בשם של אדם נרמז שליחתו ונתינת כח לעשותו
קאטאלאג: פרשת השבוע שמות נומ׳ 3 פאקעט גייד ז׳ 8 תש"נ (1989–90) אידיש 42 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז אין א מענטשנס נאמען איז מרומז זיין שליחות אויף דער וועלט און ער גיט אים כח עס אויסצופירן, און ער ווענדט דאס אן אויף די נעמען אין ספר שמות און אויף די שווערע יסורים פון גאנצע דורות.
דער משגיח עפנט מיט דעם אז יעדער מענטש האט א שליחות וואס איז מרומז אין זיין נאמען, ער ברענגט רש"י אז א מלאך'ס נאמען ווערט געטוישט לויט זיין שליחות, און אז ביים געבן א נאמען האט מען רוח הקודש, מיט מעשיות פונעם חידושי הרי"ם און פונעם תפארת שלמה. לויט דעם אגרא דכלה און דעם חתם סופר ערקלערט ער פארוואס פרעה האט צוויי מאל גערעדט צו די מילדות: צום ערשט זיי צו געבן מצרישע נעמען, כדי ער זאל זיי דערנאך קענען הייסן הרגענען. פון דער גמרא "אל תקרי שמות אלא שמות" לערנט ער אז אויך דורות פון שרעקליכע חורבנות, אויך זיין אייגענער דור, האבן א נאמען און א שליחות. ער ערקלערט פארוואס ספר שמות חזר'ט איבער די נעמען פון די שבטים, ווי אזוי איין נאמען קען האבן פארשידענע צירופים, און אז א איד וואס גלייבט בלאנדזשעט קיינמאל נישט, ווי א מעשה מיט א צדיק אויף א פאלשע באן ווייזט. ער שליסט מיט ווי אזוי א מענטש קען דערקענען זיין אייגענע שליחות.
ענינים: דער תפקיד פון א מענטש אויף דער וועלט · קריאת שם פאר א קינד · גלות מצרים און די מכות
סדר השיעור
-
0:00 א מענטשנס שליחות איז מרומז אין זיין נאמען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט אז יעדנס שליחות איז מרומז אין זיין נאמען, ער ברענגט רש"י אז א מלאך באקומט א נייעם נאמען מיט יעדער שליחות, און אז ביים געבן א נאמען האט מען רוח הקודש. ער דערציילט וואס דער חידושי הרי"ם האט געזאגט וועגן א נאמען, ערקלערט פארוואס מ'גיט א חולה א נאמען, און דערציילט ווי אזוי דער תפארת שלמה האט געוואוסט א חולה'ס נאמען פונעם "ספר שמות".
-
5:27 פארוואס פרעה האט צוויי מאל גערעדט צו די מילדות שטייט אינעם קאטאלאג
מיט'ן אגרא דכלה און דעם חתם סופר ערקלערט דער משגיח דאס צוויי מאל "ויאמר" אין פסוק: א מענטש קען האבן א נאמען פון קדושה און א נאמען פון טומאה, האט פרעה צום ערשט געגעבן די מילדות מצרישע נעמען און ערשט דערנאך זיי געהייסן הרגענען די אידישע קינדער. זיי האבן געהאלטן זייערע אידישע נעמען און דערפאר נישט געפאלגט.
-
10:40 שמות: חורבנות וואס מ'וואונדערט זיך אויף זיי
דער משגיח ברענגט די גמרא אין ברכות אז א נאמען איז גורם, פון "אשר שם שמות בארץ" וואס מ'לייענט "שמות", און ערקלערט אז "שמות" מיינט א חורבן וואס מ'וואונדערט זיך דערויף. ער רעכנט אויס אזעלכע דורות: מצרים, די קרייצצוגן, די אינקוויזיציע, גזירות ת"ח ות"ט, און זיין אייגענער דור מיט א חורבן וואס איז נאך קיינמאל נישט געווען, און זאגט אז כאטש מ'וואונדערט זיך, איז דא א רבונו של עולם וואס פירט די וועלט.
-
16:33 יעדער דור האט א נאמען און א שליחות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט באקאנטע תירוצים אויף פריערדיגע דורות: דעם זוהר אז דער דור פון מצרים זענען געווען גלגולים פונעם דור המבול און דור הפלגה, אז דער דור פונעם חורבן זענען געווען די פונעם עגל, און אז גזירות ת"ח ות"ט זענען געווען אויף די נשמות פון די בריונים. דער אייבערשטער פירט די וועלט מיט א חשבון, און יעדער דור, אזוי ווי יעדער מענטש, האט א נאמען און א שליחות; זיין דור איז א קיבוץ נשמות וואס זענען אראפגעקומען אפצומעקן א פגם אין דער בריאה.
