A Month of תחיית המתים
קאטאלאג: ZMANIM (English) ניסן נומ׳ 3 פאקעט גייד ז׳ 66 תשס"ד (2003–04) ענגליש 52 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז ניסן איז דער חודש פון תחיה, וואו דער רבונו של עולם באנייט אלעמאל זיין כוונה פאר א שלימות'דיגע וועלט, און ער ווייזט ווי אזוי די מצה, א שליסל פון חסד פון א וועלט העכער זמן און מקום, עפנט א איד צו דער באנייונג.
דער משגיח עפנט אום כ"ה אדר, און ער דערמאנט די מחלוקת אין דער גמרא צי די וועלט איז באשאפן געווארן אין תשרי אדער אין ניסן. ער לייגט צו אז ווען ס'שטייט אז דער אייבערשטער האט חרטה, רעדט די תורה אויף אונזער שפראך, ווייל אלעס איז געווען אין זיין פלאן. דערנאך שילדערט ער ניסן ווי א רייע פרואוון צו א שלימות'דיגע וועלט: אדם הראשון; אברהם אבינו, די נשמה פון פרילינג, און יציאת מצרים, וואס דער עגל האט קאליע געמאכט; דער משכן, וואס נדב ואביהוא האבן קאליע געמאכט; און א פערטער ניסן פון משיח וואס וועט מצליח זיין. פונעם משכן וואס מ'האט זיבן טעג אויפגעשטעלט און צולייגט לערנט ער אז מ'טאר זיך קיינמאל נישט מייאש זיין נאך א פאל. ניסן איז א חודש פון חסד, אבער א איינגעצוימטער חסד, וואס ער ווייזט אן ביי דער רעכטער האנט, ביים לוח פון דער לבנה וואס מ'גלייכט אויס מיט דער חמה, און ביי שבת אין דער מיט. די מצה איז דער שליסל וואס עפנט די טויערן פון חסד; איר גימטריא, דריי מאל מ"ה, ווייזט אז זי קומט פון א וועלט העכער זמן און מקום, נישט ווי ברויט. ער ענדיגט אז פסח איז די ראשית, דער ברית פון א איד מיטן אייבערשטן, מיט א מעשה וועגן מתפלל זיין אויף א כשר'ן פסח.
ענינים: חודש ניסן · מצה, מיכלא דמהימנותא · אברהם אבינו
סדר השיעור
-
0:00 דער טאג פון בריאה און דער ערשטער פלאן
אום כ"ה אדר דערמאנט דער משגיח די מחלוקת אין דער גמרא צי די וועלט איז באשאפן געווארן אין תשרי אדער אין ניסן, און ער ערקלערט אז ווען די תורה זאגט אז דער אייבערשטער האט חרטה, רעדט זי אויף אונזער שפראך, ווייל אפילו דער חטא פון אדם איז געווען אין זיין פלאן. ער שילדערט די וועלט וואס דער אייבערשטער האט געוואלט מיט אדם הראשון אום ראש חודש ניסן: א גן עדן אן מיתה, וואס דער חטא פונעם עץ הדעת האט קאליע געמאכט.
-
5:14 אברהם אבינו, די נשמה פון פרילינג שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יעדער מענטש האט זיין צייט, און די צייט פון אברהם אבינו איז ניסן, דער פרילינג. ער שילדערט דעם פרילינג ווי א תחיה פון די תכריכים פונעם ווינטער, ברענגט דעם רוף אין שיר השירים זיך אויפצוכאפן, און רעכנט אויס די זאכן אין אברהמ'ס לעבן וואס זענען געשען אום פסח.
-
10:15 דער צווייטער און דריטער ניסן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט דעם צווייטן פרואוו פונעם אייבערשטן, באגרעניצט צו איין פאלק פון אברהם אבינו וואס איז ארויס פון מצרים אין ניסן, וואס דער עגל האט קאליע געמאכט. דער דריטער פרואוו, באגרעניצט צום משכן, איז קאליע געווארן דורך נדב ואביהוא, און רש"י אויף "משכן העדות" ווייזט אן אז ביידע בתי מקדשות וועלן חרוב ווערן.
