צד א: במה אדע - עצמיות של כנ"י טוב; מדריגת אבות' שבטים' ושבעים נפש' גאולה עצם הגלות.

קאטאלאג: זמנים מהר"ל גבורת ה' נומ׳ ⁨2⁩ פאקעט גייד ז׳ 26 תשמ"ב (1981–82) אידיש 42 מינ׳

הערן

  1. אראפלאדן · לענג 42 מינ׳

עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן

נאטיצן נאטיצן צוגעגרייט דורך AI פון דער רעקארדירונג; נישט איבערגעקוקט, און נישט דעם משגיח׳ס ווערטער. דער מקור איז די רעקארדירונג.

וועגן דעם שיעור

דער משגיח ערקלערט על פי דעם מהר"ל אז ביי א איד איז די עבירה, און ממילא דער גלות, נאר במקרה און זיין גוטסקייט איז בעצם, דערפאר האט מען אברהם אבינו צוגעזאגט אז די קרבנות וועלן ברענגען זיינע קינדער צוריק קיין ארץ ישראל, און דערפאר ליגט שוין די גאולה אינעם אנהייב פונעם גלות.

דער משגיח עפנט מיט אברהם אבינו'ס שאלה "במה אדע כי אירשנה", און פרעגט ווי אזוי קען מען זאגן ביי אברהם אבינו אז עס האט אים געפעלט אין אמונה. דער רבונו של עולם האט געענטפערט: אין זכות פון די קרבנות. ער ברענגט די גמרא אין מגילה און דעם מדרש, און לייגט אוועק דעם כלל פון מהר"ל: ביי א איד איז די עבירה במקרה און ביי א גוי בעצם, ווי א מענטש וואס איז פארפאטשקעט מיט בלאטע קעגן א מענטש וואס זיין הויט איז שווארץ. דערפאר קען א קרבן אפווישן די עבירות פון א איד און אים דערנענטערן צום רבונו של עולם. ארץ ישראל, "א איד אין געאגראפיע", שפייט אויס די עבירות, אבער זי מוז צוריקקומען צו אידן, און דאס איז געווען אברהם'ס שאלה. דערנאך מאכט ער א חילוק צווישן די אבות, די שבטים און די שבעים נפש, און ווייזט פון אתב"ש, פון יוכבד און פון שרח בת אשר אז דער גלות הייבט זיך אן מיט דער גאולה שוין אין זיך.

ענינים: די מעלה פון יעדן איד · קדושת ארץ ישראל · גלות אלס הכנה צו גאולה · קרבנות און עבודת בית המקדש

סדר השיעור

  1. 0:00 אברהם אבינו'ס שאלה "במה אדע" שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח דערמאנט אז אברהם אבינו איז געווען דער יסוד פון אידישער אמונה, און פרעגט ווי אזוי האט ער געקענט פרעגן "במה אדע". ער ברענגט דעם מדרש אז דער רבונו של עולם האט געענטפערט "אין זכות פון די קרבנות", די קשיא פון מפרשים, און די גמרא אין מגילה אז די קרבנות וועלן באשיצן אידן פון דעם וואס האט געטראפן דעם דור המבול און דעם דור הפלגה.

  2. 4:37 דער כלל פון מהר"ל: עבירה במקרה, נישט בעצם שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח לייגט אוועק דעם כלל פון מהר"ל אז ביי א איד איז די עבירה במקרה און ביי א גוי בעצם, מיטן משל פון א מענטש וואס איז פארפאטשקעט מיט שווארצע בלאטע קעגן א מענטש וואס זיין הויט איז שווארץ. דערפאר קען א קרבן, וואס מיינט נאנטקייט, אפווישן די עבירה פון א איד, בשעת א גוי מעג נאר ברענגען אן עולה.

  3. 8:59 קרבנות און תורה אלס א שוץ אין גלות שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ערקלערט אז ווען א קרבן ווערט מקובל ביי א איד איז דאס א סימן אז זיין גוטסקייט איז בעצם, בשעת ביי א גוי ברענגען זיינע גוטע מעשים נישט קיין קירבה. אין גלות איז די תורה, בפרט תורת הקרבנות און דאס זאגן קרבנות יעדן טאג, מקרב א איד צום רבונו של עולם; ער באקלאגט זיך אז ביי בני ישיבה איז דאס זאגן קרבנות געווארן א גרינגע זאך.

