החילוק בין בגדי אהרן - “לכבוד ולתפארת'” ובגדי אחשורוש - “בהראותו” - לוקסוס
קאטאלאג: פרשת השבוע תצוה נומ׳ 3 פאקעט גייד ז׳ 10 תש"מ (1979–80) אידיש 1 שעה 43 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח שטעלט אוועק די בגדי אהרן, וואס זענען געמאכט "לכבוד ולתפארת" פאר דעם רבונו של עולם, קעגן אחשורוש'ס "בהראותו", וואס האט נאר געוואלט ווייזן זיין עשירות, און פון דארט רעדט ער קעגן דעם לוקסוס און די בהראותו פון זיין צייט, וועגן מידת המלכות, וועגן דעם צד הנקבה אין עקבתא דמשיחא, און וועגן די גרויסע אורות פון פורים.
דער משגיח עפנט מיט די בגדי כהונה, וואס זענען געמאכט "לכבוד ולתפארת" אלס בגדי מלכות, און מיט דעם חתם סופר'ס פשט אין רש"י אז דער כהן גדול האט זיי קיינמאל נישט אנגעטאן פאר זיין אייגענעם כבוד. אחשורוש האט אנגעטאן די זעלבע בגדים "בהראותו את עושר כבוד מלכותו", און דער משגיח פרעגט פארוואס ער איז דערפאר נישט געשטראפט געווארן, בשעת פאר די כלי המקדש איז ער באלד געשטראפט געווארן. ער רופט זיין קהילה א "בהראותו" קהילה: די הייזער, די רינגען, די חתונות, און אפילו א בית הכנסת כדי "ונעשה לנו שם". מיט א ספר, מיט דער גמרא און מיט דעם חפץ חיים ווייזט ער ווי לוקסוס פירט צו חובות, צו גזילה, צו קנאה פון די גוים און צו א נפש רחבה, און ער בעט מען זאל זיך פירן מיטלמעסיג. דערנאך פארענטפערט ער די קשיא מיט דער קדושה פון מלכות, ערקלערט אז אין דער סטרא אחרא איז די נקבה שטארקער ווען משיח קומט נענטער, לערנט אזוי ושתי, ממוכן און דניאל, און ענדיגט מיט די אורות פון פורים און מיט א בקשה אויף רחמים.
ענינים: מידות טובות · דער משכן און די כהנים · מגילת אסתר
סדר השיעור
-
0:00 בגדי מלכות, נישט לכבוד עצמו שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט די בגדי כהונה "לכבוד ולתפארת", וואס דער רמב"ם רופט בגדי מלכות, און מיט רש"י אז דער כהן גדול האט זיי נישט אנגעטאן לכבוד עצמו. ער ברענגט דעם חתם סופר'ס קשיא און תירוץ: די בגדי זהב האבן דערמאנט דעם חטא העגל, און דער כהן גדול האט זיי געטראגן מיט א בושה פארן רבונו של עולם.
-
4:21 אחשורוש אין די בגדי כהן גדול שטייט אינעם קאטאלאג
פון דער גמרא ווייזט דער משגיח אז אחשורוש האט אנגעטאן די בגדי כהן גדול ביי זיין סעודה, און אז בלשאצר איז געהרגעט געווארן יענע נאכט וואס ער האט זיך באנוצט מיט די כלי המקדש. ער פרעגט פארוואס אחשורוש איז באלד געשטראפט געווארן פאר די כלים און נישט פאר די בגדים, און ערקלערט אז די סיבה פון זיין סעודה איז געווען "בהראותו", צו ווייזן זיין עשירות.
-
10:10 א "בהראותו" קהילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז "בהראותו" איז די מגפה פון זיין דור און פון זיין קהילה: הייזער, פארהאנגען, טשענדעליערס און מארמאר, אלץ כדי צו זיין שענער פונעם שכן. דערנאך פרעגט ער אויף דער גמרא וועגן אחשורוש'ס מטות, וואס זייערע מטות זענען געווען פון כסף און די פיס פון זהב, הגם די פיס זענען דער פשוט'ער חלק.
-
13:15 דער רוזשינער דרך און די קאנאפע מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט וועגן זיין פעטער אין ירושלים, א טאפעצירער, און וועגן א גרויסן רוזשינער צדיק דארט; ער דערמאנט די מלכות'דיגע הנהגה פון רוזשין און דעם ראפשיצער'ס ווערטער דערוועגן. דער צדיק האט געהייסן מאכן די הינטערשטע זייט פון זיין קאנאפע פון דעם זעלבן טייערן מאטעריאל, ווייל ער האט געלערנט ביי זיין טאטן אז וואס מ'האט נישט אינעווייניג ווייזט מען נישט אין דרויסן.
-
17:30 גאלד וואו מ'זעט: רינגען, חתונות, שידוכים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז אחשורוש האט געמאכט די פיס פון גאלד ווייל מ'זעט זיי, און די מטה פון זילבער ווייל זי איז פארדעקט: א ריינע בהראותו. לויט דעם דרך פון די תלמידי הבעל שם טוב רעדט ער דורך א פסוק, און ווייזט אויף די ענגעידזשמענט רינגען, די בלומען, די פאטאגראפן און דאס עסן ביי חתונות, און אפילו אויף שידוכים, אלס דער זעלבער לויף, פון "בהראותו" אינעם אנהייב פון דער סעודה ביז "להראות" ושתי אינעם סוף.
-
22:20 "ונעשה לנו שם" און אידישע קליידער שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט דעם פסוק ביים דור הפלגה, "ונעשה לנו שם", אויף א בית הכנסת וואס מ'בויט כדי צו זיין שענער פון דעם אנדערן, נישט אזוי ווי מ'בויט לכבוד בית אלקינו. ער ברענגט דעם חתם סופר אז אידן בארימען זיך נישט מיט קליידער: זיי דארפן זיין ריין און נעט, אבער שיינע מלבושים זענען געווען פאר מרדכי פארן מלך, און פאר אידן איז "אורה ושמחה וששון ויקר" תורה, יום טוב, מילה און תפילין.