-
14:31 דער פערטער ניסן, און נישט מייאש ווערן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט דעם צוגעזאגטן פערטן ניסן מיטן דריטן בית המקדש, ווען מיתה וועט אויפהערן, ווי דער רמב"ם שרייבט צום סוף פון הלכות מלכים. ער פארבינדט דאס מיט דער הפטרה פון די טרוקענע ביינער וואס מ'לייענט אום פסח, און פונעם משכן וואס מ'האט זיבן טעג אויפגעשטעלט און צולייגט לערנט ער אז א מענטש וואס פאלט דארף אויפשטיין און ווידער פרואוון.
-
19:22 ניסן, דער חודש פון חסד
דער משגיח ערקלערט אז ניסן איז א חודש פון חסד ווייל ס'איז דער חודש פון אברהם אבינו, און אז די בריאה אין ניסן ווייזט אז די וועלט איז געבויט מיט חסד און נישט מיט דין. אידן הייבן אלעמאל אויף דעם חסד איבערן דין: מ'וואשט קודם די רעכטע האנט, מ'טוט אן קודם דעם רעכטן שוך אבער מ'בינדט קודם דעם לינקן, מ'בינדט תפילין אויף דער לינקער האנט, און מ'שרייבט פון רעכטס.
-
22:56 איינגעצוימטער חסד: לבנה, חמה און שבת
דער משגיח שטעלט אוועק עשו, וואס שרייבט פון לינקס און גייט נאך דער חמה פון דין, קעגן ישמעאל, די פסולת פונעם חסד פון אברהם, וועמענס אומבאגרעניצטער חסד ווערט זנות. אידן רעכענען לויט דער לבנה פון חסד, אבער מ'צוימט עס איין מיטן יאר פון דער חמה דורך א שנה מעוברת, בשעת די חדשים פון די אראבער וואנדערן דורך אלע צייטן פונעם יאר; אזוי אויך שטייט שבת אין דער מיט צווישן פרייטאג און זונטאג.
-
28:08 די מצה, דער שליסל וואס עפנט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ניסן גייט גלייך, ווי דער אלף בית, און הייבט אן מיט חסד: מעות חיטין און "כל דכפין ייתי ויכול". די מצה, וואס דער תרגום רופט "פטירא", איז דער שליסל וואס עפנט די טויערן פון חסד; פסח ביי נאכט עפענען זיך די אוצרות פון טל, ווי דער תרגום יונתן זאגט ביי די ברכות פון יצחק, און טל אין גימטריא פארבינדט זיך מיטן שם הוי"ה און ברענגט אראפ דעם טל פון תחיית המתים.
-
32:43 מצה, מ"ה און די נאכט פון קשיות
דער משגיח ערקלערט אז פסח קומט פון א וועלט העכער פארשטאנד, די וועלט פון "מ"ה", און אז מצה איז דריי מאל מ"ה (45), בשעת לחם איז דריי מאל שם הוי"ה (26). דערפאר הייבט זיך די הגדה אן מיט קשיות, און דערפאר איז פסח א באנייונג, ווען מ'קויפט נייע קליידער און מ'נעמט ארויס כלים וואס מ'האט א גאנץ יאר נישט גענוצט.
-
38:44 מצה העכער זמן און מקום
דער משגיח ערקלערט אז די וועלט איז געבונדן אין זמן און מקום, ווי מ'זעט ביי די חקירות פון עדים, ווען און וואו, און אז ברויט דארף ביידע כדי אויפצוגיין. מצה גיט מען נישט קיין צייט און זי נעמט נישט קיין פלאץ, ווייל זי געהערט צו א העכערע וועלט, און אום פסח דארף א איד זיך אויפהייבן העכער זיי. ער ענדיגט מיט די צוויי שטיקער מצה ביים סדר, וואו דער אפיקומן ווייזט אויף דער צוקונפטיגער גאולה.
