט אויסטון די תפילין, האט זי זיי נישט געוואלט אראפנעמען. פ

36:09

ווען לבן זעט זיי, שטייט "צמדים" אן א יו"ד: א רשע שפירט נישט קיין קדושה, אזוי ווי די כוונה ביי תפילין פונעם שולחן ערוך זאגט אים גארנישט. א רשע איז פארטאן אין עולם הזה, א צדיק אין עבודת השם. צ

מראי מקומות

תורה

  1. א Bereishis 24:12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:27, 13:34
  2. ב Bereishis 24:26 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:27, 17:29
  3. ה Bereishis 24:28 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 7:46, 17:29
  4. ו Bereishis 24:30 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 7:46
  5. ז לכאורה Bereishis 25:20 מפתח אינעם אויסשרייב: 13:34
  6. ט Bereishis 24:27 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:29
  7. כ Bereishis 24:30 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 25:17
  8. מ Bereishis 23:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:47
  9. ע לכאורה Bereishis 23:15-16 מפתח אינעם אויסשרייב: 31:19

נביאים

  1. נ לכאורה Yeshayahu 11:4 מפתח אינעם אויסשרייב: 28:13

כתובים

  1. ג Tehillim 73:23-24 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 2:38
  2. ח Tehillim 69:13-14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 15:59
  3. ל לכאורה Tehillim 73:28 מפתח אינעם אויסשרייב: 25:17

תלמוד בבלי

  1. י לכאורה Shabbos ch. 6 (Bameh Ishah) מפתח אינעם אויסשרייב: 18:40

מדרש

  1. ד לכאורה Bereishis Rabbah 60:8 מפתח אינעם אויסשרייב: 6:10

ראשונים

  1. ס לכאורה Rambam, Hilchos Melachim ch. 11 מפתח אינעם אויסשרייב: 28:13
  2. פ Rashi, Bereishis 24:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 34:23

אחרונים און חסידות

  1. צ לכאורה Shulchan Aruch Orach Chaim 25:5 מפתח אינעם אויסשרייב: 36:09

עיקרי הדברים

  1. 1:20 אליעזר האט דערקענט אז דער רבונו של עולם פירט יעדן טריט פון זיין שליחות און האט געדאנקט פאר יעדע הצלחה; דער משגיח לערנט אז יעדע פאסירונג אויף דער וועלט גייט מיט השגחה פרטית.
  2. 9:09 אן ערליכער איד ציט זיך צו א צדיק און עס געפעלט אים זיינע מעשים, און דער וואס איז נישט ערליך קען אים נישט פארטראגן, זוכט חסרונות און לאכט אפ.
  3. 13:46 רבקה האט צום ערשטן מאל געזען א צדיק אמת, און איז אזוי אנגענומען געווארן פון אליעזר'ס תפילה און דאנקען אז זי האט אפילו נישט אראפגענומען די נייע צירונג צו ווייזן איר מאמע.
  4. 33:41 דער יסוד פון דער סדרה איז אז א רשע איז פארטאן אין עולם הזה, און א צדיק איז פארטאן אין עבודת השם.
  5. 27:50 א צדיק'ס ווארט האט א כח אריינצודרינגען אין הארץ; אברהם'ס הספד האט באוועגט די בני חת צו געבן דעם קבר, און משיח וועט געווינען די וועלט מיט זיין ווארט.
  6. 32:06 אברהם האט באצאלט פיר הונדערט שקל כסף פאר דעם קבר ווייל געלט איז ביי אים גארנישט געווען אקעגן א מצוה, און אזוי איז ביי ערליכע אידן וואס גיבן אויס געלט אויף מצוות.

קושיות און תירוצים

  1. קשיא: 6:03 פארוואס דערציילט די תורה אריכות פון אליעזר מער ווי פון די מעשים פון די אבות?

    תירוץ: 6:20 די אבות זענען אזוי הויך אז זייערע מעשים זענען אויבן אונזער השגה; אליעזר איז א קלענערער מענטש, אים קען מען פארשטיין און פון אים לערנען השגחה פרטית.

  2. קשיא: 8:37 וואס מיינט "כה" אין "כה דבר אלי האיש"?

    תירוץ: 8:45 עס מיינט "פונקט אזוי", ווי מ'ווייזט מיטן פינגער: רבקה האט איבערגעזאגט פונקט ווי אליעזר האט גערעדט און זיך געפירט.

  3. קשיא: 27:13 פארוואס האט אברהם פריער געמאכט א הספד און ערשט דערנאך געגאנגען קויפן א קבר, פארקערט פונעם געווענליכן סדר?

    תירוץ: 27:35 ער האט געדארפט באוועגן די מענטשן אז זיי זאלן וועלן טאן א צדיק'ס רצון, און א צדיק'ס ווערטער האבן אזא כח לויט זיין צדקות.

  4. קשיא: 30:24 פארוואס וועלן מענטשן איבערלאזן אלץ און נאכגיין משיח, אויב ער ווייזט קיין מופתים נישט?

    תירוץ: 30:38 דאס איז דער כח פון משיח: זיין ווארט וועט דורכשטעכן דאס הארץ און מ'וועט פאלגן.

  5. קשיא: 34:23 פארוואס האט רבקה געלאזט די צמידים אויף די הענט און זיי נישט אראפגענומען צו ווייזן איר מאמע?

    תירוץ: 34:32 די צמידים זענען געווען כנגד די לוחות און די עשרת הדברות, און זי האט זיי באקומען מיט קדושה, ווי איינער וואס וויל נישט אויסטון די תפילין נאכן דאווענען.

