צד א: הקדמה ללימוד מהר"ל. יצ"מ התגלות הקב"ה; ביאור עמוק שבנ"י הם ההיפוך של מצרים.
קאטאלאג: זמנים מהר"ל גבורת ה' נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 26 תשמ"ב (1981–82) אידיש 44 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
נאכן מקדים זיין אז דער מהר"ל איז דער שליסל צו די אגדות פון חז"ל, הייבט דער משגיח אן דעם ספר גבורות ה': יציאת מצרים איז די התגלות פון השם יתברך און דער יסוד פון אמונה, און כלל ישראל, אזוי ווי אברהם אבינו פון אור כשדים, האבן געדארפט אנהייבן פון מצרים, זייער גענצליכער היפך.
דער משגיח עפנט מיט דעם אז די אגדות פון ש"ס האבן אין זיך טיפע חכמה און מ'קען זיי נישט לערנען על פי פשט, און ער ברענגט דעם רמח"ל. דער מהר"ל איז באשטימט געווארן מן השמים מסביר צו זיין די אגדות מיט ריינעם שכל, נישט מיט פלפול, און אלע שיכטן פון כלל ישראל האבן זיך געבויט אויף אים. ער באשרייבט די ספרים פונעם מהר"ל, ראט אנצוהייבן מיט נתיבות עולם און דרך חיים, און זאגט אן אז ער וועט פאר פסח איבערגעבן די עיקר ענינים פון גבורות ה'. דערנאך הייבט ער אן: דער רמב"ן סוף פרשת בא מאכט יציאת מצרים פאר'ן יסוד פון דער גאנצער אמונה, און דער מהר"ל זאגט אז דער אויבערשטער האט אויסגעקליבן יענע נאכט צו מודיע זיין זיינע מעשים. כלל ישראל זענען געקומען צו שלימות ביי זעקס הונדערט טויזנט, אזוי ווי א גוף מיט זעקס זייטן. מצרים איז געווען דער גענצליכער היפך פון ישראל, און נאר פונעם היפך, פון גארנישט, קומט א ריכטיגער אנהייב, אזוי ווי ביי אברהם אבינו פון אור כשדים און זיין אפשייד פון תרח.
ענינים: גלות מצרים און די מכות · יסודי האמונה · פשט, רמז, דרש און סוד · חז"ל און גדולי ישראל
סדר השיעור
-
0:00 די באהאלטענע חכמה אין די אגדות פון חז"ל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יעדער חכם האט געהאט זיין חלק אין דער תורה, און אז די אגדות פון ש"ס קען מען נישט לערנען על פי פשט. ער ברענגט דעם רמח"ל אז זיי באהאלטן טיפע חכמה אזוי ווי א קאד, און אז סודות התורה ליגן אין זיי.
-
4:04 דער מהר"ל, דער שליסל צו די אגדות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט פאר דעם מהר"ל אלס דער וואס איז באשטימט געווארן מסביר צו זיין די אגדות מיט טיפן פשוטן שכל, נישט מיט פלפול, און וואס חסידים ווי אויך דער מוסר וועג האבן זיך אויף אים געבויט. ער רעכנט אויס זיינע ספרים, ראט אנצוהייבן מיט נתיבות עולם און דרך חיים, און ערקלערט פארוואס גדולים האבן אנגערופן זיין שכל א "שכל נבדל", א שכל אן נגיעות.
-
13:26 זיך גרייטן צו פסח מיט גבורות ה' שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערמאנט אז גבורות ה' איז געווען דער ערשטער ספר וואס דער מהר"ל האט ארויסגעגעבן, און דערציילט פון א חסיד וועמענס הכנה צו פסח איז געווען לערנען הלכות פסח און גבורות ה'. וויבאלד מענטשן זענען פארנומען, זאגט ער אן אז ער וועט פאר פסח איבערגעבן א תמצית פונעם ספר, און בעט געדולד ביז מ'וועט זיך צוגעוואוינען צום מהר"לס סטיל.
-
19:12 יציאת מצרים, דער שורש פון אמונה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם רמב"ן סוף פרשת בא אז יציאת מצרים איז דער יסוד פון דער גאנצער תורה און אמונה, און דעם מהר"לס אנהייב אז דער אויבערשטער האט אויסגעקליבן יענע נאכט צו מודיע זיין זיינע מעשים. ער פארבינדט דאס מיט דער מצוה פון אנכי, מיט זכר ליציאת מצרים פון די ימים טובים און מיט דעם דערמאנען יציאת מצרים יעדן טאג.