-
25:38 ווי אזוי לוקסוס פירט צו גזילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט פון א ספר (פרק ה) וואס ערקלערט ווי אזוי גזל האט זיך פארשפרייט: ריבוי ההוצאה אויף מלבושים און אויף דער שטוב, דער יצר הרע וואס רעדט איין א מענטש צו לעבן העכער פון זיין אמת'ן סטאנדארד ביז עס ווערט א טייל פון אים, און דערנאך חובות און בושה. ער בעט מען זאל זיך פירן מיטלמעסיג לויט דעם מענטש און לויט דעם ארט, נישט אין א לויף, און באשרייבט ווי די הוצאות פון חתונות אין ירושלים ווערן אלץ העכער כדי נאכצומאכן אמעריקע, און עלטערן וויינען.
-
34:58 דעם חפץ חיים'ס וואנט-פאפיר און זיין רייזע שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם חפץ חיים'ס ווארט אז א הויז מיט א טייערן וואנט-פאפיר איז באקלעבט מיט בלעטער גמרא, ווייל די עקסטערע שעות ארבעט וואלט מען געקענט לערנען, און די מעשה פון דעם רייכן גאסט וואס האט כמעט נישט געפונען קיין מעבל ביי אים. פון שמואל הרמתי, וואס האט מיטגענומען זיינע כלים, לערנט ער אז די היים איז אויבן, און ער ווארנט אז דער לוקסוס פון אידן צווישן די גוים, ווי אין דייטשלאנד און שפאניע, האט געברענגט קנאה.
-
38:50 "שלשה דברים מרחיבין דעתו" און חס על ממונם שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לאזט נישט נוצן די גמרא "שלשה דברים מרחיבין דעתו של אדם" אלס היתר פאר לוקסוס, און ברענגט דעם מהרש"א אז זיי מאכן ברייט דעם דעת צו תענוגי עולם הזה ביז מ'ווערט ווי בלעם. דערנאך ברענגט ער דעם כלל אז התורה חסה על ממונם של ישראל, און פרעגט פארוואס זשע זענען די בגדים און כלים פונעם כהן גדול אום יום כיפור געווען אזוי טייער, ביז מאה מנה.
-
43:24 די קדושה פון מלכות פארענטפערט די קשיא שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענטפערט אז דער כהן גדול איז א מלך און זיינע בגדים זענען לכבוד המלכות, און ער האט זיי געטראגן פארן רבונו של עולם, נישט פאר זיך. מלכות דארף מען מכבד זיין אפילו ביי א מלך פון די גוים, ווי משה רבינו ביי פרעה, אליהו ביי אחאב און אסתר ביי אחשורוש, ווייל מידת המלכות האט נישט קיין קעגנטייל אין טומאה און קומט פון קדושה. ממילא האט אחשורוש, א מלך, נישט מבזה געווען מלכות מיט די בגדי כהונה, אבער מיט די כלי המקדש וואס ער האט געגעבן פשוט'ע געסט האט ער מבזה געווען מלכות, און דערפאר איז ער געשטראפט געווארן.
-
49:06 וואס מ'טאר זיך נישט אפלערנען פון צדיקים
דער משגיח זאגט אז ביי די גדולי ישראל פון יעדן דור זעט מען אמאל א געוויסע מלכות, אבער פשוט'ע מענטשן קענען דאס נישט נאכמאכן; מ'דארף וויסן וואס זיך אפצולערנען פון צדיקים, ווי די מעשה פון דעם חסיד וואס האט נאכגעמאכט דעם רבי'נס קאווע מיט די תפילין. אידן אליין דארפן זיך פירן ווי אידן האבן זיך אלעמאל געפירט, און ער ברענגט דעם קאצקער'ס ווארט אז די וועלט איז דער חיבור און די תורה איז דער פירוש, און אזוי לערנט די מגילה צו קוקן אויף געשעענישן.
-
53:54 זכר און נקבה אין קדושה און אין סטרא אחרא
פון דעם פסוק "אסרי לגפן עירה ולשרקה בני אתנו" ערקלערט דער משגיח אז אין קדושה איז דער זכר שטארקער און אין דער סטרא אחרא די נקבה, ווי ר' חיים וויטאל האט געזען אין א חלום. ווען משיח קומט נענטער ווערט דער צד הנקבה שטארקער; ער ווייזט אויף "לעידיס פירסט", אויף דער ווימענס ליב און אויף דעם רוף צו נעמען פרויען אין דער ארמיי, וואס ער זעט אלס א סכנה פאר דער אידישער משפחה, קעגן דער ערשטער מצוה פון דער תורה.
-
59:18 די מגילה אין סוף פון א גלות
דער משגיח זאגט אז די מגילה איז די געשיכטע פון סוף גלות בבל, אזוי ווי מיר זענען אין סוף גלות אדום, און אלס א זייטיגע הערה ערקלערט ער פארוואס דניאל, דער נביא פון דער גאולה, האט זיך געטעות'ט אין חשבון. די מגילה הייבט אן מיט דער שטארקייט פונעם צד הנקבה, ושתי המלכה; דער סמאל וואס אנטלויפט קיין בצרה מיינט אז ער אנטלויפט צו זיין שטארקייט, צום צד הנקבה. א אידישע פרוי מאכט מען נישט פאר א ממונה, נישט ווייל זי איז מינדערוויכטיג, נאר ווייל זי שטעלט מיט זיך פאר כנסת ישראל, וואס איז משועבד צום רבונו של עולם.
-
1:05:27 זון און לבנה, ימין העכער פון שמאל
דער משגיח זאגט אז לעתיד לבוא וועט דער רבונו של עולם דערהייבן כנסת ישראל צו זיין ווי גלייך מיט אים, אזוי ווי די זון און די לבנה זענען בשעת הבריאה געווען גלייך, אבער אין דער וועלט מוז דער ימין, חסד, זיין העכער פון שמאל, דין, ווי "ימין ה' רוממה". שמשון האט געקענט זיין משיח און איז געפאלן דורך א אשה, און משיח קומט דורך שטארקן דעם ימין; אין הלכה קומט ימין פריער, און אין דער טבע איז דער זכר העכער פון דער נקבה.