  4. 12:44 ארץ ישראל, א איד אין געאגראפיע שטייט אינעם קאטאלאג

    יעדער איד מוז סוף כל סוף ווערן גוט, דורך וועלכע רייניגונג עס דארף זיין, בשעת די גוים קענען זיך נישט אפרייניגן. פונקט ווי דאס אידישע פאלק נעמט נישט אן קיין שמוץ, שפייט ארץ ישראל, דאס "ארץ הנבדלת", אויס די בעלי עבירות; דער משגיח רופט עס א איד מצד מקום, נישט מצד נפש, און רירט אן דעם ענין פון ערי מקלט.

  5. 16:31 יעדן פאלק'ס לאנד, און דער תירוץ צו אברהם שטייט אינעם קאטאלאג

    יעדע פאלק האט א לאנד וואס איז צוגעפאסט צו איר נאטור, און ארץ ישראל איז דאס לאנד פון כלל ישראל. דער משגיח קומט צוריק צום מהר"ל: אברהם אבינו האט געפרעגט צי זיינע קינדער וועלן צוריקקומען נאכדעם וואס מ'וועט זיי פארטרייבן צוליב זייערע עבירות, און דער תירוץ, די קרבנות, ווייזט אז זייער עבירה איז במקרה, ממילא מוזן זיי צוריקקומען.

  6. 19:53 אבות, שבטים און די שבעים נפש שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח שילדערט דריי מדריגות אין כלל ישראל: יעקב אבינו, וואס האט אין גאנצן געהערט צו ארץ ישראל און מ'האט אים אינגאנצן צוריקגעברענגט אהין; די שבטים, די צווייגן פונעם בוים, וואס נאר זייערע עצמות זענען ארויפגעגאנגען; און די שבעים נפש, גלות-אידן וואס זענען געבליבן אין מצרים. ער ברענגט א רמז פון ספרים אינעם ווארט "גביע", יוסף'ס בעכער.

  7. 25:09 ווער האט משלים געווען די שבעים: יוכבד אדער שרח שטייט אינעם קאטאלאג

    די גמרא מערקט אן אז מ'ציילט נאר ניין און זעכציג, און ענטפערט אז יוכבד, וואס איז געבוירן געווארן "בין החומות" ביי דער גרעניץ פון מצרים, האט משלים געווען די שבעים. אין מדרש שטייט אז שרח בת אשר האט עס משלים געווען; דער משגיח פרעגט ווי אזוי, זי איז דאך שוין געציילט, און ערקלערט אז מ'ציילט זי פאר צוויי. דערנאך ברענגט ער דעם מדרש וואס פארבינדט דעם ערשטן טאג פסח מיט תשעה באב.

  8. 28:51 פסח באשטימט תשעה באב: חורבן איינגעווארצלט אין גאולה שטייט אינעם קאטאלאג

    לויטן כלל פון אתב"ש פאלט דער ערשטער טאג פסח אויפן זעלבן טאג אין דער וואך ווי תשעה באב. דער משגיח ערקלערט אז פסח, דער טאג פון גאולה, באשטימט דעם טאג פון חורבן, ווייל א אידישער חורבן מוז זיין איינגעווארצלט אין גאולה; דער גלות איז במקרה און די גאולה בעצם. דערפאר איז יוכבד, די מאמע פון משה רבינו, געבוירן געווארן ביים ערשטן טריט אין גלות אריין.

  9. 34:59 שרח בת אשר און אליהו הנביא, דער מבשר טוב שטייט אינעם קאטאלאג

    יעדער ענין אין דער וועלט האט א מלאך וואס איז ממונה דערויף, און אליהו הנביא איז ממונה אויף בשורות טובות. שרח, וואס האט אנגעזאגט יעקב אבינו "עוד יוסף חי", האט באקומען די בחינה פון אליהו הנביא, דערפאר האט זי געלעבט אזוי לאנג, איז אריין לעבעדיג אין גן עדן און ווערט גערעכנט פאר צוויי. שפעטער האט זי באשטעטיגט משה רבינו אלס גואל דורך "פקד פקדתי", און דער משגיח שליסט אז די שבעים נפש וואס גייען אריין אין גלות זענען שוין א רמז אויף דער גאולה.

