שלא להתערב במחלוקת של צדיקים; ואודות ח' ט' וי' טבת
קאטאלאג: פרשת השבוע ויגש נומ׳ 3 פאקעט גייד ז׳ 8 תשל"ז (1976–77) אידיש 1 שעה 33 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח לערנט פון פרשת ויגש אז אין גלות דארפן אידן זיך האלטן צוזאמען, זיך נישט אריינמישן אין מחלוקת פון צדיקים, און צוריקקריגן די איידעלע הרגשה פון יראת שמים, וואס אויף איר פארלוסט קלאגט מען אין ח' ט' און י' טבת.
דער משגיח עפנט מיט דעם אז ויגש איז די פרשה פון ארונטערגיין אין גלות, און די ערשטע עצה איז אהבה צווישן אידן: יהודה גייט צו צו יוסף כדי צו דערוועקן אהבה, און יוסף איז געשטיגן דורך זיין ליבשאפט צו יעדן. לויט דעם באר מים חיים ערקלערט ער פארוואס יוסף האט זיך באהאלטן פון זיין טאטן: אלע צוועלף שבטים האבן געמוזט קומען קיין מצרים בהצנע כדי איינצופלאנצן קדושה. ווייל צדיקים זענען העכער פון אונז, זאגט ער, קען מען זיי נישט משפט'ן; פון דעם מדרש ווי די שבטים קוקן צו יהודה'ס מחלוקת מיט יוסף, און מעשיות פון ראפשיץ, לענטשנא, רבי ברוך'ל און דעם קדושת לוי, ווארנט ער זיך נישט אריינצומישן. דערנאך גייט ער איבער צו טבת: דאס איבערזעצן די תורה אויף יווניש האט געברענגט חושך, און כלל ישראל האט פארלוירן די הרגשה. א שוחט דארף יראת שמים כדי צו שפירן א פגימה דקה, און א קלאפ אין דעם אבר פארלאנגט א חשבון הנפש. צום סוף רעדט ער וועגן נזיקין, תיקון און גלגולים.
ענינים: אהבת ישראל און אחדות · התקשרות צו צדיקים און אמונת חכמים · חודש טבת און עשרה בטבת · יראת שמים
סדר השיעור
-
0:00 ויגש: אהבה צווישן אידן אלס כח פאר גלות
דער משגיח רופט ויגש די פרשה פון ארונטערגיין אין גלות און זאגט אז איר עצה פאר חיזוק איז אהבה צווישן אידן: יעקב'ס רוף זיך צוזאמצונעמען, יהודה וואס דערוועקט אהבה ביי יוסף, און יוסף'ס אכטונג אויפן שר המשקים און שר האופים. ער ברענגט א מעשה פונעם יסוד העבודה וועגן דעם ווערט פון א גוטן פריינד פאר חיזוק.
-
10:14 פארוואס יוסף האט זיך באהאלטן פון זיין טאטן
דער משגיח ברענגט די קשיא פונעם באר מים חיים פארוואס יוסף האט געפייניגט זיין טאטן און ברידער, און דעם תירוץ: מצרים איז אן אבר פון דער וועלט וואס איז פארזונקען אין טומאה, און כדי איינצופלאנצן דארט קדושה האבן אלע צוועלף שבטים געמוזט קומען צוזאמען בהצנע. ער גלייכט עס צו דער שטילער שמונה עשרה, וואס מוז זיין באהאלטן פאר דער הויכער חזרה.
-
17:45 מ'קען נישט משפט'ן וואס צדיקים טוען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענדיגט דעם באר מים חיים: ערשט ווען בנימין איז געקומען און אלע צוועלף זענען געווען צוזאמען האט יוסף זיך געקענט מגלה זיין. אן דעם וואלט מען געקענט האבן טענות אויף יוסף; אזוי אויך האבן מיר קיין השגה נישט אין וואס צדיקים טוען, ווי דער בעל שם טוב ערקלערט אז כדי צו פארשטיין א צווייטן מוז מען שטיין העכער פון אים, און ווי דער חתם סופר זאגט אז א תלמיד חכם שפירט וואס אנדערע שפירן נישט.
-
22:04 די שבטים מישן זיך נישט אריין אין דעם מלכים'ס מחלוקת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז יהודה און יוסף האבן זיך געקריגט מיט שארפע דיבורים, וואס איז מרומז אין "ואל יחר אפך", און אז די שבטים וואס האבן געציטערט האבן געזאגט: מלכים קריגן זיך איינער מיטן צווייטן, וואס גייט עס אונז אן. ער לערנט דאס מיט די ווערטער פונעם חתם סופר אלס א לימוד פאר אלע דורות זיך נישט אריינצומישן אין מחלוקת צווישן גדולים.