-
45:47 פסח ווי די ראשית און דער ברית
דער משגיח ערקלערט אז כאטש שבועות און סוכות זענען העכער, איז פסח די ראשית, ווען א איד בינדט זיך צום אייבערשטן, דערפאר האט חמץ כרת, דער היפך פון דעם קשר, און א ערל טאר נישט עסן דעם קרבן פסח. ער ברענגט די קשיא פונעם רדב"ז פארוואס מ'איז מחמיר ביי חמץ מער ווי ביי יעדע אנדערע עבירה.
-
48:58 דער צדיק און דער קערנדל ווייץ מעשה
דער משגיח דערציילט א מעשה וואס ער האט געהערט פונעם קלויזנבורגער רבי'ן וועגן א צדיק וואס האט זיך צוגעגרייט א פסח אינגאנצן אן חמץ, און האט געטראפן א קערנדל ווייץ אין זיין זופ. דורך א שאלת חלום האט ער זיך דערוואוסט אז ער האט נישט מתפלל געווען אויף א כשר'ן פסח, און אז א פויגל האט אראפגעווארפן דעם קערנדל דורכן קוימען. דער משגיח ענדיגט מיט א ברכה אויף א כשר'ן פסח אין ירושלים.
דער שיעור, אויסגעשריבן
דער טאג פון בריאה און דער ערשטער פלאן
דער משגיח עפנט אום כ"ה אדר, דער ערשטער טאג פון דער בריאה, און דערמאנט די מחלוקת אין דער גמרא צי די וועלט איז באשאפן געווארן אין תשרי אדער אין ניסן; תוספות ערקלערט אז אין תשרי איז עס געווען במחשבה. פריער מערקט ער אן אז ווען די תורה זאגט אז דער אייבערשטער האט חרטה געהאט אויף אדם אדער אויף שאול, רעדט זי אויף אונזער שפראך. דער מדרש תנחומא זאגט אז דער חטא פון אדם האט געמוזט זיין, ס'איז אלעס געווען אין זיין פלאן. א,ב,ג,ד,ה
די כוונה מיט אדם הראשון, זאגט דער משגיח, איז געווען א גן עדן אן מיתה, וואו ברויט און קליידער וואקסן אויף די ביימער. אדם האט געגעסן פונעם עץ הדעת און די וועלט איז נישט געווארן, ממילא, ווי מיר פארשטייען עס, האט דער אייבערשטער באשלאסן נאכאמאל צו פרואוון.
אברהם אבינו, די נשמה פון פרילינג
יעדער מענטש האט זיין צייט, ערקלערט דער משגיח, און די צייט פון אברהם אבינו איז ניסן, דער פרילינג. ביזן פרילינג איז אלעס טויט, די ביימער אנגעטון אין ווייסע תכריכים; דערנאך טוען זיי אן גרין, די פייגל קומען צוריק מיט נייע לידער, און שיר השירים רופט די גאנצע בריאה זיך אויפצוכאפן פונעם ווינטער שלאף. ו
אברהם איז די נשמה פון פרילינג פון כלל ישראל, דער ערשטער איד און די ערשטע הבטחה פון תחיה, דערפאר זענען די הויפט זאכן אין זיין לעבן, ברית בין הבתרים, זיין נצחון איבער די מלכים און די געבורט פון יצחק, אלע געווען אום פסח.
דער צווייטער און דריטער ניסן
דער פערטער ניסן, און נישט מייאש ווערן
א פערטער ניסן איז צוגעזאגט, זאגט דער משגיח, מיטן דריטן בית המקדש: די גאנצע וועלט וועט צוריקקומען ווי פארן חטא פון אדם, מיתה וועט בטל ווערן, און אידן וועלן האבן אלעס כדי צו דינען דעם אייבערשטן, ווי דער רמב"ם שרייבט צום סוף פון הלכות מלכים. דערפאר לייענט מען אום פסח די הפטרה פון יחזקאל וואס איז מחיה די טרוקענע ביינער. ט,י
זיבן טעג האט מען דעם משכן אויפגעשטעלט און צולייגט, און ערשט אינעם אכטן טאג איז ער געבליבן שטיין. דערפון לערנט ער: א מענטש וואס פאלט אין זיין קשר מיטן אייבערשטן טאר נישט אויפגעבן, נאר אויפשטיין נאכאמאל, ווי דער אייבערשטער האט נאכאמאל געפרואווט.