דער שיעור, אויסגעשריבן

אברהם אבינו'ס שאלה "במה אדע"

0:34

דער משגיח גייט ווייטער פונעם לעצטן שיעור, אז אברהם אבינו איז געווען דער יסוד פון אידישער אמונה, און פרעגט ווי אזוי האט ער געקענט זאגן "במה אדע כי אירשנה" (בראשית ט"ו, ח), ווערטער וואס טייל מפרשים לערנען פשט אז עס איז געווען א חסרון אין זיין אמונה. אין מדרש שטייט אז דער רבונו של עולם האט געענטפערט: אין זכות פון די קרבנות. די גמרא אין מגילה ערקלערט אז די קרבנות, און שפעטער אמירת קרבנות, וועלן ראטעווען זיינע קינדער פון דעם וואס האט געטראפן דעם דור המבול און דעם דור הפלגה. א,ב,ד

דער כלל פון מהר"ל: עבירה במקרה, נישט בעצם

4:37

דער מהר"ל לייגט אוועק א כלל: א זאך קען זיין ביי א מענטש במקרה אדער בעצם. א איד, א קינד פון אברהם, יצחק און יעקב, האט נישט קיין אמת'ע שייכות מיט עבירות; ביי א גוי איז די עבירה בעצם. א איד וואס פאלט אריין אין א שווארצע בלאטע איז נאר פארפאטשקעט, און מיט אביסל זייף און וואסער ווערט ער ווייס; א מענטש מיט א שווארצער הויט בלייבט שווארץ ווי ער זאל זיך נישט רייבן. דערפאר קען א קרבן, פונעם לשון נאנטקייט, אפווישן א איד'ס עבירה. ה

קרבנות און תורה אלס א שוץ אין גלות

9:50

ווען א קרבן ווערט מקובל, זאגט דער משגיח, איז דאס א סימן אז א איד'ס גוטסקייט איז בעצם, בשעת א גוי'ס גוטע מעשים ברענגען אים נישט קיין קירבה צום רבונו של עולם. אין גלות איז די תורה, בפרט תורת הקרבנות, מקרב א איד. ער באקלאגט זיך אז ביי בני ישיבה איז אמירת קרבנות געווארן גרינג, כאטש דער שולחן ערוך רעכנט עס פאר א חיוב, און דאס איז דער שוץ וואס מ'האט צוגעזאגט אברהם אבינו. ל

ארץ ישראל, א איד אין געאגראפיע

13:06

יעדער איד מוז סוף כל סוף ווערן גוט: וואס פשוט'ע זייף נעמט נישט אראפ, רייבט מען אפ דורך אנדערע תיקונים אדער א גלגול, אבער די גוים קענען זיך נישט אפרייניגן, ווייל די עבירה איז זייער עצמיות. פונקט ווי דאס אידישע פאלק, נעמט ארץ ישראל, דאס "ארץ הנבדלת", נישט אן קיין שמוץ און שפייט אויס די בעלי עבירות. עס איז, זאגט דער משגיח, א איד מצד מקום, נישט מצד נפש.

יעדן פאלק'ס לאנד, און דער תירוץ צו אברהם

16:53

יעדע פאלק האט א לאנד וואס איז צוגעפאסט צו איר נאטור, און ארץ ישראל געהערט צו כלל ישראל. דא קומט דער משגיח צוריק צום מהר"ל: אברהם אבינו האט געפרעגט צי זיינע קינדער וועלן צוריקקומען נאכדעם וואס מ'וועט זיי פארטרייבן צוליב זייערע עבירות. די קרבנות ווייזן אז זייער עבירה איז במקרה, ממילא מוזן זיי צוריקקומען. ה

אבות, שבטים און די שבעים נפש

20:36

דערנאך שילדערט דער משגיח דריי מדריגות. יעקב אבינו האט אינגאנצן געהערט צו ארץ ישראל און איז אראפ קיין מצרים נאר אלס א חלק פון די שבעים נפש, דערפאר האט מען אים נאך זיין פטירה צוריקגעברענגט אינגאנצן. די שבטים, די צווייגן פונעם בוים, האבן געהאט א קלענערע שייכות מיט מצרים, און נאר זייערע עצמות זענען ארויפגעגאנגען. די שבעים נפש, זייערע קינדער, זענען שוין געווען גלות-אידן און זענען דארט געבליבן. ער ברענגט פון ספרים אז דאס איז מרומז אין יוסף'ס "גביע": דער ג' די אבות, דער ב"י די שבטים, דער ע' די שבעים נפש.

