bachurim toldos
קאטאלאג: Y 05 Current תולדות נומ׳ 4 תשע"ג (2012–13) אידיש 38 מינ׳
שטייט נישט אינעם פאקעט גייד פון 2012; דער קעפל איז גענומען פונעם נאמען פונעם פייל.
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח רעדט צו בחורים וועגן דער סכנה פון קנאה און פון פארשעמען א צווייטן, דורך רבי אלימלך'ס תפילה, די פרשה פון קין, און א רייע מעשיות פון צדיקים.
דער משגיח עפנט מיט דעם שטיקל אין רבי אלימלך'ס תפילה וואו מ'בעט אז מ'זאל געראטעוועט ווערן פון קנאה, וואס ער רופט די שווערסטע זאך אויף דער וועלט, און וואס מ'געפינט ביי יעדן עלטער. ער ווייזט ווי קנאה גייט פון בריאת העולם: די לבנה האט מקנא געווען די חמה, דער נחש האט מקנא געווען אדם הראשון, און קין, א גרויסער מענטש מיט וועמען השם יתברך האט גערעדט, האט צוליב קנאה דערהרגעט הבל. מיטן מדרש אויף "השומר אחי אנכי" ווייזט ער אז קין האט געטענהט צום רבונו של עולם פארוואס ער האט אים געגעבן אזא מידה. קנאה האט געברענגט מכירת יוסף און דעם חורבן. ער הייסט בחורים זאגן דאס שטיקל תפילה אסאך מאל. דערנאך גייט ער איבער צו בין אדם לחבירו: דער טשערנאבילער וואס האט געהיטן א גנב פון בושה, דער בארדיטשובער מיט די אלמנות אין דער מצה בעקעריי, און דעם חתם סופר'ס תשובה וועגן איבערטראגן ר' מרדכי בנעט, וואס איז געשטראפט געווארן פארן פארשעמען א כלה כאטש ער איז געווען גערעכט. ר' שלמה בלאך'ס מעשה מיט א יונגן עילוי וואס האט פארשעמט א רב, און ר' הערשעלע רימאנאווער'ס מעשה מיטן ישועות יעקב, שליסן דעם שיעור.
ענינים: מידות טובות · בין אדם לחבירו · מעשיות פון צדיקים
סדר השיעור
-
0:00 קנאה פון בריאת העולם ביז קין
דער משגיח עפנט מיט דער בקשה קעגן קנאה אין רבי אלימלך'ס תפילה, רופט קנאה די שווערסטע זאך אויף דער וועלט, און ווייזט ווי זי גייט פון דער לבנה און דער חמה, דורכן נחש, ביז קין, א גרויסער מענטש מיט וועמען השם יתברך האט גערעדט פאר און נאכן הרגענען הבל.
-
4:18 קין'ס טענה און רבי אלימלך'ס תפילה
דער משגיח שטעלט אוועק דעם חדר טייטש פון "השומר אחי אנכי" קעגן דעם מדרש, וואו קין פרעגט דעם רבונו של עולם פארוואס ער האט אים געגעבן אזא קנאה. ער ווייזט אז קנאה איז געווען הינטער מכירת יוסף און דעם חורבן, ערקלערט רבי אלימלך'ס בקשה צו זען די מעלות פון א צווייטן, הייסט בחורים עס זאגן אסאך מאל, און דערציילט ווי ר' אהרן ראטה האט געלויבט דעם וויזשניצער רבי'ן אז ער האט נישט קיין קנאה.
-
9:53 דעם טשערנאבילער'ס לעפל און דעם בארדיטשובער'ס מצות מעשה
ביים איבערגיין צו גוטע מידות בין אדם לחבירו, דערציילט דער משגיח ווי דער טשערנאבילער האט געזאגט אז ער האט אליין געגעבן א גנב דעם זילבערנעם לעפל כדי אים נישט צו פארשעמען, און ווי דער בארדיטשובער רב האט געווארנט די מצה בעקער נישט אריינצולייגן אין די מצות דאס בלוט פון די אלמנות וואס מ'יאגט זיי ביי דער ארבעט.
-
14:12 דער חתם סופר און ר' מרדכי בנעט'ס קבר מעשה
דער משגיח דערציילט די מעשה הינטער א תשובה פונעם חתם סופר וועגן איבערטראגן ר' מרדכי בנעט, דער רב פון ניקאלשבורג. דער פסק האט געווארט זעקס חדשים ווייל ר' מרדכי בנעט איז צו אים געקומען אין חלום: ער האט געמוזט ליגן זעקס חדשים לעבן א כלה וואס ער האט פארשעמט מיטן אפלאזן א שידוך, כאטש על פי הלכה איז ער געווען גערעכט.