ניסן, דער חודש פון חסד
איינגעצוימטער חסד: לבנה, חמה און שבת
עשו שרייבט פון לינקס און שטארקט דעם דין; ישמעאל, די פסולת פון אברהם, איז א חסד וואס איז ארויס פון וועג, און די גמרא פארבינדט די אראבער מיט זנות. די לבנה איז ווייס, חסד, און די חמה איז רויט, דין, ווי רש"י טייטשט "חום" רויט. ע,פ
ס'איז נישטא קיין ריינער חסד, ערקלערט דער משגיח: אן א צאם ווערט עס זנות. דערפאר רעכענען אידן לויט דער לבנה, אבער מ'גלייכט עס אויס מיט דער חמה דורך א שנה מעוברת, בשעת דער ראמאדאן פון די אראבער וואנדערט צווישן זומער און ווינטער, און די גוים גייען נאר נאך דער זון. אזוי אויך רוען די אראבער פרייטאג, די קריסטן זונטאג, און אידן אין דער מיט, שבת.
די מצה, דער שליסל וואס עפנט
מצה, מ"ה און די נאכט פון קשיות
ווען א הארץ איז פארשטאפט, זאגט דער משגיח, קענען די שטראלן פון פסח נישט דורכדרינגען, ווייל פסח קומט פון א וועלט העכער פארשטאנד, וואו מ'קען נאר פרעגן. דאס איז די וועלט פון "מ"ה", דער שם וואס איז 45. לחם איז דריי מאל שם הוי"ה, 78, אבער מצה איז דריי מאל 45.
מצה העכער זמן און מקום
מיט משיח, זאגט דער משגיח, וועט דער פערטער און לעצטער פרואוו מצליח זיין. דאס קינד פרעגט קודם אויף דער מצה ווייל זי איז "מ"ה", פון א העכערע וועלט. די וועלט דארף זמן און מקום; אויבן איז נישטא קיין איינס פון זיי. דאס לעבן קומט נישט פונעם ברויט אליין נאר פון מוצא פי ה' אין אים, וואס גייט אום פסח ארויף אין דער מצה. אה
ברויט דארף ביידע: גיט מען דעם טייג צייט, גייט ער אויף און נעמט מער פלאץ. מצה מאכט מען געיאגט, קיינמאל נישט די אכצן מינוט וואס טייג ווערט חמץ, דערפאר גייט זי נישט אויף. אויך עדים פרעגט מען ווען און וואו. ממילא דארף זיך א איד אום פסח אויפהייבן העכער זמן און מקום, צו תורה און מצוות. או
דער סדר איז צעטיילט דורכן אפיקומן, אזוי ווי די גאולה האט צוויי חלקים, פון מצרים און לעתיד. די גרעסערע מצה פונעם אפיקומן, וואס מ'עסט ווען מ'עפנט די טיר פאר אליהו, איז באהאלטן, ווייל מ'ווייסט נישט ווען משיח וועט קומען.
פסח ווי די ראשית און דער ברית
שבועות און סוכות זענען העכער, זאגט דער משגיח, אבער פסח איז די ראשית, ווען מיר בינדן זיך צום אייבערשטן, ווי אברהם צווישן די אבות. דערפאר ברענגט חמץ כרת, דער היפך פון דעם קשר; מצה איז א ברית, ממילא טאר א ערל נישט עסן דעם קרבן פסח. דער רדב"ז פרעגט פארוואס מ'איז מחמיר ביי חמץ מער ווי ביי יעדע עבירה. אז,אח
דער צדיק און דער קערנדל ווייץ
דער משגיח דערציילט א מעשה פונעם קלויזנבורגער רבי'ן וועגן א צדיק וואס האט זיך געמוטשעט טעג און נעכט פאר א פסח אן חמץ, זיך געפרייט ביים סדר, און דערנאך געטראפן א קערנדל ווייץ אין זיין זופ. דורך א שאלת חלום האט ער זיך דערוואוסט אז ער האט נישט מתפלל געווען אויף א כשר'ן פסח, און אז א פויגל האט אראפגעווארפן דעם קערנדל דורכן קוימען. דער משגיח בענטשט אלע מיט א כשר'ן פסח אין ירושלים.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
- ו לכאורה Shir Hashirim 2:11-13 מפתח אינעם אויסשרייב: 5:28
- ז Tehillim 82:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:44
- ל Tehillim 89:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 19:28
- ר Tehillim 118:19 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 28:50
- אג Shir Hashirim (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 35:20
- אד Tehillim 31:13 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:20
תרגום
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 5:00 ניסן איז דער חודש פון באנייונג, וואו דער אייבערשטער פרואווט ווידער א שלימות'דיגע וועלט: מיט אדם הראשון, מיט יציאת מצרים, מיטן משכן, און צום סוף מיט משיח.