-
23:08 נעמען פון גאולה און צירופים פון א נאמען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס ספר שמות חזר'ט איבער די נעמען וואס שטייען שוין אין ויגש, און ענטפערט מיט'ן רמב"ן אז שמות איז דער ספר הגאולה, און מיט'ן מדרש וואס פארבינדט יעדן שבט'ס נאמען מיט דער גאולה. צוויי מענטשן מיט דעם זעלבן נאמען קענען האבן אנדערע שליחות'ן, ווי די צוועלף צירופים פונעם שם הוי"ה ווייזן, וואו ניסן איז א חודש פון חסד און טבת א חודש פון דין.
-
29:35 שם מיינט "דארט": דער צדיק אויף דער פאלשער באן מעשה
דער משגיח ערקלערט אז "שם" איז פון "שם", דארט, ווייט, ווי "שמים", ממילא קען מען נישט באגרייפן א נאמען און זיין שליחות, אבער א איד דארף וויסן אז אלץ איז השגחה פרטית און וואו ער גייט האט ער א שליחות. ער דערציילט פון א גרויסן צדיק וואס איז אין רוסלאנד געפארן דריי טעג מיט א באן אין דער פאלשער ריכטונג און איז געבליבן רואיג, ווייל ער האט געזאגט אז ער דארף דארט עפעס טון.
-
35:23 הגר'ס בלאנדזשען: א מאמין בלאנדזשעט נישט
דער משגיח ברענגט דעם זעלבן צדיק'ס פשט אין "ותלך ותתע" ביי הגר: פארוואס זאגן חז"ל אז זי איז צוריק צו די עבודה זרה פון איר טאטן, ווען דער פשוטער פשט אז זי האט געבלאנדזשעט איז גאנץ גוט? ווייל א איד וואס גלייבט אין רבונו של עולם בלאנדזשעט קיינמאל נישט; די פיס טראגן אים אלעמאל וואו דער אייבערשטער וויל, ממילא קען בלאנדזשען נאר מיינען זיך אפקערן פונעם אייבערשטן.
-
38:43 ווי אזוי דערקענט מען די אייגענע שליחות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט פון ספרים הקדושים אז א מענטש דערקענט זיין שליחות דארט וואו ער האט א גרויסן חשק און עס שטערט אים אלעמאל, ווייל דארט ארבעט דער שטן מערסטנס, און אז יעדנס חשק גייט לויט דעם שורש פון זיין נשמה. ער שליסט אז דער תירוץ פארוואס אידן האבן געליטן אין מצרים און דורכאויס די היסטאריע איז "שמות", א שליחות פון רבונו של עולם, און ווען משיח וועט קומען וועט מען וויסן די תירוצים.
דער שיעור, אויסגעשריבן
א מענטשנס שליחות איז מרומז אין זיין נאמען
דער משגיח עפנט אז יעדער מענטש איז געשיקט אויף דער וועלט מיט א שליחות, און זי איז מרומז אין זיין נאמען. רש"י זאגט אז א מלאך באקומט א נייעם נאמען מיט יעדער שליחות. דער נאמען איז ווי א באטעריע פון וואו מ'נעמט כח, און דער אריז"ל שרייבט אז ביים געבן א נאמען האט מען רוח הקודש. א
דער חידושי הרי"ם האט געזאגט א חסיד אז ביים געבן א נאמען האט ער א געלעגנהייט צו רוח הקודש. א חולה גיט מען א נאמען מיט א נייער שליחות, כדי ער זאל האבן פארוואס צו בלייבן. דער תפארת שלמה האט געוואוסט א חולה'ס נאמען, ווייל ער קוקט אין "ספר שמות", וואו אלע אידישע נעמען שטייען.
פארוואס פרעה האט צוויי מאל גערעדט צו די מילדות
שמות: חורבנות וואס מ'וואונדערט זיך אויף זיי
די גמרא אין ברכות לערנט אז א נאמען איז גורם פונעם פסוק אין תהלים "אשר שם שמות בארץ", וואס מ'לייענט "שמות". דער משגיח פרעגט: אין פסוק שטייט דאך "שמות"? ער ערקלערט אז "שמות" מיינט א חורבן וואס מ'וואונדערט זיך דערויף, ווי "על מה עשה ה' ככה לארץ". ו,ז,ח
עס זענען פארהאן אזעלכע דורות: מצרים, וואו מ'האט אידישע קינדער איינגעמויערט און אריינגעווארפן אין טייך, די קרייצצוגן, די אינקוויזיציע, ת"ח ות"ט, און זיין אייגענער דור, מיט א חורבן וואס איז נאך קיינמאל נישט געווען. מ'פרעגט קשיות אויף אזעלכע חורבנות, אבער עס איז דא א רבונו של עולם וואס פירט די וועלט.