-
23:04 דער עילוי וואס האט פארשעמט א רב מעשה
דער משגיח דערציילט ר' שלמה בלאך'ס מעשה פון א זיבעצן יעריגן עילוי וואס האט ברבים אפגעפרעגט דעם פלפול פון א גאסט רב און אים פארשעמט; ער איז געווארן א גדול, אבער ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין קינדער, און ר' שלמה בלאך האט געזאגט אז דאס איז געווען זיין עונש. דער משגיח ענדיגט אז ווער עס היט זיך מיט כבוד הבריות איז זוכה צו אלע ברכות.
-
29:18 ר' הערשעלע רימאנאווער און דער ישועות יעקב מעשה
דער משגיח דערציילט ווי ר' הערשעלע, א שניידער'ס זון, איז געווארן דער שמש און דערנאך דער ממלא מקום פון ר' מענדעלע רימאנאווער, און ווי דער ישועות יעקב, וואס האט אים נישט געוואלט מכבד זיין, האט ארויסגענומען די בענקלעך, ביז ר' הערשעלע איז געבליבן שטיין ביי דער טיר און מ'האט געפונען אז די מזוזה איז פסול.
דער שיעור, אויסגעשריבן
קנאה פון בריאת העולם ביז קין
דער משגיח דערמאנט די בקשה אין רבי אלימלך'ס תפילה אז מ'זאל געראטעוועט ווערן פון קנאה, א מידה וואס איז שכיח ביי בחורים, יונגעלייט און זקנים, און איז די שווערסטע זאך אויף דער וועלט. עס האט זיך אנגעהויבן ביי בריאת העולם: די לבנה האט מקנא געווען די חמה, ווייל צוויי מלכים קענען נישט נוצן איין כתר, און זי איז פארקלענערט געווארן. דערנאך דער נחש, און קין האט דערהרגעט הבל, כאטש קין איז געווען א גרויסער מענטש מיט וועמען השם יתברך האט גערעדט. א,ב,ג,ד
קין'ס טענה און רבי אלימלך'ס תפילה
דעם טשערנאבילער'ס לעפל און דעם בארדיטשובער'ס מצות
ביי בין אדם לחבירו דערציילט דער משגיח ווי אן ארעמאן האט גע'גנב'עט א זילבערנעם לעפל ביים טשערנאבילער; ווען מ'האט אים געכאפט, האט ער געזאגט אז דער רבי האט אים דאס געגעבן, און דער רבי האט מודה געווען כדי אים נישט צו פארשעמען, און אים נאך באצאלט פאר די בושה. דער בארדיטשובער האט געווארנט די מצה בעקער נישט אריינצוטון בלוט אין די מצות: דאס בלוט פון די אלמנות וואס מ'יאגט זיי.
דער חתם סופר און ר' מרדכי בנעט'ס קבר
ר' מרדכי בנעט, דער רב פון ניקאלשבורג, איז נפטר געווארן אין קארלסבאד און מ'האט אים באגראבן אין ליכטנשטאט דערנעבן. זיין קהילה האט געמאנט אים איבערצוברענגען אין זייער שטאט, און מ'האט געפרעגט דעם חתם סופר. אין דער תשובה פסק'נט ער אז מ'דארף אים איבערטראגן, אבער ער ענדיגט מיט איין שורה: די זאך איז נאך נישט קלאר ביי מיר. זעקס חדשים שפעטער האט ער געשיקט אז מ'זאל אים איבערטראגן. ח
דער סוד: ביים שרייבן איז דער חתם סופר איינגעשלאפן, און ר' מרדכי בנעט האט זיך באוויזן. אלס בחור האט ער אפגעלאזט א שידוך ווייל ער וואלט נישט געקענט זיצן און לערנען; על פי הלכה איז ער געווען גערעכט, אבער אין הימל האט מען גע'פסק'נט אז פארן פארשעמען די כלה מוז ער ליגן זעקס חדשים אין ליכטנשטאט, לעבן איר קבר. ארויסגענומען ווערן פון קבר איז א גרויסער צער פאר א נפטר, און פונדעסטוועגן האט ער עס געמוזט ליידן. דער משגיח זאגט אז אפילו ווען מ'איז גערעכט, קאסט פארשעמען א צווייטן א פרייז.