-
25:21 ראפשיץ און לענטשנא: א רדיפה וואס באשיצט מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
נאכדעם וואס ער ווייזט אן אז פרשת וישב איז א מחלוקת צווישן צדיקים, נישט ווי די פריערדיגע מלחמות פון טוב קעגן רע, דערציילט דער משגיח פון דער ביטערער מחלוקת צווישן רבי נפתלי פון ראפשיץ און רבי שלמה לייב פון לענטשנא. דעם לענטשנער'ס ווייב האט געברענגט א קוויטל צו א גרויסן צדיק, און ער האט איר געזאגט אז די רדיפות פונעם ראפשיצער זענען די גרעסטע טובה, ווייל זיי באפרייען איר מאן פון פיל שווערערע דינים אין הימל.
-
29:02 די וואס האבן זיך אריינגעמישט האבן באצאלט מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט פון א גרויסן תלמיד פונעם ראפשיצער וואס האט ביי א ברית, וואו דער לענטשנער איז געקומען שפעט, אליין געמאכט די מילה, דערנאך איז ער אנטלאפן קיין ראפשיץ און איז שפעטער געבליבן א צעבראכענער איד אויף זיין גאנץ לעבן. ער שליסט אז מ'שטעקט נישט אריין דעם קאפ צווישן גרויסע לייט, און ברענגט די מעשה פון רבי ברוך'ל וואס האט אראפגעשלאגן דעם קדושת לוי כדי מ'זאל אין הימל נאך זען דעם צורך אין משיח.
-
33:56 יהודה'ס כח: דער ניצוץ וואס פארלירט נישט קיין האפענונג
צוריק צו ויגש ערקלערט דער משגיח אז אין דעם נאמען יהודה ליגט דער שם הוי"ה, און די שכינה גייט מיט מיט יעדן איד אין גלות. יהודה, וואס האט זיך געפילט שולדיג אויף יוסף און יעצט אויף בנימין, האט זיך נישט מייאש געווען, ווייל ער האט געוואוסט אז ער האט א ניצוץ פון קדושה; מיט דעם זעלבן ניצוץ זענען אידן אין מצרים געבליבן אידן.
-
37:29 די תעניתים פון טבת און כלל ישראל ווי איין גוף שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די מגילת תענית אויף ח' טבת, ווען מ'האט איבערגעזעצט די תורה אויף יווניש, דער גוף פון דער תורה אן איר נשמה, און עס איז געקומען א חושך פאר דריי טעג; אין ט' טבת איז עפעס געשען וואס מ'ווייסט נישט, און אין י' טבת האט מען באלאגערט ירושלים. דערנאך ערקלערט ער אז כלל ישראל איז איין גאנצער גוף, וואו יעדער איד איז אן אבר וואס דינט דעם אייבערשטן אויף זיין אופן.
-
41:58 די שוחטים: דער אבר פון אמונה און יראת שמים
דער משגיח ערקלערט אז די שוחטים זענען דער אבר וואס אויף אים הענגט די ריינקייט פונעם הארץ און די אמונה, ווייל אסור'דיגע מאכלים זענען מטמטם דאס הארץ. פונעם מחבר אין הלכות שחיטה ווייזט ער אז א שוחט דארף יראת שמים, נישט נאר פיינע פינגער, כדי צו שפירן א פגימה דקה אין מעסער.
-
46:39 א קלאפ אויפן ציבור: וואס פארלאנגט מען פון אונז
דער משגיח רעדט וועגן א צרה וואס איז געשען ביי איינעם פון די וואס שטעלן צו כשר'ע מאכלים פאר א גרויסן חלק פון שטאט, און ער טיילט אפ די פריוואטע זייט, וואס איז נישט אונזער געשעפט ווייל די משפטים פונעם אייבערשטן שטימען פון אלע זייטן, פון דער זייט פון כלל: מ'דארף טראכטן פארוואס מ'איז געשלאגן געווארן אין דעם אבר פון יראת שמים און הרגשה.
-
50:22 קליינע זאכן און דער לעכאוויטשער תלמיד
דער משגיח זאגט אז א איד מעסט זיך נישט מיט די גרויסע מצוות נאר מיט הונדערט קליינע זאכן, ווי די גרייס פון דער יארמולקע אדער נעגל וואסער ביים בעט. ער דערציילט פון א לעכאוויטשער תלמיד וואס האט נישט געוואלט עסן פלייש וואס איז געווען כשר על פי הלכה, ווייל ער האט געשפירט אז דער שוחט איז נישט געגאנגען אין מקוה ווי עזרא'ס תקנה פארלאנגט.