- 9:02 אברהם אבינו איז די נשמה פון פרילינג פון כלל ישראל, און די הויפט געשעענישן אין זיין לעבן זענען געווען אום פסח.
- 19:28 ניסן איז א חודש פון חסד, די מידה פון אברהם, אבער דער חסד פון אידן איז איינגעצוימט און באלאנסירט מיט דין.
- 29:16 די מצה איז דער שליסל וואס עפנט די טויערן פון חסד און ברכה אום פסח; דער תרגום טייטשט מצה "פטירא", אן עפענונג.
- 41:23 די מצה קומט פון א וועלט העכער זמן און מקום, דערפאר לאזט מען איר נישט קיין צייט צו אויפגיין, בשעת ברויט איז אנגעוויזן אויף ביידע.
- 46:29 פסח איז די ראשית, דער ברית וואס בינדט א איד צום אייבערשטן, ממילא ברענגט עסן חמץ כרת, דער היפך פון דעם קשר.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 22:07 פארוואס טוט מען אן קודם דעם רעכטן שוך, אבער מ'בינדט קודם דעם לינקן?
תירוץ: 22:18 ווייל בינדן מיינט איינבינדן די מדת הדין, די לינקע זייט, אזוי ווי מ'בינדט תפילין אויף דער לינקער האנט און יצחק, די מדה פון דין, איז געבונדן געווארן ביי דער עקידה.
-
קשיא: 41:12 פארוואס מעג ברויט אויפגיין, און מצה טאר מען נישט געבן קיין צייט?
תירוץ: 42:13 ברויט געהערט צו דער וועלט, וואס דארף זמן און מקום, און מצה קומט פון א העכערע וועלט העכער זמן און מקום.
-
קשיא: 47:09 פארוואס האט חמץ אום פסח כרת, בשעת ביי שבועות אדער סוכות איז נישטא אזא עונש?
תירוץ: 47:29 ווייל פסח איז די ראשית, ווען א איד בינדט זיך צום אייבערשטן מיט א ברית, און כרת איז דער היפך פון דעם קשר.
-
קשיא: 50:36 אין דער מעשה, פארוואס האט דער צדיק פארדינט צו טרעפן חמץ, און ווי אזוי איז עס אהין געקומען?
תירוץ: 51:03 ער האט נישט מתפלל געווען אויף א כשר'ן פסח, און א פויגל האט אראפגעווארפן א קערנדל ווייץ דורכן קוימען אינעם טאפ.
מעשיות
-
48:58 דער קערנדל ווייץ אין דעם צדיק'ס זופ
דער משגיח דערציילט א מעשה וואס ער האט געהערט פונעם קלויזנבורגער רבי'ן, וועגן א צדיק וואס האט באשלאסן צו האבן א פסח אינגאנצן אן חמץ. ער האט גערייניגט און געשייערט טעג און נעכט, און געבאקן זיינע מצות מיט גרויס חומרות, און ביים סדר האט ער זיך געפרייט אז זיין פסח איז כשר. דערנאך האט מען אים דערלאנגט זופ, און ער האט דערזען א קערנדל ווייץ וואס שווימט. דורך א שאלת חלום האט ער געפרעגט פארוואס ער האט דאס פארדינט און ווי אזוי עס איז געשען; מ'האט אים געענטפערט אז ער האט אלעס געטון חוץ מתפלל זיין אויף א כשר'ן פסח, און אז א פויגל וואס איז געפלויגן איבערן קוימען האט אריינגעווארפן דעם קערנדל אינעם טאפ.