  6. קשיא: 36:03 פארוואס שטייט "צמידים" מיט א יו"ד ביי רבקה און אן א יו"ד ווען לבן זעט זיי?

    תירוץ: 36:18 רבקה האט געשפירט די קדושה אין די צמידים; לבן, א רשע, האט עס נישט געקענט שפירן, אזוי ווי א רשע שפירט נישט די קדושה פון תפילין אדער א ספר תורה.

מעשיות

  1. 2:38 דער בעל שם טוב און דאס ווערעמל

    דער בעל שם טוב איז געזעסן מיט זיינע תלמידים אונטער א בוים אין א הייסן טאג און געלערנט, און פלוצלונג איז דורכגעגאנגען א שטארקער ווינט, און דערנאך איז ווידער געווען הייס. ער האט געזאגט אז אויף א בלעטל אויבן אויפן בוים איז געווען א ווערעמל וואס האט געליטן פון דער זון'ס היץ, און דער רבונו של עולם האט רחמנות געהאט און געשיקט א ווינט וואס האט עס אראפגעבלאזן אין שאטן. דער משגיח לייגט צו אז מ'האט געטוישט דאס וועטער מיילן ארום צוליב איין ווערעמל.

    אין דער מעשה: דער הייליגער בעל שם טוב

    דערציילט אין נאך 4 שיעורים ←

  2. 10:36 ווער עס האט געשעצט רבי שרגא פייוול

    דער משגיח דערמאנט אז היינט רעדט יעדער וועגן רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש, דער מייסד פון דער ישיבה, ווי דער גרויסער וואס האט געראטעוועט אמעריקע פאר אידישקייט. אבער דעמאלט זענען צו אים געצויגן געווען די פיינערע בחורים, וואס זענען געגאנגען צו זיינע שמועסן און צו אים אהיים אום שבת צו זען ווי א איד פירט זיך. אנדערע האבן אים נישט געשעצט, אים גערופן מיט נעמען און אפגעלאכט.

    אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש

    דערציילט אין נאך 1 שיעור ←

  3. 19:08 דער מלמד וואס האט געוואלט לערנען פסיכאלאגיע

    א זייער מצליחדיגער מלמד האט געפרעגט צי ער זאל לערנען פסיכאלאגיע פון חינוך, כדי בעסער צו פארשטיין די קינדער און ווערן א בעסערער מלמד. מ'האט אים געענטפערט: פארוואס לערנסטו נישט חומש און רש"י? ווער עס לערנט חומש און רש"י, און גמרא און די אנדערע חלקי התורה, ווייסט שוין די אלע זאכן.

    אין דער מעשה: דער חזון איש

    דערציילט אין נאך 2 שיעורים ←

געדאנקען

  1. 6:20 די תורה דערציילט מער פון אליעזר'ס ווערטער ווי פון די מעשים פון די אבות, ווייל די אבות'ס גדלות איז אויבן אונזער השגה, און אליעזר, א קלענערער מענטש, קען מען פארשטיין; ממילא קען מען פון זיין השגחה-דערקענטעניש לערנען.
  2. 23:16 רבקה און לבן האבן געהערט די זעלבע דערציילונג פון אליעזר, און וואס יעדער האט דערפון ארויסגענומען ווייזט ווער ער איז: זי האט זיך צוגעצויגן צום צדיק, און ער האט געזען א געלעגנהייט פאר זיין תאווה.
  3. 23:16 רבקה האט נישט אראפגענומען די נייע צמידים צו ווייזן איר מאמע, קעגן דער נאטור וואס אויף איר זענען געבויט די דינים פון פרק במה אשה, ווייל זי איז געווען פארטאן אינעם צדיק וואס זי האט געזען.
  4. 35:48 "צמידים" ווערט געשריבן מיט א יו"ד ווען רבקה באקומט זיי, און אן א יו"ד ווען לבן זעט זיי, ווייל זי האט געשפירט די קדושה פון די צמידים וואס זענען כנגד די לוחות, און ער נישט.
  5. 34:32 די צמידים אנלאזן איז ווי א איד וואס האט ערליך געדאווענט און וויל נאכן דאווענען נישט אויסטון זיין טלית און תפילין.
  6. 25:17 דער משגיח טייטשט "עומד על הגמלים על העין" אז אליעזר איז געשטאנען איבער זיין אויג: די אויג באפעלט אים נישט, נאר ער באשטימט ווען זי זאל קוקן.
  7. 28:13 משיח וועט נישט איינעמען די וועלט מיט כלי זיין, נאר מיטן כח פון זיין ווארט, דער זעלבער כח וואס אברהם האט געוויזן ווען זיין הספד האט באוועגט די בני חת צו געבן דעם קבר.

וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען

  1. 4:48 דער משגיח זאגט אז וואס מער א מענטש איז מודה אז דער רבונו של עולם פירט זיינע ענינים, אלץ מער ווייזט אים דער רבונו של עולם בפירוש אז ער פירט זיי.
  2. 38:25 דער משגיח ענדיגט אז אן עובד השם דארף לערנען מיט התמדה, דאווענען מיט כוונה, געבן צדקה מיט מסירת נפש, און היטן די אויגן און די מחשבה.

דערמאנט אין דעם שיעור

פערזאנען אברהם אבינו, אליעזר עבד אברהם, דוד המלך, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, דער רמב"ם, לבן, ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, רבקה אמנו, רש"י, שרה אמנו

ערכים בחזקת משיח, השגחה פרטית, עובד השם, עולם הזה, עשרת הדברות, קיבוץ גליות, רבונו של עולם, שבירת הלוחות

מעלדן א טעות אויף דעם בלאט