-
56:15 גלאט כשר מיט גראבקייט
פון דער גמרא אין סוף סוטה אז ווען די טהרה איז בטל געווארן איז אוועק דער ריח, ערקלערט דער משגיח אז מ'דארף שפירן דעם פגם אפילו וואו די הלכה לאזט. ער קריטיקירט אריינברענגען גוי'אישע מאכלים אין א אידיש מויל מיט א גלאט כשר השגחה, ברענגט דעם מדרש אז אפילו עשו'ס מאכל איז געווען רויט, און דערציילט ווי דער ווייצנער רב, וואס האט געשפירט אזעלכע פגמים, האט געקלאפט אין טיש ביי אן אסיפה פון רבנים.
-
1:01:14 אידיש מאכל, און שפירן דעם באהאלטענעם חושך
דער משגיח דערציילט ווי א ליובאוויטשער רבי אין דייטשלאנד האט נישט געוואלט עסן שאקאלאד וואס ער האט נישט געזען ביי זיינע עלטערן, ווייל א איד דארף עסן אידיש מאכל אזוי ווי ער האלט זיך ביי אידישע מלבושים, לשון און נעמען, און ער קלאגט אז אין אמעריקע איז די הרגשה פארלוירן. ער ערקלערט אז חנוכה קומט פאר ויגש: אזוי ווי מ'שפירט דעם אור הגנוז, דארף מען שפירן דעם באהאלטענעם חושך.
-
1:04:42 ח' און ט' טבת: עזרא ווערט נפטר א צווייט מאל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח רופט צו א חשבון הנפש און ערקלערט אז אין ח' טבת האבן אידן נישט געשפירט דעם חושך פון דעם "קולטור אויסטויש" מיט די יוונים. אויף דער קשיא פארוואס ט' טבת ווערט נישט ערקלערט כאטש א פיוט זאגט אז עזרא איז דעמאלט נפטר געווארן, ברענגט ער די גמרא אז רב אדא בר אהבה האט נאכאמאל קריעה געריסן אויף רב: עזרא איז "נאכאמאל נפטר געווארן" ווען כלל ישראל האט פארלוירן די הרגשה פון זיין תקנה. ער שליסט מיט דער נקמה וואס וועט קומען אויף אדום.
-
1:12:01 אדם המזיק: א מענטש קען מתקן זיין
דער משגיח ערקלערט אז א מענטש וואס איז מזיק הייסט "אדם" ווייל ער קען מאכן א תיקון: דער רמב"ם שרייבט אז באצאלן איז נישט גענוג און ער דארף בעטן מחילה, וואס א בהמה קען נישט. ער לייגט צו אז אין הימל דערמאנט מען נישט קלאר די עבירה, נאר דעם תיקון וואס דער מענטש דארף.
-
1:15:46 פארוואס א בעל הבית באצאלט פאר זיין בהמה
אויפן יסוד פונעם בעל שם טוב אז א מענטשנס פארמעגן איז אן התפשטות פון זיין נפש, ווי מ'זעט ביי רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל און ביי א כהן'ס עבד וואס עסט תרומה, ערקלערט דער משגיח אז דער בעל הבית באצאלט פאר זיין אקס'ס היזק ווייל א פגם אין זיין אייגענער נפש האט זיך דארט אויסגעשפרייט. ווען דער בעל הבית שפירט אז דער היזק קומט פון הימל, זאל ער זיך ווענדן מיט א צעבראכן הארץ צום אייבערשטן אז ער זאל אים העלפן קעגן דעם יצר הרע.
-
1:24:17 נח'ס תפילה, דער מבול און גלגולים
דער משגיח ערקלערט אז נח האט זיך געווענדט צום אייבערשטן און מודה געווען אז ער קען אליין נישט איבערקומען דעם יצר הרע, און נאכן מבול האט דער אייבערשטער געזאגט אז ער וועט מער נישט ברענגען קיין מבול ווייל דאס הארץ פון מענטש איז שלעכט פון יוגנט. ער ברענגט דעם ישמח משה אז די דורות פון מבול זענען מגולגל געווארן אפילו אין בהמות, צמחים און ערד און האבן ווייטער געזינדיגט, בשעת צדיקים ווערן מגולגל אין פיש, און דערפאר איז עסן פיש אום שבת א תיקון.