-
1:10:41 ושתי'ס משתה, ממוכן און דניאל
די ישועה האט זיך אנגעהויבן מיט דעם באזייטיגן ושתי, אויף דער עצה פון ממוכן, וואס די גמרא זאגט איז המן און א מדרש וואס תוספות ברענגט זאגט איז דניאל. דער משגיח לערנט ושתי'ס "משתה נשים" אלס א קאנווענשאן צו דערהייבן די פרויען, אזוי ווי היינט, און ערקלערט אז דניאל, וועמענס גורל איז "לקץ הימין", איז מוסר נפש געווען צו דאווענען דריי מאל א טאג קעגן ירושלים אז דער בית המקדש זאל אויפגעבויט ווערן.
-
1:17:15 דניאל און המן, אסתר און מרדכי
דער משגיח ברענגט דעם כלל אז אין יעדן ענין איז דא א צד הטוב און א צד הרע, ווי קין איז געווען צעטיילט אין דעם מצרי וואס משה רבינו האט געהרגעט און אין יתרו, און ער זאגט אז המן איז געווען דניאל'ס צד הרע, ממילא זענען ביידע פשטים אין ממוכן אמת: דניאל'ס תפילה האט געווירקט דורך המן אלס כלי צו באזייטיגן ושתי. אסתר איז געווען נידעריגער פון מרדכי, און איר באהאלטנקייט אונטער דער גרויסקייט פון איר מאן איז די שיינקייט פון דער אידישער פרוי.
-
1:23:27 די מגילה איז נישט היסטאריע; די אורות פון פורים
ווייל עס ווערט שפעט, גייט דער משגיח איבער צו פורים: ווער עס לייענט די מגילה "למפרע", אלס היסטאריע פון אמאל, איז נישט יוצא, ווייל זי ברענגט אראפ די זעלבע ישועות היינט. פורים איז העכער פון השגה און וועט בלייבן ווען די אנדערע מועדים וועלן בטל ווערן, און דאס טרינקען איז ווי אן אנעסטעזיע; די מגילה איז איר הלל און מ'לייענט זי ביינאכט. אידן טרינקען און זינגען שירות ותשבחות פארן רבונו של עולם, נישט ווי א שיכור וואס ווערט א חיה רעה.
-
1:29:12 רבה און ר' זירא; עתים של רצון
דער משגיח ערקלערט די גמרא פון רבה און ר' זירא ביי דער פורים סעודה: "שחטיה" מיינט אז ר' זירא'ס נשמה איז ארויסגעצויגן געווארן פון דער זיסקייט פון דער תורה וואס איז דעמאלט נתגלה געווארן. פורים איז פול מיט עתים של רצון ווען "כל הפושט יד נותנין לו", און אפילו א פשוט'ער איד קען ממשיך זיין ישועות, ביי דער מגילה, ביי צדקה, ביי משלוח מנות און ביי דער סעודה, אויב ער פארשפילט עס נישט מיט שכרות; ער דערציילט וועגן א צדיק אין אמסטערדאם וואס די קעניגין איז געקומען צו אים באדאנקען.
-
1:35:57 זיין א נעבעך: בעטן רחמים פורים
דער משגיח זאגט אז דער אור פון דער מגילה איז גרעסער ווי דער אור פון קריאת התורה, און אז מ'דארף קומען צו פורים מיט וויסן אז מ'איז א נעבעך און בעטן רחמים, ווי ר' יחיאל פון גאסטינין ביי דעם קאצקער'ס טיר, און מיט דעם בעל התניא'ס ווערטער וועגן די גרויסע רחמים פונעם רבונו של עולם אויף גלות השכינה. ער ענדיגט מיט א בקשה מ'זאל מוחה זיין עמלק פון דער וועלט און פון אונזערע הערצער, און זוכה זיין צו א פרייליכן פורים.
דער שיעור, אויסגעשריבן
בגדי מלכות, נישט לכבוד עצמו
דער משגיח עפנט מיט דעם פסוק אז די בגדי כהונה זענען "לכבוד ולתפארת", און מיט דעם רמב"ם וואס רופט זיי בגדי מלכות. רש"י זאגט אז דער כהן גדול האט זיי נישט אנגעטאן לכבוד עצמו, און דער חתם סופר פרעגט וואס איז דער חידוש. ער ענטפערט אז די בגדי זהב האבן דערמאנט דעם חטא העגל, ממילא האט זיך דער כהן גדול א גאנץ יאר געשעמט פארן רבונו של עולם; און אפילו די בגדי לבן פון יום כיפור האט ער אנגעטאן נאר צו טאן דעם רצון השם. א,ב,ג
אחשורוש אין די בגדי כהן גדול
די גמרא לערנט פון דעם ווארט "תפארת" אז אחשורוש האט ביי זיין סעודה אנגעטאן די בגדי כהן גדול, "בהראותו את עושר כבוד מלכותו". די "כלים מכלים שונים" זענען געווען די כלי המקדש, וואס בלשאצר האט זיך מיט זיי באנוצט און איז יענע נאכט געהרגעט געווארן. ו,ה,ז,ח
דער משגיח פרעגט א שטארקע קשיא: די בגדים זענען געווען אזוי הייליג ווי די כלים, און פון דעסטוועגן איז גארנישט פאסירט ווען אחשורוש האט זיי געטראגן 180 טעג, און פאר די כלים איז ער באלד געשטראפט געווארן. דערנאך לערנט ער די כוונה פון פסוק: די סעודה איז נישט געווען כדי צו שפייזן אדער צו דערפרייען, נאר "בהראותו", צו ווייזן ווי רייך און מעכטיג ער איז, מיט זאכן וואס קיינער קען נישט נאכמאכן. ה
א "בהראותו" קהילה
בהראותו, זאגט דער משגיח, איז די מגפה פון זיין דור און פון זיין קהילה: הייזער מיט טאפלטע פארהאנגען, טשענדעליערס און מארמאר, יעדער כדי צו זיין שענער פונעם שכן. דערנאך פרעגט ער אויף אחשורוש'ס "מטות זהב וכסף": די מטות זענען געווען פון זילבער און די פיס פון גאלד, הגם די פיס זענען דער פשוט'ער חלק. ט
דער רוזשינער דרך און די קאנאפע
דער משגיח דערציילט וועגן זיין פעטער, א טאפעצירער אין ירושלים, און וועגן א גרויסן רוזשינער צדיק דארט. אין רוזשין האט מען זיך געפירט מיט מלכות, און דער ראפשיצער האט געזאגט אז דער רוזשינער, וואס איז געפארן ווי א קעניג, האלט זיך דאס הארץ כדי עס זאל נישט פלאצן פון צער גלות השכינה. ווען דער פעטער האט געברענגט א טייערע קאנאפע מיט קענוואס הינטן, האט דער צדיק געזאגט אז ער האט געלערנט ביי זיין טאטן אז וואס מ'האט נישט אינעווייניג ווייזט מען נישט אין דרויסן, און געהייסן עס איבערמאכן.