-
22:37 זעקס הונדערט טויזנט: א פאלק אין שלימות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דאס אידישע פאלק איז באשאפן געווארן ביי יציאת מצרים ווען זיי האבן דערגרייכט זעקס הונדערט טויזנט, ווייל זעקס איז די צאל פון שלימות: א נקודה, א קו און א פלאכע זענען נישט שלם ביז עס זענען דא זעקס זייטן. דערנאך ברענגט ער "גוי מקרב גוי", אז מ'האט ארויסגענומען ישראל פון מצרים אזוי ווי א עובר פון זיין מוטער.
-
26:26 מצרים, דער גענצליכער היפך פון ישראל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז מצרים, דאס לאנד פון ערוה, איז געווען דער גענצליכער היפך פונעם עם קדוש, און דערפאר איז זיין א גר דארט געווען דער טיפסטער גלות. ער ברענגט די מעשה מיט רבי יוחנן בן זכאי און דער טאכטער פון נקדימון בן גוריון, און דעם מהר"לס פשט אין "אשריכם ישראל": די נידריגקייט פון זייער גלות ווייזט ווי הויך ישראל זענען.
-
34:02 אנהייבן פון גארנישט: אברהם און אור כשדים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארגלייכט יציאת מצרים מיט אברהם אבינו וואס איז ארויס פון אור כשדים, א פאלק וואס "לא היה". אברהם, די תכלית פון בריאה, איז געקומען ביים סוף פון די צוויי טויזנט יאר תוהו, ווייל א אנהייב מוז זיך אנהייבן פון גארנישט; אזוי אויך ישראל, דער אנהייב פון קדושה, האבן געדארפט אנהייבן אין מצרים, און דער משגיח זאגט אזוי אויך וועגן דעם היינטיגן גלות אין אמעריקע. ער שליסט מיט דעם מהר"ל אויף רש"י סוף נח: אברהמס שייכות צו תרח איז אפגעשניטן געווארן, ווייל ער האט אנגעהויבן א נייעם שטאם.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די באהאלטענע חכמה אין די אגדות פון חז"ל
דער משגיח עפנט מיט דעם אז יעדער חכם האט געהאט זיין חלק אין דער תורה מגלה צו זיין, און אז די אגדות פון ש"ס זענען פאר אונז פארהוילן: ווער עס לערנט זיי על פי פשט קען ח"ו זען די תורה נישט אין ריכטיגן ליכט. ער ברענגט דעם רמח"ל אין דרך ה' אז דארט זענען באהאלטן גרויסע ענינים פון חכמה אזוי ווי א קאד, און אז חז"ל האבן נישט געוואלט לערנען רפואות, נאר חכמת אלקות און יראת שמים. די סודות התורה ליגן אין די אגדות. א
דער מהר"ל, דער שליסל צו די אגדות
דער מהר"ל, זאגט דער משגיח, איז באשטימט געווארן מן השמים מסביר צו זיין די אגדות בדרך אמת; ביז אים זענען זיי געווען א ספר החתום. סיי די חסידות פונעם בעל שם טוב און סיי דער מוסר וועג פון ר' ישראל סאלאנטער האבן זיך געבויט אויף אים. זיין דרך איז ריינער שכל, נישט פלפול און נישט בנינים: דער אמת'ער עומק איז דאס וואס ווען מ'איז עס מסביר זעט מען אז ס'איז פשוט, און די מתיקות קומט פון דערזען דעם אמת. מ'דארף זיך נאר צוגעוואוינען.