דער שיעור, אויסגעשריבן
ויגש: אהבה צווישן אידן אלס כח פאר גלות
דער משגיח עפנט מיט דעם אז ויגש איז די פרשה וואו יעקב מיט זיין משפחה גייען ארונטער קיין מצרים, אין גלות, און ער פרעגט מיט וואס מ'קען זיך מחזק זיין אין די לעצטע שווערע שטיק גלות. איינע פון די גרויסע עצות וואס מ'האט אונז איבערגעגעבן איז אהבת חברים. יעקב'ס ווערטער וועגן אחרית הימים, ווי ער לערנט זיי, רופן אלע אידן זיך צוזאמצונעמען און שטארקן איינער דעם אנדערן. א
שוין דער אנהייב פון דער פרשה ווייזט עס: יהודה האט געוואוסט אז ער דארף דערוועקן דעם מושל'ס אהבה, ווייל "כמים הפנים לפנים כן לב האדם לאדם", ווי דער אור החיים ברענגט. יוסף אליין איז געשטיגן דורך אזא ליבשאפט; דער ווענדפונקט איז געווען ווען ער האט באמערקט די טרויעריגע פנימער פונעם שר המשקים און שר האופים און זיי געפרעגט פארוואס. ב,ג,ד
דער משגיח ברענגט א מעשה פונעם יסוד העבודה. א חסיד וואס איז לאנג נישט געקומען האט נאך געהאט די פרישקייט פון עבודת השם, ווייל ער האט געהאט א גוטן פריינד מיט וועמען זיך מחזק צו זיין, און א צווייטער, וואס איז נאר וואס געווען און האט נישט געהאט אזא פריינד, האט שוין אלעס פארלוירן.
פארוואס יוסף האט זיך באהאלטן פון זיין טאטן
דער משגיח לויבט דעם ספר באר מים חיים, פון א תלמיד פון רבי מיכל זלאטשאווער, און ברענגט זיין קשיא: ווען יוסף איז שוין געווען א מושל, פארוואס האט ער נישט געלאזט וויסן דעם טאטן, און פארוואס האט ער געמוטשעט די ברידער, ווען ער האט געוואוסט אז יעקב בענקט נאך אים? דער תירוץ הייבט זיך אן מיט דעם אז די וועלט האט אברים ווי א מענטש, און ירושלים איז איר הארץ. מצרים איז געווען דער ארט פון זימה, ווי רש"י ברענגט ביי אברהם, און אויף אידן איז געווען א גזירה צו גיין אהין. ה,ו
דער מדרש זאגט אז אין יוסף'ס זכות זענען אידן געבליבן הייליג אין מצרים, אבער יוסף האט געוואוסט אז מ'דארף מער קדושה ווי ער אליין קען ברענגען: אלע צוועלף שבטים האבן געמוזט זיין דארט צוזאמען כדי צו מאכן א יחוד וואס זאל איינפלאנצן קדושה ביז יציאת מצרים. אזא יחוד מוז זיין באהאלטן, ווי דער אריז"ל ערקלערט ביי דער שטילער שמונה עשרה, וואס מ'זאגט שטיל ווי איינער וואס שטייט פארן מלך, ווי עס שטייט אין שולחן ערוך, און ערשט דערנאך קען די הויכע חזרה גיין נאך העכער. ז,ח
מ'קען נישט משפט'ן וואס צדיקים טוען
דערפאר האט יוסף זיך נישט געקענט מגלה זיין; און דאס, זאגט דער משגיח, איז וואס יעקב אליין האט געוואלט, "עוד יוסף בני חי" אלס צדיק, און אז זיינע קינדער זאלן זיך דערהאלטן אין מצרים. ערשט ווען בנימין איז געקומען און אלע צוועלף זענען געווען צוזאמען, האט ער זיך געקענט מגלה זיין. ט
אן דעם וואלט מען געקענט האבן טענות אויף יוסף. אבער מיר האבן קיין השגה נישט אין וואס צדיקים טוען. דער בעל שם טוב ערקלערט רש"י אויף "אין נבון וחכם כמוך": כדי צו פארשטיין א צווייטן מוז מען שטיין העכער פון אים. און ווי דער חתם סופר זאגט, א תלמיד חכם שפירט די חשיבות פון א זאך וואס אנדערע מאכן גארנישט דערפון. י
די שבטים מישן זיך נישט אריין אין דעם מלכים'ס מחלוקת
דער מדרש אויף דער סדרה זאגט אז יהודה און יוסף האבן זיך געקריגט מיט שארפע דיבורים, וואס איז מרומז אין "ואל יחר אפך בעבדך", און מצרים האט געקענט חרוב ווערן. אויף די צוויי מלכים, וואס פון זיי וועט ארויסקומען מלכות בית דוד און מלכות בית יוסף, האבן די שבטים מיט א ציטער געזאגט: מלכים קריגן זיך, וואס גייט עס אונז אן. מיט די ווערטער פונעם חתם סופר ערקלערט דער משגיח אז זיי האבן אפילו נישט געוואוסט אויף וואס מ'קריגט זיך, און ער רופט עס אן א גוטע עצה פאר יעדע צייט ווען גדולים זענען חולק. כ,ל
ראפשיץ און לענטשנא: א רדיפה וואס באשיצט
דער משגיח ווייזט אן אז פון אנהייב חומש איז אלעמאל געווען א מלחמה פון טוב קעגן רע, אבער פרשת וישב איז א מחלוקת צווישן צדיקים, וואו מיר האבן קיין השגה נישט. אזא איז געווען די ביטערע מחלוקת ווען רבי נפתלי פון ראפשיץ האט נאכגעיאגט רבי שלמה לייב פון לענטשנא.