יעדער דור האט א נאמען און א שליחות
אויף פריערדיגע דורות ווייסט מען תירוצים. דער זוהר זאגט אז דער דור פון מצרים זענען געווען גלגולים פונעם דור המבול, וואס מ'האט אריינגעווארפן אין וואסער, און פונעם דור הפלגה, וואס האבן געבויט מיט ציגל. אין ספרים שטייט אז דער דור פונעם חורבן זענען די פונעם עגל, און רבי שמשון פון אסטראפאלי האט געזאגט אז ת"ח ות"ט זענען געווען די בריונים פון גיטין וואס האבן געקעמפט קעגן רבן יוחנן בן זכאי. ט,י,כ
ווען משיח וועט קומען, זאגט דער משגיח, וועט מען פארשטיין דעם דור פון די זעקס מיליאן. דער אייבערשטער פירט די וועלט מיט א חשבון, ווי די גמרא אין בבא קמא. דאס איז "שמות": יעדער דור האט א שליחות, און זיין דור איז א קיבוץ נשמות אפצומעקן א פגם אין דער בריאה. אפילו "קאלינג" אויף ענגליש ווייזט אז די שליחות איז דער נאמען. ו,ל
נעמען פון גאולה און צירופים פון א נאמען
פרשת שמות הייבט אן מיט די נעמען פון די שבטים, וואס שטייען שוין אין ויגש. דער רמב"ן רופט שמות דעם ספר הגאולה, וואס ענדיגט זיך מיט'ן משכן, ווען די שכינה איז צוריקגעקומען ווי ביי די אבות. אין ויגש זענען עס נעמען פון אידן וואס גייען אראפ קיין מצרים; דא זענען עס נעמען פון גאולים, און דער מדרש פארבינדט יעדן שבט'ס נאמען מיט דער גאולה. מ,נ,ס,ע
צוויי מענטשן מיט איין נאמען קענען האבן אנדערע היסטאריעס, ווייל אין הימל זעט מען אנדערע צירופים. דער שם הוי"ה האט צוועלף, איינס פאר יעדן חודש. ווען רחמים קומט פאר דין, ווי ניסן פון "ישמחו השמים", איז דער חודש חסד און דער פרילינג איז אנגענעם; טבת, פון די סופי תיבות פון "גדלו לה' אתי", הייבט אן מיט דין און איז קאלט. פ,צ
שם מיינט "דארט": דער צדיק אויף דער פאלשער באן
"שם" קומט פון "שם", דארט, ווייט, ווי "שמים"; "שמות" און "שמות" זענען פון איין שורש, ממילא קען מען עס נישט באגרייפן. אבער א איד דארף וויסן אז אלץ איז השגחה פרטית און וואו ער גייט האט ער א שליחות; דעמאלט איז אים אלץ גוט.
א גרויסער צדיק, וועמען רב חיים עוזר האט גערופן אן אמת'ער עילוי, איז געפארן מיט א חבר דריי טעג אין רוסלאנד, און זיי האבן גענומען די באן צו מזרח אנשטאט צו מערב. דער חבר איז געווען אויסער זיך; דער צדיק איז געבליבן רואיג, ווייל אפשר דארף ער דארט מאכן א ברכה אויף וואסער אדער א פרוכט וואס איז נאר דארט.
הגר'ס בלאנדזשען
דער זעלבער צדיק האט געזאגט א פשט אין "ותלך ותתע" ביי הגר. רש"י זאגט אז זי איז צוריק צו איר טאטנס עבודה זרה, כאטש דער פשוטער פשט, אז זי האט געבלאנדזשעט, איז גאנץ גוט. האט ער געענטפערט: א איד וואס גלייבט בלאנדזשעט קיינמאל נישט, די פיס טראגן אים וואו דער אייבערשטער וויל. ממילא מיינט "ותתע" בלאנדזשען פונעם אייבערשטן. ק,ר
ווי אזוי דערקענט מען די אייגענע שליחות
דער משגיח ברענגט פון ספרים הקדושים אז ווען א מענטש האט א גרויסן חשק צו אן עבודה, ווי לערנען פארן דאווענען, און עס שטערט אים אלעמאל, איז דאס א סימן אז דאס איז זיין שליחות, און דער שטן קעמפט דערקעגן. יעדנס חשק גייט לויט זיין שורש נשמה. ער שליסט אז דער תירוץ אויף די יסורים פון אידן אין מצרים און שפעטער איז "שמות", א שליחות, וואס מ'וועט פארשטיין ווען משיח קומט.