פון זיינע אסאך ספרים, זאגט ער, זענען טייל פארלוירן געגאנגען. א אנפאנגער זאל אנהייבן מיט נתיבות עולם און דרך חיים, וואס זענען גרינגער. דער סאכאטשאווער רב האט אנגערופן דעם מהר"ל א "שכל נבדל": יעדן מענטשנס שכל איז געפארעמט פון זיינע איבערלעבענישן און נגיעות, אפילו ביים לערנען א שטיקל גמרא, אבער דעם מהר"לס איינציגער דראנג איז געווען צו וויסן וואס דער אויבערשטער זאגט אין זיין תורה. ת,אא
זיך גרייטן צו פסח מיט גבורות ה'
יציאת מצרים, דער שורש פון אמונה
דער משגיח ברענגט דעם רמב"ן סוף פרשת בא, וואס פרעגט פארוואס אזויפיל מצוות זענען זכר ליציאת מצרים, און ענטפערט אז דאס איז דער יסוד פון דער גאנצער תורה און אמונה; דער חתם סופר האט געזאגט אז ווער עס וויל טראכטן ווי א איד דארף לערנען חומש מיט'ן רמב"ן. אזוי הייבט אן דער מהר"ל גבורות ה': דער אויבערשטער האט אויסגעקליבן יענע נאכט צו מודיע זיין זיינע מעשים, ווייל ביי יציאת מצרים האט א גאנץ פאלק געזען ווי ער פירט די וועלט. דערפאר איז די מצוה פון אמונה, וואס דער רמב"ם רעכנט, "אנכי ה'" צוזאמען מיט יציאת מצרים. ד,ג,ה,ו
זעקס הונדערט טויזנט: א פאלק אין שלימות
ביי יציאת מצרים איז געשאפן געווארן דאס אידישע פאלק, ווען זיי האבן דערגרייכט זעקס הונדערט טויזנט. זעקס, ערקלערט דער משגיח, איז שלימות: א נקודה האט נישט קיין מאס, א קו און א פלאכע פעלט נאך, און ערשט מיט פיר זייטן, אן אויבן און אן אונטן איז א זאך שלם. זעקס אין איינער, הונדערטער און טויזנטער האט געוויזן אז ישראל זענען שוין ארויס פונעם מצב פון א עובר.
מצרים, דער גענצליכער היפך פון ישראל
מצרים, ערקלערט דער משגיח, איז געווען דער גענצליכער היפך פון ישראל. ישראל זענען א עם קדוש, און מצרים איז געווען דאס לאנד פון ערוה, וואס די פרשה פון עריות זאגט אז מ'טאר נישט טון ווי זייערע מעשים. די גזירה "גר יהיה זרעך בארץ לא להם" האט געמיינט זיין וואו מ'געהערט נישט, דער היפך פון ארץ ישראל און פונעם מקדש; ער פארגלייכט עס צו צווינגען א מענטש צו לעבן אין א חזיר שטאל. ט,י,ל
ער ברענגט די מעשה פון רבי יוחנן בן זכאי, וואס האט געזען די טאכטער פון נקדימון בן גוריון קלייבן גערשטן פונעם מיסט פון די אראבערס חמורים, און האט געזאגט "אשריכם ישראל". דער מהר"ל ערקלערט אז גלות שיקט ישראל צו זייער היפך; וואס נידריגער דער פאל, ביז צום חמור וואס איז חומריות, אלץ מער זעט מען ווי הייליג זיי זענען. נ
אנהייבן פון גארנישט: אברהם און אור כשדים
יציאת מצרים, זאגט דער משגיח, איז די זעלבע זאך ווי אברהם אבינו וואס איז ארויס פון אור כשדים, און דערפאר דערמאנט מען ביידע צוזאמען אינדערפרי אין דאווענען. כשדים איז דאס פאלק וואס "לא היה", וואס די גמרא זאגט אז ס'האט נישט געדארפט באשאפן ווערן, און די וועלט איז באשאפן געווארן צוליב אברהם. די תכלית פון בריאה האט געמוזט ארויסקומען פון איר היפך, ביים סוף פון די צוויי טויזנט יאר תוהו. ס,ע,פ,צ,ק,ר
א אנהייב, ערקלערט ער, איז "איינס", נישט "פינף"; ער מוז זיך אנהייבן פון נול. ממילא האבן ישראל, דער אנהייב פון קדושה ווי ניסן פונעם יאר, געמוזט אנהייבן אין מצרים, און ער זאגט אז דער לעצטער גלות איז אין אמעריקע, דער היפך פונעם בנין העולם. אזוי איז דער מהר"ל מסביר רש"י וועגן אברהם וואס איז אוועק פון תרח: תרח איז געווען ווי גארנישט, און אברהם האט אנגעהויבן א נייעם שטאם, ווי אדם הראשון פאר דער מענטשהייט. ש
מראי מקומות
תורה
- ו Shemos 20:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 19:21
- ח Devarim 4:34 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 25:46
- ט Devarim 7:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:26
- י Vayikra 18:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:26
- ל Bereishis 15:13 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:26
- מ לכאורה Vayikra 24:11 29:21 מפתח
- ס Bereishis 15:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 34:31
- ק לכאורה Bereishis 2:4 מפתח אינעם אויסשרייב: 34:31
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
- כ Midrash (מקום נישט באשטימט) 27:17
ראשונים
אחרונים און חסידות
אנדערע
עיקרי הדברים
- 1:03 די אגדות פון ש"ס טאר מען נישט לערנען כפשוטו; זיי באהאלטן טיפע חכמה אזוי ווי א קאד, און דער מהר"ל האט זיי געעפנט מיט קלארן שכל.