דעם לענטשנער'ס ווייב האט געברענגט א קוויטל צו א גרויסן צדיק און געבעטן יראת שמים פאר איר מאן. ער האט געזאגט אז איר מאן באלייכט די וועלט, און אז דער ראפשיצער טוט אים די גרעסטע טובה: זיין עבודה רירט אן זייער פיינע ענינים, און די רדיפות דא אונטן באפרייען אים פון פיל שווערערע דינים אויבן.
די וואס האבן זיך אריינגעמישט האבן באצאלט
ביי א ברית וואו דער לענטשנער איז געקומען שפעט, האט א גרויסער תלמיד פונעם ראפשיצער, וואס האט געוואלט מיטהאלטן מיט זיין רבי'ן, אליין געמאכט די מילה און איז אנטלאפן קיין ראפשיץ זוכן שוץ. מ'האט אים געהייסן בלייבן זיבן טעג און נישט ארויסגיין, אבער ער איז ארויס פריער, האט זיך שטארק געשעדיגט, און איז געבליבן צעבראכן אלע זיינע טעג. דער משגיח שליסט אז זיך אנטשעפען אין א קריג קעגן צדיקים ענדיגט זיך נישט גוט; מ'שטעקט נישט אריין דעם קאפ צווישן גרויסע לייט.
ער לייגט צו אז רבי ברוך'ל, וואס פלעגט אראפשלאגן דעם קדושת לוי, האט געוויינט ווען ער איז נפטר געווארן. דער קדושת לוי איז געווען אזוי גרויס אז דער שטן האט געטענהט אז מ'דארף נישט קיין משיח; רבי ברוך'ל האט אראפגעלייגט זיין חשיבות כדי מ'זאל אין הימל נאך זען דעם צורך.
יהודה'ס כח: דער ניצוץ וואס פארלירט נישט קיין האפענונג
צוריק צו "ויגש אליו יהודה ויאמר בי אדני": אין דעם נאמען יהודה ליגט דער שם הוי"ה, און די שכינה גייט מיט מיט יעדן איד אין גלות. יהודה האט זיך געפילט שולדיג אויף יוסף און יעצט אויף בנימין, און פונדעסטוועגן האט ער זיך נישט מייאש געווען, ווייל ער האט געוואוסט אז ער האט א ניצוץ פון קדושה. ממילא, זאגט דער משגיח, טאר קיין איד זיך נישט מייאש זיין; מיט דעם ניצוץ זענען אידן אין מצרים געבליבן אידן. מ
די תעניתים פון טבת און כלל ישראל ווי איין גוף
די מגילת תענית רעכנט אויס ח' טבת, ווען מ'האט איבערגעזעצט די תורה אויף יווניש: די אומות האבן יעצט געהאט דעם טויטן גוף פון דער תורה אן איר נשמה, און א חושך איז געקומען אויף דער וועלט פאר דריי טעג. אויף ט' טבת שטייט אז מ'ווייסט נישט וואס איז געשען, כאטש די סליחות און דער פיוט זאגן אז עזרא הסופר איז דעמאלט נפטר געווארן; אין י' טבת האט מען באלאגערט ירושלים. נ,ס
די שוחטים: דער אבר פון אמונה און יראת שמים
א קלאפ אויפן ציבור: וואס פארלאנגט מען פון אונז
דער משגיח רעדט וועגן דעם וואס איז געשען און טיילט עס אויף צוויי זייטן. די משפטים פונעם אייבערשטן זענען "אמת צדקו יחדיו": נישט ווי א מענטשלעכער שופט וואס קוקט נאר אויפן שולדיגן, שטימען זיי פון אלע זייטן ווי א קראסווארד. וואס עס איז פריוואט געשען מיט יענער משפחה איז נישט אונזער געשעפט; זיי זענען געווען טייערע, ערליכע אידן. ק
אבער ווייל עס האט געטראפן איינעם פון די וואס שטעלן צו כשר'ע מאכלים פאר א גרויסן חלק פון שטאט, דארף מען טראכטן פארוואס מ'איז געשלאגן געווארן אין דעם אבר פון יראת שמים און הרגשה.