גאלד וואו מ'זעט
אחשורוש, ערקלערט דער משגיח, האט געהאט דעם פארקערטן דרך: די מטה איז פארדעקט, איז גענוג זילבער, אבער די פיס זעט מען, מוזן זיי זיין פון גאלד. ער רעדט, ווי די תלמידי הבעל שם טוב, דורך א פסוק, און טייטשט עס אויף ענגעידזשמענט רינגען פון א קאראט, אויף בלומען, פאטאגראפן און דיקע סטייקס ביי חתונות, און אויף שידוכים וואס מ'קלייבט אויס כדי צו ווייזן. די סעודה האט זיך אנגעהויבן מיט ווייזן די כלים און געענדיגט מיט ברענגען ושתי צו ווייזן: דאס איז די קרענק.
"ונעשה לנו שם" און אידישע קליידער
דער משגיח טייטשט "ונעשה לנו שם" פונעם דור הפלגה אויף א בית הכנסת וואס מ'בויט כדי צו זיין שענער פון אנדערע, נישט לכבוד בית אלקינו. ער ברענגט דעם חתם סופר אז אידן בארימען זיך נישט מיט קליידער: ריין און נעט, אבער נישט פענסי. מרדכי איז ארויס אין לבוש מלכות פארן מלך, אבער פאר אידן, ווי די גמרא ערקלערט, איז "אורה ושמחה" תורה, יום טוב, מילה און תפילין. י,כ,ל,מ
ווי אזוי לוקסוס פירט צו גזילה
דער משגיח לערנט פון א ספר, פרק ה, וואס פרעגט ווי אזוי גזל איז געווארן אזוי פארשפרייט, און ער זאגט אז היינט אין ביזנעס איז עס גאר גרינג. דער ספר ענטפערט אז דער שורש איז ריבוי ההוצאה אויף מלבושים און אויף דער שטוב, וואס איז שוין געווארן דער סדר. צוערשט רעדט דער יצר הרע איין א מענטש צו לעבן העכער פון זיין אמת'ן סטאנדארד: דער פשוט'ער פירט זיך ווי א מכובד, דער מכובד ווי א גביר, א טייערערע קאר און נאך א טייערערע, ביז עס ווערט א טייל פון אים.
דערנאך בארגט ער און קען נישט צוריקצאלן, ער שעמט זיך מער פאר מענטשן ווי פאר דער עבירה, און ער קומט צו גזילה. דער משגיח בעט מען זאל זיך פירן מיטלמעסיג לויט דעם מענטש און דעם ארט, נישט אין א לויף וואו דער סטאנדארד ווערט אלץ העכער. ער באשרייבט ווי די הוצאות פון חתונות אין ירושלים ווערן העכער כדי נאכצומאכן אמעריקע, און עלטערן וויינען.
דעם חפץ חיים'ס וואנט-פאפיר
דער חפץ חיים האט געזאגט אז א הויז מיט א טייערן וואנט-פאפיר איז באקלעבט מיט בלעטער גמרא, ווייל די עקסטערע שעות ארבעט וואלט מען געקענט לערנען; און א רייכן גאסט וואס האט זיך געוואונדערט אויף זיין ליידיגער שטוב האט ער געזאגט אז ער איז אויך אויף א רייזע, און זיין היים איז דארט. שמואל הרמתי, זאגט די גמרא, האט מיטגענומען זיינע כלים, און דער משגיח טייטשט "הרמתה כי שם ביתו" אז זיין היים איז אויבן. דער לוקסוס פון אידן אין דייטשלאנד און שפאניע, לייגט ער צו, האט אויפגעוועקט די קנאה פון די גוים. נ,ס
"שלשה דברים מרחיבין דעתו"
געוויסע מאכן א היתר פאר לוקסוס פון דער גמרא אז אשה נאה, דירה נאה און כלים נאים מרחיבין דעתו של אדם. דער משגיח ברענגט דעם מהרש"א: זיי מאכן ברייט דעם דעת צו תענוגי עולם הזה ביז מ'ווערט ווי בלעם מיט זיין "נפש רחבה". דערנאך פרעגט ער: התורה חסה על ממונם של ישראל, און דער כהן גדול האט זיך געוואשן פון א קיתון של זהב, און ר' ישמעאל בן פיאבי'ס כתונת, וואס מ'טראגט נאר איין מאל, איז געווען ווערט מאה מנה. ע,פ,צ,ק,ד
די קדושה פון מלכות פארענטפערט די קשיא
דער תירוץ איז ווי דער רמב"ם: דער כהן גדול איז א מלך און זיינע בגדים זענען בגדי מלכות; א כהן גדול בוקט זיך ביי יעדער ברכה, א מלך נאך מער. אבער ער האט זיי געטראגן פארן רבונו של עולם, נישט לכבוד עצמו, ווי רש"י זאגט. מלכות דארף מען מכבד זיין אפילו ביי א גוי: משה רבינו האט געזאגט אז פרעה'ס עבדים וועלן זיך בוקן, נישט פרעה אליין, אליהו איז געלאפן פאר אחאב, און אסתר האט זיך באלד פארעכט ווען זי האט גערופן דעם מלך א כלב. מידת המלכות האט נישט קיין קעגנטייל אין טומאה; אפילו אחשורוש'ס מלכות איז באקליידט די מלכות פון השם, ווי דער מדרש זאגט. ר,ב,ש,ת,אא,אג
ממילא האט אחשורוש, א מלך, נישט מבזה געווען מלכות מיט די בגדי מלכות, אבער מיט געבן די כלי המקדש צו פשוט'ע געסט יא, און דערפאר איז ער באלד געשטראפט געווארן.