אין דער מעשה: דער סאטמארער רב, דער קלויזנבורגער רבי
געדאנקען
- 10:31 דער משגיח לערנט די היסטאריע פון ניסן ווי א רייע פרואוון צו דער שלימות'דיגער וועלט פון דער בריאה, יעדעס מאל מער באגרעניצט: די גאנצע וועלט מיט אדם, איין פאלק ביי יציאת מצרים, איין ארט אינעם משכן, ביז דער פערטער ניסן וועט עס צוריקברענגען אויף דער גרויסער מאס.
- 17:57 די זיבן טעג וואס דער משכן איז אויפגעשטעלט און צולייגט געווארן שפיגלען אפ די פרואוון פונעם אייבערשטן אין ניסן, און לערנען אז א פאל אין דעם קשר מיטן אייבערשטן איז א סיבה אויפצושטיין און ווידער פרואוון.
- 26:03 חסד מוז זיין איינגעצוימט: דער אידישער לוח פון דער לבנה, חסד, ווערט אויסגעגליכן מיטן יאר פון דער חמה, דין, בשעת דאס יאר פון די אראבער, נאר לויט דער לבנה, לאזט זייער יום טוב וואנדערן דורך די צייטן פונעם יאר, און די גוים נוצן נאר די זון.
- 34:56 מצה איז דריי מאל מ"ה (45) בשעת לחם איז דריי מאל הוי"ה (26), וואס ווייזט אז די מצה געהערט צו דער וועלט פון מ"ה, א וועלט וואס מ'קען נאר פרעגן אויף איר; דערפאר עפנט זיך דער סדר מיט מה נשתנה.
- 41:23 ברויט דארף צייט אויפצוגיין און נעמט דערפאר פלאץ, בשעת מצה גיט מען נישט קיין צייט און זי גייט נישט אויף, ממילא שטייט זי העכער די צוויי זאכן וואס באשטימען די וועלט, דאס זעלבע "ווען און וואו" וואס מ'פרעגט ביי עדים.
- 47:27 כרת ביי חמץ איז דער היפך פונעם קשר מיטן אייבערשטן וואס פסח, ווי די ראשית פון די ימים טובים, שאפט, און דערפאר טאר נאר איינער מיט א ברית עסן דעם קרבן פסח.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 18:58 דער משגיח זאגט אז א מענטש וואס פאלט און שפירט א אנטוישונג אין זיין קשר מיטן אייבערשטן זאל נישט אויפגעבן די האפענונג, נאר אויפשטיין און ווידער פרואוון.
- 33:09 דער משגיח רופט אז איינער וואס זיין הארץ איז פארשטאפט זאל עס אויפעפענען אום פסח און לאזן די שטראלן פון פסח דורכדרינגען זיין גאנץ וועזן.
- 43:33 דער משגיח זאגט אז אום פסח זאל א איד זיך אויפהייבן העכער די צוג פון זמן און מקום און לעבן פאר תורה און מצוות.
- 51:05 פון דער מעשה לערנט דער משגיח ארויס אז מ'דארף מתפלל זיין כדי צו האבן א כשר'ן פסח.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אביהוא, אברהם אבינו, אדם הראשון, אליהו הנביא, דער קלויזנבורגער רבי, דער רדב"ז, דער רמב"ם, יחזקאל הנביא, יעקב אבינו, יצחק אבינו, ישמעאל, משה רבינו, נדב, עשו, רבי יהושע בן חנניה, רש"י, שלמה המלך
ערכים אפיקומן, גן עדן, חטא העגל, כרת, מדת הדין, מדת החסד, משכן, עולם התיקון, פסולת, שאלת חלום, שם הוי"ה, שנה מעוברת, תחיית המתים