ווער האט משלים געווען די שבעים

25:30

די גמרא ציילט נאר ניין און זעכציג און ענטפערט אז יוכבד, וואס איז געבוירן געווארן "בין החומות" ווען מ'איז אריין קיין מצרים, האט משלים געווען די שבעים. אין מדרש שטייט אז שרח בת אשר האט עס משלים געווען, און די מפרשים פרעגן ווי אזוי, זי איז דאך שוין געציילט. איין תירוץ איז אז זי, וואס האט אנגעזאגט יעקב אבינו אז יוסף לעבט און איז אריין לעבעדיג אין גן עדן, ווערט גערעכנט פאר צוויי. דערנאך ברענגט דער משגיח דעם מדרש וואס פארבינדט די ערשטע נאכט פסח מיט תשעה באב. פ,ק,ר

פסח באשטימט תשעה באב

28:54

לויטן כלל פון אתב"ש פאלט דער ערשטער טאג פסח אויפן זעלבן טאג אין דער וואך ווי תשעה באב. פארוואס זאל פסח, דער טאג פון גאולה, באשטימען דעם טאג פון חורבן? ווייל א אידישער חורבן מוז זיין איינגעווארצלט אין גאולה, און עס וועט קומען א צייט ווען תשעה באב וועט זיין א ליכטיגער יום טוב. ווי דער מהר"ל האט געלערנט, איז דער גלות במקרה און די גאולה בעצם. דערפאר איז ביים ערשטן טריט אין גלות, ביי דער גרעניץ פון מצרים, געבוירן געווארן יוכבד, די מאמע פון משה רבינו, דער שורש פון דער גאולה. ה

שרח בת אשר און אליהו הנביא, דער מבשר טוב

35:19

יעדער ענין אין דער וועלט האט א מלאך וואס איז ממונה דערויף, און אליהו הנביא איז ממונה אויף בשורות טובות; ווער עס זאגט אן א בשורה טובה באקומט א בחינה פון אים, און אינגאנצן ווען עס איז פאר גאנץ כלל ישראל, ווי "מה נאוו... רגלי מבשר". יעקב אבינו איז געווען גאנץ כלל ישראל, ממילא האט שרח, וואס האט אים אנגעזאגט "עוד יוסף חי", באקומען די גאנצע בחינה פון אליהו. דערפאר האט זי אזוי לאנג געלעבט, איז אריין לעבעדיג אין גן עדן און ווערט גערעכנט פאר צוויי. ת,אא

39:06

ממילא קריגן זיך די גמרא און דער מדרש נישט: יוכבד איז דער שורש פונעם גואל משה רבינו, שרח איז די מבשרת פון דער גאולה, און לויטן מדרש האט זי באשטעטיגט משה רבינו דורך "פקד פקדתי". די שבעים נפש וואס הייבן אן דעם גלות זענען שוין א רמז אויף זיין סוף. אד

מראי מקומות

תורה

  1. א Bereishis 15:8 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:34
  2. ג Bereishis 15:9 1:24 טעקסט מפתח
  3. ו Shemos 13:17 8:05 טעקסט מפתח
  4. מ Vayikra 18:28 14:05 טעקסט מפתח
  5. נ Devarim 32:8 17:09 טעקסט מפתח
  6. ס Bereishis 46:27 20:45 טעקסט מפתח
  7. ע Shemos 13:19 23:18 טעקסט מפתח
  8. אא Bereishis 45:26-27 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19

נביאים

  1. ת Yeshayahu 52:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19
  2. אב לכאורה Melachim II 2:11 36:57 מפתח