וואס מ'טאר זיך נישט אפלערנען פון צדיקים
ביי גדולי ישראל זעט מען אמאל א געוויסע מלכות, ווי דער משגיח האט געזען ביי א חתונה פון זייערע אייניקלעך, אבער פשוט'ע מענטשן קענען דאס נישט נאכמאכן; מ'דארף וויסן וואס זיך אפצולערנען, נישט ווי דער חסיד וואס האט געזען דעם שוואכן רבי'ן טרינקען קאווע מיט די תפילין און עס געמאכט פאר א הנהגה. אידן דארפן זיך פירן ווי אידן האבן זיך אלעמאל געפירט. דער קאצקער האט געזאגט אז די וועלט איז דער חיבור און די תורה דער פירוש, און די מגילה לערנט אזוי צו קוקן אויף געשעענישן.
זכר און נקבה אין קדושה און אין סטרא אחרא
פון "אסרי לגפן עירה ולשרקה בני אתנו", א זכר און א נקבה, ערקלערט דער משגיח אז אין קדושה איז דער זכר שטארקער און אין דער סטרא אחרא די נקבה: ר' חיים וויטאל האט געזען אין א חלום אז דעם סמאל האט ער באלד מנצח געווען, אבער זיין נוקבא נישט. "ימין ה'" איז חסד, דער צד הזכר, און די גמרא זאגט אז א מאן זאל נישט גיין הינטער א פרוי, פארקערט פון "לעידיס פירסט". נענטער צו משיח ווערט דער צד הנקבה שטארקער: די ווימענס ליב און דאס רעדן פון נעמען פרויען אין ארמיי, א גרויסע סכנה פאר דער אידישער משפחה, קעגן "וכבשה" פון דער ערשטער מצוה, וואס איז דרכו של איש. אד,אה,או,אז
די מגילה אין סוף פון א גלות
די מגילה איז סוף גלות בבל, אזוי ווי מיר זענען אין סוף גלות אדום; אחשורוש האט געמאכט די סעודה ווייל ער האט גערעכנט אז אידן וועלן מער נישט אויסגעלייזט ווערן, און אין דעם חשבון האט אויך דניאל געטעות'ט, ווייל ער איז נענש געווארן פאר דער עצה צו נבוכדנצר צו געבן צדקה. די מגילה עפנט מיט דער שטארקייט פונעם צד הנקבה: ושתי'ס ווארט גייט ארויס צו אלע פרויען. דער סמאל וועט אנטלויפן קיין בצרה, וואס מיינט שטארקייט: דער צד הנקבה. ח,אח,אי,אט
זון און לבנה, ימין העכער פון שמאל
לעתיד לבוא וועט דער רבונו של עולם דערהייבן כנסת ישראל ווי גלייך מיט אים, אזוי ווי זון און לבנה זענען געווען "שני המאורות הגדולים". אבער אין עולם הזה מוז דער ימין, חסד, זיין העכער פון שמאל, ווי "ימין ה' רוממה", ווייל די וועלט קען נישט עקזיסטירן מיט דין. שמשון האט געקענט זיין משיח, ווי יעקב האט געהאפט, און איז געפאלן דורך א אשה. אין הלכה קומט ימין פריער, און אין דער טבע איז דער זכר העכער פון דער נקבה. אל,אה,אמ
ושתי'ס משתה, ממוכן און דניאל
די ישועה האט זיך אנגעהויבן מיט באזייטיגן ושתי, "להיות כל איש שורר בביתו". די גמרא זאגט אז ממוכן איז המן; תוספות ברענגט א מדרש אז ער איז דניאל, וועמענס ווייב האט אים געמאכט צרות. די גמרא זאגט אויך אז התך איז דניאל, אדער ווייל מ'האט אים אראפגעשניטן פון זיין גדולה, אדער ווייל אלע דברי מלכות זענען נחתך געווארן על פיו. אנ,אס,אע,אפ
ושתי האט געמאכט "משתה נשים", נישט "משתה לנשים": א קאנווענשאן צו דערהייבן די פרויען צו פירן, ווי די ארגאניזאציעס פון היינט. דניאל, וועמענס גורל איז "לקץ הימין", איז מוסר נפש געווען צו דאווענען דריי מאל א טאג קעגן ירושלים אויף איר בנין, הגם ער האט געוואוסט אז מ'וועט אים ווארפן צו די לייבן. אצ,אק,אר
דניאל און המן, אסתר און מרדכי
אין יעדן ענין איז דא א צד הטוב און א צד הרע: קין'ס צד הרע איז געווען אינעם מצרי וואס משה רבינו האט געהרגעט, און זיין צד הטוב אין יתרו, וואס האט משה'ן געגעבן א ווייב. אזוי, זאגט דער משגיח, איז המן געווען דניאל'ס צד הרע, און ביידע פשטים אין ממוכן זענען אמת: אפגעשניטן פון גדולה, האט דניאל פארט פארפירט דברי מלכות דורך המן אלס כלי, און זיין תפילה האט געברענגט ושתי'ס מפלה. אסתר, וואס האט געטאן "מאמר מרדכי", איז געווען נידעריגער פון אים, ווי כנסת ישראל צום רבונו של עולם; א ווייב קען זיין גרויס, ווי ר' עקיבא האט געזאגט אויף זיין ווייב, אבער איר באהאלטנקייט אונטער איר מאן איז איר שיינקייט. אפ,אש,את
די מגילה איז נישט היסטאריע
ווייל עס ווערט שפעט, גייט דער משגיח איבער צו פורים. ווער עס לייענט די מגילה "למפרע", ווי היסטאריע פון אמאל, איז נישט יוצא, ווייל זי ברענגט אראפ היינט די ישועות פון ימי מרדכי. פורים, וואס דער רמב"ם ברענגט אז עס וועט בלייבן ווען אלע מועדים וועלן בטל ווערן, איז העכער פון השגה, און דאס טרינקען איז ווי אן אנעסטעזיע. די מגילה איז איר הלל, און מ'לייענט זי ביינאכט ווי הלל ביים סדר. די גמרא שטעלט אוועק דאס טרינקען פון די גוים קעגן אידן וואס טרינקען און זינגען צום רבונו של עולם, נישט ווי א שיכור וואס ווערט א חיה רעה. בא,בב,בג,בד
רבה און ר' זירא; עתים של רצון
אין דער גמרא פון רבה און ר' זירא מיינט "שחטיה" אז ר' זירא'ס נשמה איז ארויסגעצויגן געווארן פון דער זיסקייט פון דער תורה וואס איז דעמאלט נתגלה געווארן, און למחר האט רבה אים מחיה געווען; מ'מעג טרינקען, אבער בלייבן א מענטש. פורים איז "כל הפושט יד נותנין לו": ביי דער מגילה, ביי צדקה, ביי משלוח מנות און ביי דער סעודה קען אפילו א פשוט'ער איד ממשיך זיין ישועות. ווער עס טרינקט א גאנצע נאכט און קומט צו דער מגילה מיט א שווערן קאפ, פארלירט אלץ; די שמחה דארף זיין א שמחה של מצוה. בה