קליינע זאכן און דער לעכאוויטשער תלמיד
דער משגיח זאגט אז א איד היט שבת, כשרות און טהרה, אבער ער מעסט זיך מיט קליינע זאכן: הונדערט קליינע פרטים, נישט צוויי דריי גרויסע, ווי די גרייס פון דער יארמולקע אדער נעגל וואסער ביים בעט. אפילו אויב א תשובה מאכט עס כשר, פארוואס זאל מען נישט שפירן דעם פגם דק?
א לעכאוויטשער תלמיד האט נישט געוואלט עסן פלייש וואס איז געווען כשר על פי הלכה, ווייל ער האט געשפירט אז דער שוחט איז נישט געגאנגען אין מקוה. דאס איז די תקנה פון עזרא, וואס די הלכה פארלאנגט שוין נישט; ווען מ'האט געפרעגט דעם רמב"ם פארוואס ער שרייבט עס נישט, האט ער געענטפערט אז ס'איז נישט הלכה. פונדעסטוועגן, ווער עס היט עס האט אן איידעלע הרגשה און שפירט דעם פגם. ר
גלאט כשר מיט גראבקייט
די גמרא אין סוף סוטה זאגט אז ווען די טהרה איז בטל געווארן, איז אוועק דער ריח. דער משגיח לערנט דערפון: די הלכה לאזט אסאך, אבער אן ערליכער איד שפירט דעם פגם. מ'נעמט גוי'אישע מאכלים מיט א גלאט כשר השגחה; דאס איז גלאט כשר מיט גראבע פינגער. דער מדרש זאגט אז אפילו עשו'ס מאכל איז געווען רויט; מ'באשרייבט אים מיט זיין מאכל. ש,ת
דער ווייצנער רב, וואס האט נישט געקענט קיין גוי'אישע לימודים, האט אמאל געקלאפט אין טיש ביי אן אסיפה פון רבנים; מ'לאכט דערפון, אבער ער האט געשפירט א פגם וואס מיר שפירן נישט.
אידיש מאכל, און שפירן דעם באהאלטענעם חושך
א ליובאוויטשער רבי אין דייטשלאנד האט נישט געוואלט עסן שאקאלאד וואס ער האט נישט געזען ביי זיינע עלטערן: א איד דארף עסן אידיש מאכל אזוי ווי ער האלט זיך ביי אידישע מלבושים, לשון און נאמען. אין אמעריקע, קלאגט דער משגיח, האבן מיר פארלוירן די הרגשה. חנוכה קומט פאר ויגש: אזוי ווי א איד שפירט דעם אור הגנוז אין די שבת און חנוכה ליכט, דארף ער שפירן דעם באהאלטענעם חושך.
ח' און ט' טבת: עזרא ווערט נפטר א צווייט מאל
אויב מ'איז געשלאגן געווארן אין דעם אבר פון יראת שמים, זאגט דער משגיח, דארף מען מאכן א חשבון: שפירט מען דעם חושך אפילו ווען ער איז באהאלטן? אין ח' טבת האבן די יוונים גערעדט פון א "קולטור אויסטויש", און אידן האבן גענומען שפילן ספארט אין גימנאזיע, אין יוניפארמען ווי די גוים; זיי האבן נישט געשפירט דעם חושך, און די חכמים האבן עס געשפירט פאר זיי.
פארוואס זאגט די מגילת תענית נישט אז עזרא איז נפטר געווארן אין ט' טבת, ווי דער פיוט און דער מגן אברהם? דער יערות דבש זאגט אז ווי ביי משה רבינו ווייסט מען נישט ווען עזרא איז נפטר געווארן. אבער די גמרא אין ברכות דערציילט אז ווען רב'ס תלמידים האבן נישט געקענט ענטפערן א שאלה, האט רב אדא בר אהבה נאכאמאל קריעה געריסן: א רבי קען צוויי מאל נפטר ווערן. נ,ס,אא,אב,אג
אדם המזיק: א מענטש קען מתקן זיין
פארוואס א בעל הבית באצאלט פאר זיין בהמה
פונעם בעל שם טוב, אז א מענטשנס פארמעגן איז א חלק פון זיין נפש, ערקלערט דער משגיח פארוואס רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל האט נישט געגעסן דמאי, און פארוואס א כהן'ס עבד מעג עסן תרומה: יעדער איז אן התפשטות פון זיין בעל הבית. או,אז
ממילא באצאלט א בעל הבית ווען זיין אקס איז מזיק: דער פגם האט זיך אויסגעשפרייט פון זיין אייגענער נפש. ווען ער וואלט מתקן געווען זיינע מידות און געהיט זיין צונג, וואלט זיין בהמה נישט מזיק געווען. ווען ער שפירט אז דער היזק קומט פון הימל, איז ער צעבראכן, און ער זאל ווארפן זיין יצר הרע פארן אייבערשטן און מודה זיין אז נאר דער אייבערשטער קען אים העלפן.