דער עילוי וואס האט פארשעמט א רב
ר' שלמה בלאך, א גרויסער תלמיד פונעם חפץ חיים, האט דערציילט פון א זיבעצן יעריגן עילוי וואס האט מיט א שארפע קשיא אוועקגעווארפן דעם פלפול פון א גאסט רב ברבים. ווען דער רב האט נישט געוואלט מודה זיין, האט אים דער עילוי געזאגט אז ער קען שוין ארויספארן פון שטאט. דער עילוי איז געווארן א גדול, אבער ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין קינדער, און ר' שלמה בלאך האט געזאגט אז דאס איז געווען זיין עונש פארן פארשעמען דעם רב. ט
דער משגיח מערקט אן אז דער בחור האט נאך נישט געהאט קיין צייט זיך אויסצוארבעטן אין מידות, און פונדעסטוועגן איז ער פאראנטווארטליך. ווער עס היט זיך מיט כבוד הבריות איז זוכה צו אלע ברכות.
ר' הערשעלע רימאנאווער און דער ישועות יעקב
ר' הערשעלע, א שניידער'ס זון וואס האט שטארק געלערנט, איז געווארן דער שמש ביי ר' מענדעלע רימאנאווער. איינמאל האט ער אנשטאט דעם גבאי צוגעגרייט דעם רבי'נס בעט, און דער רבי האט געפילט אזא קדושה אז ער האט אים געהייסן עס מאכן יעדע נאכט. שפעטער איז ר' הערשעלע געווארן זיין ממלא מקום, און צדיקים ווי דער צאנזער רב פלעגן קומען צו אים.
איינמאל איז ער געקומען אין דער שטאט פונעם ישועות יעקב, דער מחבר אויפן שולחן ערוך. ער האט אים נישט געוואלט מכבד זיין, און האט ארויסגענומען אלע בענקלעך. ר' הערשעלע האט אנגעטאפט די מזוזה און איז נישט אריינגעגאנגען. דער ישועות יעקב, וואס האט זי ערשט געלאזט בודק זיין, האט געהייסן זיין זון זי אראפנעמען: דעם סופר'ס נאגל איז אריינגעגאנגען אין די אותיות און זי פסול געמאכט. פון דאן אן האט ער אים מכבד געווען, און ר' הערשעלע האט געזאגט אז ס'איז נישט רוח הקודש; א כשר'ער איד קען דערקענען אזא מזוזה. י
מראי מקומות
תורה
תלמוד בבלי
מדרש
- ו Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 4:18
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 0:55 קנאה איז די שווערסטע מידה אויף דער וועלט; מ'געפינט עס ביי יעדן עלטער און אפילו ביי צדיקים, און עס גייט צוריק ביז בריאת העולם.
- 5:17 קין איז געווען א גרויסער מענטש, און פונדעסטוועגן האט די קנאה אים געברענגט צו הרגענען זיין ברודער; קנאה האט אויך גורם געווען מכירת יוסף, און צוזאמען מיט שנאת חנם, דעם חורבן.
- 6:33 רבי אלימלך'ס תפילה בעט אז מ'זאל זען די מעלות פון די חברים און נישט זייערע חסרונות, און דער משגיח הייסט א בחור וואס קעמפט מיט קנאה זאגן דאס אסאך מאל.
- 10:01 גוטע מידות בין אדם לחבירו מיינט אויך זיך שטארק היטן קיינמאל נישט צו פארשעמען א צווייטן.
- 22:31 אפילו ווען מ'איז גערעכט, קאסט פארשעמען א צווייטן א שווערן פרייז, אזוי ווי ביי ר' מרדכי בנעט און ביים יונגן עילוי.
- 28:18 ווער עס היט זיך מיט כבוד הבריות איז זוכה צו אלע ברכות.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 4:18 וואס האט קין געמיינט ווען ער האט געענטפערט "השומר אחי אנכי"?
תירוץ: 4:42 אין חדר טייטשט מען עס ווי אן אפלייקענען, אבער דער מדרש טייטשט אז ער האט געטענהט צום רבונו של עולם, דער שומר פון דער וועלט, פארוואס ער האט אים געלאזט הרגענען און אים געגעבן אזא קנאה.
-
קשיא: 17:38 פארוואס האט דער חתם סופר געענדיגט זיין תשובה אז די זאך איז נאך נישט קלאר ביי אים, און ערשט זעקס חדשים שפעטער גע'פסק'נט צו איבערטראגן ר' מרדכי בנעט?