זיין א נעבעך: בעטן רחמים
דער אור וואס קומט ביים לייענען די מגילה, זאגט דער משגיח, איז גרעסער ווי דער אור פון קריאת התורה, אבער מ'דארף קומען ווי א נעבעך און בעטן רחמים. א יונגערמאן האט פורים געקלאפט ביי דעם קאצקער'ס טיר מיט "כל הפושט יד נותנין לו", און איז ארויס דער גרויסער ר' יחיאל פון גאסטינין. דער בעל התניא האט אמאל געענדיגט א תורה מיט די גרויסע רחמים פונעם רבונו של עולם אויף גלות השכינה, און דערויף דארף מען בעטן.
מראי מקומות
תורה
- א Shemos 28:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:27
- י Bereishis 11:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41
- ש לכאורה Shemos 11:8 מפתח אינעם אויסשרייב: 43:35
- אד Bereishis 49:11 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 54:02
- אל Bereishis 1:16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:06:07
- אמ לכאורה Bereishis 49:18 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:06:07
- בו לכאורה Shemos 17:14 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:40:23
נביאים
כתובים
- ה Esther 1:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:26, 6:34
- ז Esther 1:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:26
- ט Esther 1:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:15
- ל Esther 8:15 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41
- אה Tehillim 118:16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 54:02, 1:06:07
- אי Esther 1:17 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 59:34
- אנ Esther 1:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:57
- אצ Esther 1:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:17
- אק Daniel 12:13 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:17
- אר לכאורה Daniel 6:11 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:17
- אש Esther 2:20 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:19
משנה
תלמוד בבלי
- ד לכאורה Yoma 35b מפתח אינעם אויסשרייב: 39:21
- ו לכאורה Megillah 12a מפתח אינעם אויסשרייב: 4:26
- ח לכאורה Megillah 11b מפתח אינעם אויסשרייב: 4:26, 59:34
- מ לכאורה Megillah 16b on Esther 8:16 מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41
- נ לכאורה Berachos 10b מפתח אינעם אויסשרייב: 35:04
- ע Berachos 57b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 39:21
- ר לכאורה Berachos 34b מפתח אינעם אויסשרייב: 43:35
- אא לכאורה Megillah 15b מפתח אינעם אויסשרייב: 43:35
- או לכאורה Berachos 61a מפתח אינעם אויסשרייב: 54:02
- אז לכאורה Yevamos 65b on Bereishis 1:28 מפתח אינעם אויסשרייב: 54:02
- אח לכאורה Bava Basra 4a מפתח אינעם אויסשרייב: 59:34
- אט לכאורה Makkos 12a מפתח אינעם אויסשרייב: 59:34
- אס לכאורה Megillah 12b מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:57
- אפ לכאורה Megillah 15a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:57, 1:17:19
- את לכאורה Kesubos 63a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:19
- בג לכאורה Megillah 14a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:24:12
- בד לכאורה Megillah 12b on Esther 1:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:24:12
- בה לכאורה Megillah 7b מפתח אינעם אויסשרייב: 1:29:32
מדרש
- אג Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 43:35
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 0:27 די בגדי כהונה זענען בגדי מלכות "לכבוד ולתפארת", אבער דער כהן גדול האט זיי אנגעטאן נאר פאר דעם כבוד פון דעם רבונו של עולם, קיינמאל נישט לכבוד עצמו.
- 9:10 אחשורוש'ס סעודה איז געווען געטריבן פון "בהראותו", דעם רצון צו ווייזן, און דער משגיח רופט דעם לוקסוס פון זיין קהילה די זעלבע קרענק.
- 26:21 לוקסוס פירט א מענטש טריט ביי טריט צו חובות, צו גזילה און צו בושה, און דערפאר בעט דער משגיח אז יעדער זאל זיך פירן מיטלמעסיג, לויט ווער ער איז און וואו ער וואוינט.
- 46:00 מידת המלכות קומט פון קדושה, און דערפאר דארף מען געבן כבוד אפילו צו א מלך פון די גוים.
- 54:19 אין קדושה איז דער צד הזכר שטארקער, אין דער סטרא אחרא איז דער צד הנקבה שטארקער, און ווען משיח קומט נענטער ווערט דער צד הנקבה פון דער סטרא אחרא אלץ שטארקער.
- 1:11:00 די ישועה פון פורים האט זיך אנגעהויבן מיט דעם וואס ושתי איז באזייטיגט געווארן, און אסתר, וואס האט געפאלגט מרדכי'ס מאמר, איז דער סימבאל פון כנסת ישראל און פון דער צניעות פון דער אידישער פרוי.