נח'ס תפילה, דער מבול און גלגולים
נח, ערקלערט דער משגיח, האט זיך געווענדט צום אייבערשטן און מודה געווען אז ער קען אליין נישט איבערקומען דעם יצר הרע. פארן מבול איז די טענה געווען "כל יצר מחשבות לבו רק רע כל היום", אבער נאכדעם האט דער אייבערשטער געזאגט אז ער וועט מער נישט ברענגען קיין מבול, ווייל "יצר לב האדם רע מנעוריו". אט,אי
פארוואס זענען די בהמות אומגעקומען אין מבול? דער ישמח משה ערקלערט פון פרקי אבות אז די צען דורות האבן אלץ געהאלטן אין כעס'ן: זייערע נשמות זענען מגולגל געווארן אין בהמות, צמחים און ערד און האבן ווייטער געזינדיגט. צדיקים, ווי עס שטייט אין די ספרים פונעם אריז"ל, ווערן מגולגל אין פיש, וואס דארפן נישט קיין שחיטה; עסן פיש אום שבת, א מצוה, גיט זיי זייער תיקון. אל,אכ
מראי מקומות
תורה
- א Bereishis 49:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:18
- ד Bereishis 40:6-7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:30
- ט לכאורה Bereishis 45:28 מפתח אינעם אויסשרייב: 18:00
- ל Bereishis 44:18 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:15
- מ Bereishis 44:18 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 34:08
- אז לכאורה Vayikra 22:11 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:50
- אט Bereishis 6:5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:24:40
- אי Bereishis 8:21 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:24:40
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
- ג לכאורה Or HaChaim on Bereishis 44:18 מפתח אינעם אויסשרייב: 4:30
- ה Be'er Mayim Chaim (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 10:26
- ח Shulchan Aruch (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 13:46
- צ לכאורה Shulchan Aruch Yoreh De'ah 18 מפתח אינעם אויסשרייב: 44:51
- אא Magen Avraham (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:08:04
- אב Yaaros Devash (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:08:04
- אל Yismach Moshe (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:27:57
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 1:52 דער משגיח זאגט אז די ערשטע עצה פאר גלות, וואס ווערט געגעבן אין אנהייב ויגש, איז אהבה און אחדות צווישן אידן, אזוי ווי יהודה האט געזוכט צו דערוועקן אהבה ביי יוסף.
- 10:26 לויט דעם באר מים חיים האט יוסף זיך באהאלטן פון יעקב ווייל די צוועלף שבטים האבן געדארפט זיך צוזאמקומען אין מצרים בהצנע כדי איינצופלאנצן קדושה, און א יחוד דארף זיין באהאלטן כדי ער זאל זיך איינגעבן.
- 20:10 דער משגיח לערנט אז מ'טאר זיך נישט אריינמישן אין א מחלוקת צווישן צדיקים, ווייל מ'פארשטייט זיי נישט, אזוי ווי די שבטים האבן געזאגט ביי יהודה און יוסף אז ס'גייט זיי נישט אן.
- 37:47 די תעניתים פון טבת קלאגן אויף דעם חושך וואס איז געקומען מיט דעם איבערזעצן די תורה אויף יווניש, וואס האט געהאט דעם גוף פון דער תורה אן איר נשמה.
- 44:03 דער משגיח ערקלערט אז יראת שמים גיט א פיינע הרגשה: דער מחבר פארלאנגט אז א שוחט זאל זיין א ירא שמים כדי ער זאל קענען שפירן אפילו א פגימה דקה אין מעסער.
- 50:47 א איד מעסט זיך מיט קליינע זאכן, און אן ערליכער איד שפירט א פגם אפילו וואו די הלכה לאזט, אזוי ווי דער לעכאוויטשער תלמיד האט געשפירט אין פלייש פון א שוחט וואס איז נישט געגאנגען אין מקוה.