כתובים

  1. ז Tehillim 148:14 8:02 טעקסט מפתח
  2. ש Eichah 3:15 28:14 טעקסט מפתח

תלמוד בבלי

  1. ד Megillah 31b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:34
  2. ח לכאורה Menachos 73b 8:29 מפתח
  3. י לכאורה Bava Basra 10b 10:03 מפתח
  4. כ לכאורה Menachos 110a 10:47 מפתח
  5. פ לכאורה Bava Basra 123b מפתח אינעם אויסשרייב: 25:30

מדרש

  1. ב לכאורה Bereishis Rabbah 44:14 מפתח אינעם אויסשרייב: 0:34
  2. ט Midrash (מקום נישט באשטימט) 8:34
  3. ק Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 25:30
  4. ר Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 25:30
  5. אד לכאורה Shemos Rabbah 5:13 מפתח אינעם אויסשרייב: 39:06

ראשונים

  1. צ לכאורה Rashi on Bereishis 46:15 25:52 מפתח

אחרונים און חסידות

  1. ה Gevuros Hashem (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 4:37, 16:53, 28:54
  2. ל Shulchan Aruch (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 9:50
  3. אג Ohr HaChaim (מקום נישט באשטימט) 39:17 מפתח

עיקרי הדברים

  1. 18:01 לויט דעם מהר"ל איז אברהם'ס שאלה "במה אדע" נישט געווען קיין חסרון אין אמונה, נאר צי זיינע קינדער וועלן צוריקקומען קיין ארץ ישראל נאכדעם וואס מ'וועט זיי פארטרייבן צוליב זייערע עבירות.
  2. 4:50 ביי א איד איז די עבירה במקרה און זי קלעפט זיך נישט צו אים, ביי א גוי ווערט די עבירה א חלק פון זיין עצמיות.
  3. 7:36 די קרבנות, און היינט אמירת קרבנות און לערנען תורת הקרבנות, ווייזן אז א איד איז נאנט צום רבונו של עולם און קען זיך אפרייניגן, און זיי זענען א שוץ פאר אידן אין גלות.
  4. 14:02 ארץ ישראל איז דאס "ארץ הנבדלת" וואס איז, פונקט ווי די אידישע נשמה, נישט סובל קיין עבירות, און יעדע פאלק האט א לאנד וואס איז צוגעפאסט צו איר כאראקטער.
  5. 20:36 די אבות, די שבטים און די שבעים נפש זענען דריי מדריגות אין זייער שייכות צו ארץ ישראל און צו מצרים.
  6. 31:49 ביי אידן איז גלות נאר צייטווייליג און די גאולה איז בעצם, דערפאר איז די גאולה איינגעווארצלט שוין אינעם אנהייב פון יעדן גלות.

קושיות און תירוצים

  1. קשיא: 0:34 ווי אזוי האט אברהם אבינו, דער יסוד פון אמונה, געקענט פרעגן "במה אדע", ווי עס וואלט אים געפעלט אין אמונה?

    תירוץ: 18:19 לויטן מהר"ל האט ער נישט מסופק געווען אין דער הבטחה; ער האט געפרעגט צי זיינע קינדער וועלן צוריקקומען צום לאנד נאכדעם וואס מ'וועט זיי פארטרייבן צוליב זייערע עבירות.

  2. קשיא: 1:52 וואספארא שייכות האבן קרבנות מיט ירושת ארץ ישראל?

    תירוץ: 18:41 די קרבנות ווייזן אז א איד'ס עבירה איז במקרה און מ'קען זי אפווישן, ממילא אפילו ווען מ'פארטרייבט זיי מוזן אידן צוריקקומען צום לאנד וואס איז נישט סובל קיין עבירות.

  3. קשיא: 7:28 פארוואס זאל א קרבן בכלל אפווישן עבירות?

    תירוץ: 7:36 ווייל א איד האט נישט קיין עצמיות'דיגע שייכות מיט עבירות, און א קרבן, פונעם לשון קירבה, ווייזט ארויס זיין נאנטקייט צום רבונו של עולם.

  4. קשיא: 25:30 די גמרא ציילט נאר ניין און זעכציג וואס זענען אראפ קיין מצרים, און דער פסוק זאגט שבעים.

    תירוץ: 26:01 יוכבד, וואס איז געבוירן געווארן "בין החומות" ווען מ'איז אריין קיין מצרים, האט משלים געווען די שבעים.