- 1:26:18 די אורות פון פורים זענען העכער פון השגה, און דער משגיח בעט מען זאל עס אויסנוצן מיט שכל, מיט שמחה של מצוה און מיט בעטן רחמים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 1:42 וואס איז רש"י'ס חידוש אז דער כהן גדול האט נישט אנגעטאן די בגדים לכבוד עצמו? פשוט'ע ווייסע בגדים איז דאך נישט קיין רבותא.
תירוץ: 2:59 דער חתם סופר ערקלערט אז די בגדי זהב האבן דערמאנט דעם חטא העגל, און א גאנץ יאר האט דער כהן גדול זיי געטראגן מיט בושה פארן רבונו של עולם; רש"י לערנט אז אפילו די בגדי לבן פון יום כיפור האט ער נישט אנגעטאן פאר זיך, נאר צו טאן דעם רצון השם.
-
קשיא: 6:34 פארוואס איז אחשורוש נישט געשטראפט געווארן פאר דעם וואס ער האט געטראגן די בגדי כהן גדול 180 טעג, און פאר די כלי המקדש איז ער באלד געשטראפט געווארן?
תירוץ: 47:22 די בגדי כהונה זענען בגדי מלכות, און אחשורוש איז אליין געווען א מלך, ממילא איז עס נישט געווען קיין בזיון פון מלכות; אבער געבן די כלים צו פשוט'ע געסט צו טרינקען איז געווען א בזיון המלכות.
-
קשיא: 12:49 פארוואס זענען אחשורוש'ס מטות געווען פון זילבער און די פיס פון גאלד, די פיס זענען דאך דער פשוט'ער חלק?
תירוץ: 17:50 די מטה איז פארדעקט מיט טאפעצירונג און מ'זעט זי נישט, און די פיס זעט מען; אחשורוש האט אויסגעגעבן וואו מ'זעט, און דאס איז בהראותו.
-
קשיא: 42:11 אויב התורה חסה על ממונם של ישראל, פארוואס זענען די בגדים און כלים פונעם כהן גדול אום יום כיפור געווען אזוי טייער?
תירוץ: 43:24 דער כהן גדול איז א מלך און זיינע בגדים זענען "לכבוד ולתפארת" אלס בגדי מלכות; ער האט זיי נישט געטראגן פאר זיך, נאר לכבוד השם.
-
קשיא: 1:13:04 פארוואס שטייט ביי ושתי "משתה נשים" און נישט "משתה לנשים", און פארוואס בכלל א באזונדערע משתה?
תירוץ: 1:13:41 עס איז געווען א משתה מיט א צוועק: ושתי האט געפירט א קאמפיין אז די פרויען זאלן שפילן א פירנדיגע ראלע, און די משתה איז געווען א קאנווענשאן דערפאר.
-
קשיא: 1:11:43 ווי אזוי קען ממוכן זיין סיי המן, ווי די גמרא זאגט, און סיי דניאל, ווי דער מדרש וואס תוספות ברענגט?
תירוץ: 1:19:01 יעדע נשמה האט א צד הטוב און א צד הרע; המן איז געווען דניאל'ס צד הרע, און דניאל'ס תפילה אויף דעם בנין איז דורכגעפירט געווארן דורך המן'ס עצה, ממילא זענען ביידע אמת.
מעשיות
-
13:36 דעם רוזשינער צדיק'ס קאנאפע
דעם משגיח'ס פעטער אין ירושלים, וואס איז אין ווין געווען אין דעם טאפעצירער פאך, האט נאך דער מלחמה געעפנט דארט א טאפעצירער געשעפט. א גרויסער צדיק פון רוזשינער שטאם אין ירושלים האט ביי אים באשטעלט א טייערע קאנאפע. ווען מ'האט עס געברענגט, האט דער צדיק געפרעגט פארוואס די הינטערשטע זייט איז פון קענוואס, ער האט דאך אויסגעקליבן דעם בעסטן מאטעריאל. דער פעטער האט ערקלערט אז די זייט שטייט קעגן דער וואנט און דארט לייגט קיינער נישט קיין טייערן מאטעריאל. האט דער צדיק געענטפערט אז אזוי האט ער נישט געלערנט ביי זיין טאטן: וואס מ'האט נישט אינעווייניג ווייזט מען נישט אין דרויסן, און ער האט געהייסן מאכן די הינטערשטע זייט פון דעם זעלבן מאטעריאל.
-
14:00 דער ראפשיצער וועגן דעם רוזשינער'ס קארעטע
אין רוזשין האט מען זיך געפירט מיט מלכות, און דער רוזשינער איז געפארן אין א באגילדעטער קארעטע מיט פיר ווייסע פערד. דער ראפשיצער האט אים אמאל געזען פארן ווי א קעניג, מיט דער האנט צוגעהאלטן צום הארץ. האט ער געזאגט אז דער רוזשינער האלט זיך דאס הארץ כדי עס זאל נישט פלאצן פון צער גלות השכינה.
אין דער מעשה: דער רוזשינער, רבי נפתלי ראפשיצער
-
35:47 דער חפץ חיים און דער רייכער גאסט
א רייכער מאן פון אמעריקע איז געקומען צום חפץ חיים און געזען אז עס איז כמעט נישט געווען קיין מעבל אין זיין שטוב; כדי זיך צו זעצן אויף א באנק האט מען זי געדארפט אונטערשפארן מיט א מילך קאסטן. דער חפץ חיים האט אים געפרעגט ווי אזוי ער איז געזעסן אין דער באן, און ער האט געענטפערט אויף א פשוט'ער באנק, ווייל אינדערהיים האט ער א טאפעצירטע קאנאפע. האט דער חפץ חיים געענטפערט אז ער איז אויך אויף א רייזע אויף עולם הזה, און אינדערהיים, דארט, האט ער.
אין דער מעשה: דער חפץ חיים
-
50:44 דער חסיד וואס האט נאכגעמאכט די קאווע
א חסיד איז אמאל געקומען צום רבי'ן פונקט ווען דער רבי האט זיך געפילט שוואך, און פארן דאווענען האט ער געטרונקען א גלאז קאווע מיט די תפילין. דער חסיד איז אהיימגעפארן מיט א נייער הנהגה: פון דעמאלט אן האט ער געטרונקען קאווע מיט די תפילין. דער משגיח דערציילט עס צו ווייזן אז מ'דארף וויסן וואס זיך אפצולערנען פון צדיקים און וואס נישט.