תירוץ: 19:00 ר' מרדכי בנעט איז צו אים געקומען אין חלום און געזאגט אז די תשובה איז גערעכט, אבער ער מוז ליגן זעקס חדשים לעבן דער כלה וואס ער האט פארשעמט.
מעשיות
-
7:51 ר' אהרן ראטה פארט צום וויזשניצער רבי'ן
ר' אהרן ראטה איז געפארן פון ירושלים קיין וויזשניץ, צו ר' ישראל וויזשניצער. ער האט דערנאך געזאגט אז דער רבי איז א מורא'דיגער צדיק מיט א מעלה וואס קיין אנדער צדיק האט נישט: ער האט זיך אויסגעארבעט די מידה פון קנאה און איז בכלל נישט מקנא. דער משגיח זאגט אז ס'איז א דבר פלא אז א מענטש זאל נישט מקנא זיין.
-
10:15 דער זילבערנער לעפל
אן ארעמאן איז געקומען צום טשערנאבילער בעטן א נדבה און באקומען א שיינע נדבה, און ביים ארויסגיין האט ער צוגענומען א זילבערנעם לעפל פונעם טיש. די בני בית האבן באמערקט, אים נאכגעלאפן, געפונען דעם לעפל, און געוואלט אים געבן קלעפ, האט ער געזאגט אז דער רבי האט אים דאס געגעבן. מ'האט אים געברענגט צום רבי'ן, און דער רבי האט געזאגט אז ער האט אים טאקע געגעבן דעם לעפל, כדי אים נישט צו פארשעמען. דער ארעמאן האט דערנאך געמאנט באצאלט ווערן פאר די בושה, און דער רבי האט אים געגעבן נאך א שיינע מתנה און אים געבעטן מחילה.
-
12:33 דער בארדיטשובער און די מצה בעקער
ווען דער קדושת לוי איז געווארן רב אין בארדיטשוב, זענען די עסקנים געקומען בעטן תקנות אין דער מצה בעקעריי ווייל די פרויען ארבעטן פאמעלעך. האט ער צוזאמגערופן די בעקער און געזאגט אז די גוים זאגן אז אידן טוען אריין בלוט אין די מצות, און ער בעט אז מ'זאל נישט אריינטון בלוט אין די מצות: דאס בלוט פון די אלמנות וואס ארבעטן שווער א גאנצן טאג און מ'יאגט זיי. א איד זאל נישט עסן מצות וואס צוליב זיי איז פארגאסן געווארן דאס בלוט פון די אלמנות.
-
14:40 ר' מרדכי בנעט'ס זעקס חדשים אין ליכטנשטאט
ר' מרדכי בנעט, דער רב פון ניקאלשבורג, איז נפטר געווארן אין קארלסבאד און מ'האט אים באגראבן אין ליכטנשטאט דערנעבן. די אידן פון ניקאלשבורג האבן געמאנט אים איבערצוברענגען אין זייער שטאט, און די שאלה איז אנגעקומען צום חתם סופר, וואס האט געשריבן אז מ'דארף אים איבערטראגן, אבער געענדיגט אז די זאך איז נאך נישט קלאר ביי אים. זעקס חדשים שפעטער האט ער געשיקט אז מ'זאל אים איבערטראגן. דער סוד איז געווען אז ר' מרדכי בנעט איז צו אים געקומען אין חלום: אלס בחור האט ער אפגעלאזט א שידוך ווייל ער וואלט נישט געקענט זיצן און לערנען, וואס איז געווען מותר, אבער ווייל ער האט פארשעמט די כלה, האט מען אין הימל גע'פסק'נט אז ער מוז ליגן זעקס חדשים אין ליכטנשטאט, גלייך לעבן איר קבר.
-
23:11 דער יונגער עילוי און דער גאסט רב
ר' שלמה בלאך, א תלמיד פונעם חפץ חיים, האט דערציילט פון א זיבעצן יעריגן עילוי אין ישיבה וואס איז שפעטער געווארן איינער פון די גדולי הדור, און מ'זאגט נישט זיין נאמען. ווען א חשוב'ער רב איז געקומען אין שטאט און געזאגט א פלפול ברבים, האט דער עילוי געפרעגט א שטארקע קשיא וואס האט אוועקגעווארפן דעם גאנצן פלפול, נישט אנגענומען דעם רב'ס תירוץ, און ס'איז געווארן א היציגער ויכוח. ווען דער רב האט נישט געוואלט מודה זיין, האט אים דער עילוי געזאגט אז ער קען שוין ארויספארן פון שטאט. דער עילוי איז געווארן א גרויסער תלמיד חכם, אבער ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין קינדער, און ר' שלמה בלאך האט געזאגט אז דאס איז געווען זיין עונש פארן פארשעמען דעם רב.