- 5:55 דעם מהר"לס דרך איז עמקות און פשוטער אמת, נישט פלפול און נישט בנינים, און מ'דארף זיך צו דעם צוגעוואוינען מיט דער צייט.
- 19:32 לויט דעם רמב"ן סוף פרשת בא איז יציאת מצרים דער יסוד פון דער גאנצער תורה און פון אמונה, ווייל דארט האט זיך דער אויבערשטער אנטפלעקט פאר א גאנץ פאלק.
- 22:48 כלל ישראל זענען געווארן א פולשטענדיג פאלק ערשט ביי זעקס הונדערט טויזנט, ווייל זעקס באצייכנט שלימות, אזוי ווי א גוף מיט זעקס זייטן.
- 26:26 מצרים איז געווען דער גענצליכער היפך פון כלל ישראל, און דאס האט עס געמאכט פאר'ן טיפסטן גלות.
- 37:46 א ריכטיגער אנהייב מוז זיך אנהייבן פון גארנישט, פונעם היפך; דערפאר איז אברהם ארויסגעקומען פון כשדים און ישראל פון מצרים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 19:20 פארוואס לייגט די תורה אזויפיל דגש אויף יציאת מצרים, מיט אזויפיל מצוות וואס זענען געבויט דערויף?
תירוץ: 19:32 ווייל, ווי דער רמב"ן ערקלערט, ביי יציאת מצרים האט א גאנץ פאלק געזען אז דער אויבערשטער פירט די וועלט, און דאס איז דער שורש פון דער גאנצער אמונה.
-
קשיא: 22:48 פארוואס זענען כלל ישראל געווארן א פאלק ערשט ביי זעקס הונדערט טויזנט?
תירוץ: 23:26 זעקס איז שלימות, אזוי ווי א גוף איז שלם ערשט מיט זעקס זייטן; זעקס אין איינער, הונדערטער און טויזנטער ווייזט אז דאס פאלק האט דערגרייכט זיין שלימות.
-
קשיא: 32:11 וואס האט רבי יוחנן בן זכאי געמיינט מיט "אשריכם ישראל" ווען ער האט געזען נקדימונס טאכטער אין אזא נידריגקייט?
תירוץ: 32:15 דער מהר"ל ערקלערט אז גלות שיקט ישראל צו זייער היפך, און ממילא ווען מ'זעט ווי נידריג זייער גלות איז, פארשטייט מען ווי הייליג זיי זענען.
-
קשיא: 36:44 פארוואס האט אברהם געדארפט ארויסקומען פון אור כשדים, און ישראל פון מצרים?
תירוץ: 38:42 יעדער פון זיי איז א אנהייב, און א ריכטיגער אנהייב מוז זיך אנהייבן פון גארנישט, פונעם גענצליכן היפך פון וואס ער איז.
-
קשיא: 41:38 פארוואס איז אברהם אוועק פון זיין טאטן ווען תרח האט נאך געלעבט?
תירוץ: 42:07 דער מהר"ל ערקלערט אז תרח איז געווען ווי גארנישט; מיט אברהם האט זיך אנגעהויבן א נייער אנהייב, און אלס א נייער שטאם האט ער נישט געהאט קיין ריכטיגע שייכות מיט זיין טאטן.