-
54:58 ר' חיים וויטאל'ס חלום
ר' חיים וויטאל שרייבט אז אין א חלום הלילה האט מען אים געוויזן אז ער האט געהאט א מלחמה מיט דעם סמאל און מיט זיין נוקבא. דעם סמאל האט ער באלד מנצח געווען, אבער קעגן דער נוקבא האט ער זיך מחזק געווען כמה פעמים מיט גרויס מיה, ביז ער איז אראפ כמה מדרגות און האט איר נישט געקענט מנצח זיין. דער משגיח ערקלערט אז אין דער סטרא אחרא איז די נקבה שטארקער פון דעם זכר.
אין דער מעשה: רבי חיים ויטאל
-
1:37:25 ר' יחיאל פון גאסטינין ביי דעם קאצקער'ס טיר
א יונגערמאן איז געקומען פורים צו דעם קאצקער רבי'נס טיר. דער קאצקער האט אים געפרעגט וואס ער וויל, און ער האט געענטפערט אז היינט איז פורים, "כל הפושט יד נותנין לו", ממילא קלאפט ער און בעט ער. דער קאצקער האט אים געהייסן אריינקומען, און ער איז דארט געבליבן א שטיק צייט. ווען ער איז ארויס איז ער געווען אן איש אחר אינגאנצן, און ער איז געווארן דער גרויסער ר' יחיאל פון גאסטינין.
אין דער מעשה: דער קאצקער רבי, רבי יחיאל מאיר גאסטינינער
געדאנקען
- 4:26 די בגדי אהרן און אחשורוש'ס ווייזן האבן דאס זעלבע ווארט, "תפארת", אבער דער כהן גדול האט די שיינקייט געטראגן לכבוד השם, און אחשורוש האט עס גענוצט "בהראותו", און דאס איז דער חילוק צווישן הייליגע שיינקייט און לוקסוס.
- 47:36 אחשורוש איז נישט געשטראפט געווארן פאר די בגדי כהונה, וואס זענען בגדי מלכות און ער איז א מלך, נאר באלד פאר דעם וואס ער האט געגעבן די כלי המקדש צו פשוט'ע געסט, ווייל דאס איז געווען א בזיון פון מלכות אליין.
- 17:12 אחשורוש האט געמאכט די פארדעקטע מטות פון זילבער און די פיס, וואס מ'זעט, פון גאלד, דאס פארקערטע פונעם רוזשינער צדיק'ס כלל אז וואס מ'האט נישט אינעווייניג ווייזט מען נישט אין דרויסן.
- 36:35 שמואל הרמתי האט מיטגענומען זיינע כלים ווייל "הרמתה כי שם ביתו": זיין היים איז געווען אויבן, און דא, אויף דער רייזע, האט ער גארנישט געדארפט, אזוי ווי דער חפץ חיים האט געענטפערט זיין גאסט.
- 1:02:39 דער סמאל אנטלויפט קיין בצרה ווייל "בצרה" מיינט שטארקייט: ער אנטלויפט צו זיין שטארקייט, צום צד הנקבה, און דערפאר ברענגט סוף גלות א דערהייבונג פונעם צד הנקבה פון דער סטרא אחרא.
- 1:13:13 דער פסוק זאגט אז ושתי האט געמאכט "משתה נשים", נישט "משתה לנשים", ווייל עס איז געווען א משתה מיט א צוועק: א קאנווענשאן צו דערהייבן די פרויען, ווי די באוועגונגען פון היינט.
- 1:19:01 ביידע פשטים אין ממוכן, המן און דניאל, זענען אמת: המן איז געווען דניאל'ס צד הרע, און דניאל'ס תפילות אויף דעם בנין זענען דורכגעפירט געווארן דורך המן'ס עצה צו באזייטיגן ושתי.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 31:21 דער משגיח זאגט אז א מענטש דארף זיך פירן מיטלמעסיג, לויט ווער ער איז און וואו ער וואוינט, נישט אין א לויף צו ווייזן דעם אנדערן אז ער איז א גרויסער.
- 24:06 דער משגיח זאגט אז קליידער דארפן זיין ריין, נעט און מענטשליך, אבער פענסי קליידער זענען נישט פאר אידן, וועמענס שטאלץ איז תורה, יום טוב, מילה און תפילין.
- 49:28 דער משגיח זאגט אז פשוט'ע מענטשן טארן נישט נאכמאכן די מלכות פון גרויסע צדיקים; מ'דארף וויסן וואס זיך פון זיי אפצולערנען.
- 1:29:58 דער משגיח זאגט אז מ'דארף פירן פורים מיט שכל און מיט שמחה של מצוה, טרינקען אן ווערן ווילד, כדי מ'זאל נישט פארלירן די מגילה און די עתים של רצון.
- 1:37:12 דער משגיח זאגט אז מ'זאל קומען צו פורים מיט וויסן אז מ'איז א נעבעך, און בעטן רחמים אויף זיך און אויף גלות השכינה.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אהרן הכהן, אחשורוש, אליהו הנביא, אלישע הנביא, אסתר המלכה, בלעם, בלשאצר, דזשימי קארטער, דניאל, דער בעל התניא, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער מהרש"א, דער קאצקער רבי, דער רוזשינער, דער רמב"ם, הבל, המן, התך, ושתי, יעקב אבינו, ממוכן, מרדכי הצדיק, משה רבינו, נבוכדנצר, פרעה, קין, ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, רבה בר נחמני, רבי זירא, רבי חיים ויטאל, רבי יחיאל מאיר גאסטינינער, רבי ישמעאל בן פיאבי, רבי נפתלי ראפשיצער, רבי עקיבא, רש"י, שמואל הנביא, שמשון
ערכים גלות השכינה, כנסת ישראל, מלכות, סטרא אחרא, סמאל, עקבתא דמשיחא, קץ