מראי מקומות
תורה
- ד Shemos 1:15-16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 5:57
- ה Shemos 1:17 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:10
- ח Devarim 29:23 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:52
- י Bereishis 11:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 16:39
- מ Shemos 1:1-14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:35
- נ Bereishis 46:8 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:35
- ק Bereishis 21:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:49
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
- ע Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 23:35
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 0:02 יעדער מענטש האט א שליחות אויף דער וועלט, און זי איז מרומז אין זיין נאמען, וואס איז ווי א באטעריע פון וואו ער נעמט כח זי אויסצופירן.
- 8:16 פרעה האט צום ערשט געגעבן די אידישע מילדות מצרישע נעמען כדי ממשיך צו זיין טומאה אויף זיי, און ערשט דערנאך זיי געהייסן הרגענען; ווייל זיי האבן געהאלטן זייערע אידישע נעמען, האבן זיי נישט געפאלגט.
- 11:34 די גמרא לערנט "שמות" ווי "שמות": אויך דורות פון חורבנות וואס מ'וואונדערט זיך אויף זיי האבן א נאמען און א שליחות.
- 24:45 די נעמען אין אנהייב ספר שמות זענען נעמען פון גאולה, נישט ווי די זעלבע נעמען אין ויגש, און דער זעלבער נאמען קען האבן אן אנדער צירוף און ממילא אן אנדער שליחות.
- 32:02 א איד וואס לעבט מיט אמונה און השגחה פרטית ווייסט אז וואו ער גייט, גייט ער אין דער שליחות פון רבונו של עולם, און ער בלאנדזשעט קיינמאל נישט.
- 39:11 א מענטש קען דערקענען זיין שליחות דורך דעם גרויסן חשק וואס ער האט צו א געוויסע עבודה און דורך די שוועריקייטן וואס שטערן אים אלעמאל דערביי.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 6:22 פארוואס שטייט צוויי מאל "ויאמר" ביי פרעה'ס רייד צו די מילדות?
תירוץ: 9:15 דער ערשטער באפעל איז געווען זיי צו געבן מצרישע נעמען, כדי ממשיך צו זיין טומאה אויף זיי; ערשט דער צווייטער באפעל איז געווען צו הרגענען די אידישע קינדער.
-
קשיא: 12:00 אין פסוק שטייט "שמות", חורבנות; ווי אזוי לערנט די גמרא דערפון אז א נאמען איז גורם?
תירוץ: 20:46 "שמות" זענען חורבנות וואס מ'וואונדערט זיך אויף זיי, און די גמרא לערנט אז זיי זענען "שמות": די דורות האבן א נאמען און א שליחות.
-
קשיא: 23:31 פארוואס חזר'ט ספר שמות איבער די נעמען פון די שבטים וואס שטייען שוין אין ויגש?
תירוץ: 24:45 אין ויגש זענען עס די נעמען פון אידן וואס גייען אראפ קיין מצרים; אין שמות זענען עס נעמען פון גאולים, יעדער איינער פארבינדן לויט'ן מדרש מיט דער גאולה.
-
קשיא: 36:58 פארוואס זאגן חז"ל אז הגר איז צוריק צו עבודה זרה, ווען דער פשוטער פשט אז זי האט געבלאנדזשעט איז גאנץ גוט?
תירוץ: 37:42 א מאמין בלאנדזשעט קיינמאל נישט גשמיות'דיג, ווייל די פיס טראגן אים וואו דער אייבערשטער וויל; ממילא מוז "ותתע" מיינען בלאנדזשען פונעם אייבערשטן.
מעשיות
-
1:47 דער חידושי הרי"ם וועגן געבן א נאמען
א חסיד וואס האט געהאט א קינד האט געפרעגט דעם חידושי הרי"ם וועלכן נאמען ער זאל געבן. האט דער חידושי הרי"ם געענטפערט: ווען האט מען שוין א געלעגנהייט צו רוח הקודש, אויב נישט ווען מ'גיט א נאמען? פארוואס זאל ער אוועקגעבן די געלעגנהייט?