מעשיות
-
13:59 א חסידס הכנה צו פסח
אין די ארימע שטעטלעך פון פריערדיגע דורות פלעגן אידן פאר פסח פרעגן איינער דעם אנדערן ווי מ'האלט מיט פסח, דהיינו מיט מצות און הוצאות. א רבי האט באגעגנט איינעם פון זיינע גרויסע חסידים א וואך פאר פסח און אים געפרעגט דאס זעלבע. דער חסיד האט געענטפערט אז ער האט שוין דורכגעלערנט דעם שולחן ערוך און גבורות ה', ווייל דאס איז זיין פסח.
-
31:09 רבי יוחנן בן זכאי און נקדימונס טאכטער
נאכן חורבן האט רבי יוחנן בן זכאי געזען א אידיש מיידל וואס קלייבט גערשטן פונעם מיסט פון חמורים וואס האבן געהערט צו אראבער, כדי צו האבן וואס צו עסן אינעם גרויסן הונגער. ווען זי האט אים דערזען, האט זי זיך אויפגעשטעלט און זיך פארדעקט מיט אירע האר. ער האט געפרעגט ווער זי איז, און זי האט געזאגט אז זי איז די טאכטער פון נקדימון בן גוריון. האט רבי יוחנן בן זכאי געזאגט "אשריכם ישראל".
אין דער מעשה: רבן יוחנן בן זכאי, נקדימון בן גוריון
געדאנקען
- 6:41 דער משגיח זאגט אז די עמקות פונעם מהר"ל קומט נישט פון חידוד אדער בנינים; די זיסקייט איז אז ווען מ'איז עס מסביר, זעט מען אז ס'איז פשוטער אמת.
- 11:28 א "שכל נבדל" איז א שכל וואס זיין איינציגער דראנג איז צו וויסן וואס דער אויבערשטער זאגט אין זיין תורה, אן די נגיעות וואס יעדן מענטשנס איבערלעבענישן לאזן איבער אויף זיין טראכטן.
- 24:02 זעקס הונדערט טויזנט שפיגלט אפ זעקס אין איינער, הונדערטער און טויזנטער, און זעקס איז שלימות: א גוף מיט פיר זייטן, אן אויבן און אן אונטן.
- 32:15 גלות איז אלעמאל צום היפך פון וואס ישראל זענען, און דערפאר ווייזט די טיפקייט פון זייער פאל, ווי ביי דער טאכטער פון נקדימון בן גוריון, ווי הויך זיי זענען; דאס איז "אשריכם ישראל".
- 37:56 א אנהייב איז דער "איינס", נישט דער "פינף"; ער מוז ארויסקומען פון גארנישט, דערפאר איז אברהם געבוירן געווארן ווען די צוויי טויזנט יאר תוהו האבן זיך געענדיגט, אזוי ווי ליכטיגקייט קומט ווען די פינסטערניש ענדיגט זיך.
- 42:09 אברהם איז געווען פאר דעם אידישן פאלק וואס אדם הראשון איז געווען פאר דער מענטשהייט: א נייער מין, וואס זיין שייכות צו תרח איז אפגעשניטן געווארן, און דערפאר זאגט רש"י אז ער איז פטור געווען פון כיבוד אב.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 9:35 דער משגיח זאגט אז דער וואס וויל אנהייבן לערנען מהר"ל זאל אנהייבן מיט נתיבות עולם און דרך חיים, וואס זענען גרינגער.
- 7:12 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך צוגעוואוינען צום מהר"לס דרך און האבן געדולד; נאכן הערן א געוויסע צייט הייבט מען אן צו שמעקן די זיסקייט דערפון.
- 15:05 דער משגיח זאגט אז ער ווייסט נישט ווי אזוי מ'קען אריינגיין אין פסח אן דורכלערנען דעם ספר גבורות ה'.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דער אבני נזר, דער בני יששכר, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, דער מהר"ל פון פראג, דער קאצקער רבי, דער רמב"ם, דער רמב"ן, דער תוספות יום טוב, נקדימון בן גוריון, רבי ישראל סאלאנטער, רבי משה חיים לוצאטו, רבן יוחנן בן זכאי, רש"י, תרח
ערכים אור כשדים, אמונה, יציאת מצרים, כיבוד אב, מתיקות, סודות התורה, ערות הארץ, פלפול, שכל נבדל