  5. קשיא: 26:42 ווי אזוי קען דער מדרש זאגן אז שרח האט משלים געווען די שבעים, זי איז דאך שוין געציילט צווישן זיי?

    תירוץ: 27:31 ווייל זי טראגט אין זיך די בחינה פון אליהו הנביא חוץ פון איר אייגענע, ווערט זי גערעכנט פאר צוויי.

  6. קשיא: 30:04 פארוואס האט מען געגעבן פסח דעם כבוד צו באשטימען ווען תשעה באב וועט זיין?

    תירוץ: 30:10 ווייל א אידישער חורבן קען נאר זיין איינגעווארצלט אין גאולה; דער גלות איז במקרה און די גאולה בעצם, דערפאר איז די גאולה דער בעל הבית איבערן חורבן.

געדאנקען

  1. 18:37 דער משגיח טייטשט דעם רבונו של עולם'ס תירוץ צו אברהם, "אין זכות פון די קרבנות", אלס א ראיה אויף דער אידישער עצמיות: אויב א קרבן קען אפווישן א איד'ס עבירה, איז די עבירה נאר במקרה, ממילא מוזן זיינע קינדער צוריקקומען קיין ארץ ישראל.
  2. 6:21 א איד וואס זינדיגט איז ווי א מענטש וואס איז אריינגעפאלן אין א שווארצע בלאטע: מיט זייף און וואסער ווערט ער ווידער ווייס, בשעת ביי א מענטש מיט א שווארצער הויט העלפט קיין רייבן נישט, ווייל דער קאליר איז זיין עצמיות.
  3. 14:29 ארץ ישראל איז "א איד אין געאגראפיע": אלע ענינים וואס געהערן צו א אידישער נשמה געהערן צום אידישן מקום, דערפאר שפייט עס אויס די בעלי עבירות פונקט ווי די אידישע נשמה שפייט אויס דאס רע.
  4. 24:05 יוסף'ס "גביע" איז מרמז אויף די דריי מדריגות: דער ג' אויף די דריי אבות, דער ב"י אויף די צוועלף שבטים, און דער ע' אויף די שבעים נפש; ווען די שבעים נפש זענען שוין געווען דא, האט מען שוין געקענט אראפגיין קיין מצרים.
  5. 30:10 פסח באשטימט אויף וועלכן טאג תשעה באב פאלט, ווייל א אידישער חורבן איז אלעמאל איינגעווארצלט אין גאולה; דער משגיח זאגט אז עס וועט קומען א צייט ווען תשעה באב וועט זיין אפשר דער שענסטער יום טוב פונעם גאנצן יאר.
  6. 36:43 שרח, וואס האט געברענגט יעקב אבינו די בשורה אז יוסף לעבט, האט באקומען די בחינה פון אליהו הנביא, דער ממונה אויף בשורות טובות; דערפאר איז זי "צוויי" און איז משלים די שבעים, א רמז אז די גאולה גייט שוין מיט אידן אריין אין גלות.
  7. 39:00 די גמרא (יוכבד) און דער מדרש (שרח) קריגן זיך נישט: יוכבד איז דער שורש פונעם גואל משה רבינו, שרח טראגט די בחינה פון אליהו וואס איז מבשר די גאולה, און ביידע זאגן אז דער גלות הייבט זיך אן מיט גאולה.

וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען

  1. 11:20 דער משגיח באקלאגט זיך אז ביי בני ישיבה איז דאס זאגן קרבנות געווארן א גרינגע זאך, און ער ווייזט אן אז דער שולחן ערוך רעכנט דאס זאגן פרשת התמיד יעדן טאג פאר א חיוב, און אז עס איז מקרב א איד צום רבונו של עולם.

דערמאנט אין דעם שיעור

פערזאנען אברהם אבינו, אליהו הנביא, בנימין, דער מהר"ל פון פראג, יוכבד, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, משה רבינו, רבי חמא בר חנינא, רש"י, שרח בת אשר

ערכים את"ב"ש, בשורה טובה, גאולה, גלות, מקרה, עצמות, פקידה, קרבנות, שבעים נפש

מעלדן א טעות אויף דעם בלאט