-
31:24 ר' הערשעלע רימאנאווער און די מזוזה
ר' הערשעלע, א שניידער'ס זון וואס האט שטארק געלערנט תורה, איז געקומען צו ר' מענדעלע רימאנאווער און געווארן זיין שמש; איינמאל האט ער אנשטאט דעם גבאי צוגעגרייט דעם רבי'נס בעט, און דער רבי האט געפילט אזא קדושה אז ער האט אים געהייסן עס מאכן יעדע נאכט, און ר' הערשעלע איז שפעטער געווארן זיין ממלא מקום. ווען ער איז געקומען אין דער שטאט פונעם ישועות יעקב, וואס האט אים נישט געוואלט מכבד זיין, האט דער ישועות יעקב ארויסגענומען אלע בענקלעך. ר' הערשעלע האט אנגעטאפט די מזוזה און איז נישט אריינגעגאנגען; מ'האט אראפגענומען די מזוזה און געפונען אז זי איז פסול, ווייל דער נאגל איז אריינגעגאנגען אין די אותיות ווען דער סופר האט זי צוריק צוגעקלאפט. דערנאך האט אים דער ישועות יעקב מכבד געווען, און ר' הערשעלע האט געזאגט אז ס'איז נישט רוח הקודש, נאר א כשר'ער איד קען דערקענען אזא מזוזה.
געדאנקען
- 1:42 קנאה איז דער ערשטער פגם אין דער בריאה אליין: נאך פאר א מענטש האט געזינדיגט, האט די לבנה'ס קנאה אויף דער חמה געמאכט אז זי ווערט פארקלענערט.
- 2:42 דער משגיח לייגט אונטער אז קין'ס רציחה איז נישט קיין נייעס פון א צייטונג וועגן פשוט'ע מענטשן: קין איז געווען א גרויסער מענטש, א זון פון אדם הראשון, מיט וועמען השם יתברך האט גערעדט, און דאס ווייזט ווי ווייט קנאה קען שלעפן אפילו א גרויסן מענטש.
- 4:50 לויטן מדרש איז קין'ס "השומר אחי אנכי" א טענה צום רבונו של עולם, דער שומר פון דער וועלט, פארוואס ער האט אים נישט אפגעהאלטן און אים געגעבן אזא מידה פון קנאה.
- 13:17 דער בארדיטשובער האט איבערגעדרייט דעם בלוט בילבול: דאס "בלוט" וואס טאר נישט אריין אין די מצות איז די צער פון די אלמנות וואס מ'יאגט זיי אין דער בעקעריי.
- 20:13 אין הימל ווערט געמשפט די בושה פון א צווייטן אפילו ווען די מעשה איז געווען מותר: ר' מרדכי בנעט איז על פי הלכה געווען גערעכט צו מבטל זיין דעם שידוך, און פונדעסטוועגן איז ער געשטראפט געווארן פארן פארשעמען די כלה.
- 27:42 דער משגיח מערקט אן אז דער יונגער עילוי ווערט פאראנטווארטליך געהאלטן כאטש מיט זיבעצן יאר האט ער נאך נישט געהאט קיין צייט זיך אויסצוארבעטן אין מידות.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 7:09 דער משגיח זאגט אז א בחור אין ישיבה וואס קעמפט מיט קנאה זאל זאגן דאס שטיקל פון רבי אלימלך'ס תפילה אסאך מאל, ביז השם יתברך העלפט אים אז די מידה ווערט אפגעקילט.
- 22:41 דער משגיח זאגט אז אפילו ווען מ'איז גערעכט, דארף מען אכטונג געבן נישט צו פארשעמען א צווייטן.
- 28:18 דער משגיח זאגט אז ווער עס גיט אכטונג אויף כבוד הבריות איז זוכה צו אלע ברכות.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דער אהבת ישראל, דער דברי חיים, דער צאנזער רב, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער ישועות יעקב, דער רבי ר' מלך, הבל, יוסף הצדיק, קין, ר' אלחנן וואסערמאן, ר' ארעלע ראטה, ר' הערשעלע רימאנאווער, ר' מענדעלע רימאנאווער, ר' שלמה בלאך, רבי לוי יצחק בארדיטשובער, רבי מרדכי בענעט, רבי נחום טשערנאבילער
ערכים בין אדם לחבירו, כבוד הבריות, מזוזה, קנאה, רבונו של עולם, שנאת חנם