אין דער מעשה: דער חידושי הרי"ם, דער לובלינער חוזה
-
3:17 דער תפארת שלמה און דער פארגעסענער נאמען
א חסיד וואס איז געפארן צום תפארת שלמה, רבי שלמה פון ראדאמסק, אויף שבת, האט א חבר אים געבעטן צו דערמאנען א חולה מיט זיין מאמע'ס נאמען, אבער ער האט פארגעסן די נעמען. האט דער תפארת שלמה געפרעגט צי דער חולה הייסט יעקב און די מאמע חנה, און דער חסיד האט זיך דערמאנט אז אזוי איז עס. ווען דער חסיד האט גערעדט פון רוח הקודש, האט דער תפארת שלמה געזאגט אז ער האט נישט קיין רוח הקודש, נאר ער האט א ספר, דעם "ספר שמות", וואו עס שטייען די נעמען פון אלע אידן, און ער קוקט דארט. האט דער חסיד געזאגט אז דאס איז נאך א גרעסערע רוח הקודש.
אין דער מעשה: דער תפארת שלמה
-
32:58 דער צדיק אויף דער באן וואס איז געפארן אין דער פאלשער ריכטונג
א גרויסער צדיק און עילוי, וועגן וועמען רב חיים עוזר האט געזאגט אז ער איז אן אמת'ער עילוי, האט געדארפט פארן מיט א חבר אויף א באן דריי טעג אין רוסלאנד. ביי דער לעצטער סטאנציע האבן זיי זיך געכאפט אז אנשטאט דער באן וואס פארט צו מערב האבן זיי גענומען די באן וואס פארט צו מזרח, ווייט אין דער פארקערטער ריכטונג. דער חבר איז געווען אויסער זיך, אבער דער צדיק איז געבליבן רואיג און געזאגט אז אלץ איז בהשגחה פרטית: אפשר דארף ער דארט מאכן א ברכה אויף א געוויסן גלאז וואסער אדער אויף א געוויסע פרוכט וואס וואקסט נאר דארט, און דערפאר איז ער אהין געברענגט געווארן.
אין דער מעשה: ר' חיים עוזר גראדזענסקי
געדאנקען
- 1:18 א נאמען איז ווי א באטעריע: ער באשרייבט נישט נאר די שליחות, נאר ער גיט כח זי אויסצופירן, און דערפאר גיט מען א חולה א נאמען מיט א נייער שליחות.
- 8:55 פרעה'ס צוויי באזונדערע באפעלן צו די מילדות זענען געווען א פלאן: מצרישע נעמען וואלטן ממשיך געווען טומאה אויף זיי, און דערנאך וואלטן זיי געפאלגט צו הרגענען; זייער נישט אננעמען די נעמען האט געראטעוועט די קינדער.
- 20:40 דער גמרא'ס "אל תקרי שמות אלא שמות" איז א תירוץ אויף די חורבנות וואס מ'וואונדערט זיך: אזא דור איז נישט סתם א חורבן, נאר א קיבוץ נשמות מיט א שליחות צו פארריכטן א פגם אין דער בריאה.
- 22:08 אפילו דאס ענגלישע ווארט "קאלינג" ווייזט אז א שליחות און א נאמען זענען איינס: ווי מ'רופט א מענטש, דאס איז צו וואס ער איז גערופן.
- 30:30 "שם" איז פון דעם זעלבן שורש ווי "שם" (דארט) און "שמים": א נאמען געהערט צו א ווייטן, הימלישן ענין, דערפאר קען א מענטש נישט באגרייפן די טעמים פון נעמען און שליחות'ן.
- 37:42 חז"ל לערנען הגר'ס "ותתע" אז זי איז צוריק צו עבודה זרה, ווייל א מאמין קען נישט בלאנדזשען גשמיות'דיג; דאס איינציגע אמת'ע בלאנדזשען איז פונעם אייבערשטן.
- 39:02 די שוועריקייטן וואס שטערן אלעמאל א מענטשנס גרויסן חשק זענען א סימן אז דאס איז זיין שליחות, ווייל דארט קעמפט דער שטן מערסטנס.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דער בני יששכר, דער הייליגער אר"י, דער חידושי הרי"ם, דער חתם סופר, דער רמב"ן, דער תפארת שלמה, הגר, יוכבד, מרים, פרעה, ר' חיים עוזר גראדזענסקי, רבי שמשון אסטראפאלער, רבן יוחנן בן זכאי, רש"י
ערכים בריונים, גלגול, השגחה פרטית, טומאה, ספר הגאולה, צירוף, רוח הקודש, שורש הנשמה, שליחות, שם הוי"ה, תשוקה