- 49:58 דער משגיח זאגט אז ווען כלל ישראל ווערט געשלאגן אין דעם אבר פון יראת שמים, דארף יעדער מאכן א חשבון צי ער שפירט נאך דעם באהאלטענעם חושך.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 10:26 פארוואס האט יוסף נישט געלאזט וויסן זיין טאטן אז ער לעבט, און פארוואס האט ער געפייניגט זיינע ברידער, ווען ער איז שוין געווען א הערשער?
תירוץ: 14:25 כדי איינצופלאנצן קדושה אין מצרים האבן אלע צוועלף שבטים געמוזט קומען צוזאמען, און ווי יעדער יחוד האט עס געמוזט געשען בהצנע; ווען בנימין איז געקומען האט ער זיך געקענט מגלה זיין.
-
קשיא: 23:49 פארוואס האבן די שבטים געציטערט ווען יהודה און יוסף האבן זיך געקריגט?
תירוץ: 23:56 זיי האבן געזאגט אז מלכים קריגן זיך איינער מיטן צווייטן און עס גייט זיי נישט אן; זיי האבן פארשטאנען אז זיי האבן נישט קיין ארט אין אזא מחלוקת.
-
קשיא: 32:55 פארוואס האט רבי ברוך'ל אלעמאל גערעדט קעגן דעם קדושת לוי, אויב ער האט אים אזוי באוויינט?
תירוץ: 33:09 דער קדושת לוי איז געווען אזוי גרויס אז דער שטן האט געטענהט אז מ'דארף נישט קיין משיח; דורך אראפלייגן זיין חשיבות האט מען אין הימל ווייטער געזען דעם צורך אין משיח.
-
קשיא: 44:50 פארוואס פארלאנגט דער מחבר אז א שוחט זאל זיין א ירא שמים, ווען בודק זיין א מעסער דארף לכאורה נאר פיינע פינגער?
תירוץ: 45:22 די ראשונים ווייזן אז נאר לויט דער יראת שמים און כוונת הלב שפירט מען א פגימה דקה; די יראת שמים אליין שארפט די הרגשה.
-
קשיא: 1:08:04 אויב א פיוט זאגט אז עזרא איז נפטר געווארן אין ט' טבת, פארוואס זאגט די מגילת תענית אז מ'ווייסט נישט וואס איז דעמאלט געשען?
תירוץ: 1:09:24 אזוי ווי מ'האט נאכאמאל באוויינט רב ווען מ'האט געשפירט אז ער פעלט, איז עזרא "נאכאמאל נפטר געווארן" ווען די הרגשה פון זיין תקנה איז פארלוירן געווארן, און דאס איז וואס דער טאג מערקט אן.
-
קשיא: 1:19:12 פארוואס מוז דער בעל הבית באצאלן פאר א היזק וואס זיין בהמה האט געטון, ווען ער אליין האט גארנישט געטון?
תירוץ: 1:19:16 זיין פארמעגן איז אן התפשטות פון זיין נפש, און דער היזק קומט פון א פגם אין אים אליין; ווען ער וואלט מתקן געווען זיינע מידות, וואלט זיין בהמה נישט מזיק געווען.
מעשיות
-
7:39 דער יסוד העבודה און דער חסיד מיט א גוטן פריינד
א חסיד איז געקומען צום יסוד העבודה נאך א לאנגע צייט, און דער רבי האט אים געפרעגט צי ער האט א גוטן פריינד אין שטאט מיט וועמען זיך מחזק צו זיין; ער האט געזאגט אז ער האט א חסיד'ישן פריינד מיט וועמען ער רעדט דברי חיזוק. א צווייטער חסיד וואס איז נאר וואס געווען דארט האט געזאגט אז ער האט נישט קיין אזא פריינד. דער רבי האט ערקלערט אז ביים ערשטן ליגט נאך די פרישקייט פון עבודת השם אויף דער נשמה, און דער צווייטער, וואס האט נישט מיט וועמען זיך מחבר צו זיין, האט שוין אלעס פארלוירן.
אין דער מעשה: דער יסוד העבודה
-
26:54 דעם לענטשנער'ס ווייב און איר קוויטל
בשעת דער ביטערער מחלוקת, ווען רבי נפתלי פון ראפשיץ האט נאכגעיאגט רבי שלמה לייב פון לענטשנא, איז דעם לענטשנער'ס ווייב געפארן צו א גרויסן צדיק מיט א קוויטל און א פדיון, און געבעטן אז איר מאן זאל האבן יראת שמים. דער צדיק, ווען ער האט אריינגעקוקט אין קוויטל, האט געזאגט אז איר מאן באלייכט די וועלט מיט זיין תורה און עבודה, און זי האט געפרעגט פארוואס דען האקט אויף אים דער ראפשיצער. ער האט געענטפערט אז דער ראפשיצער טוט איר מאן די גרעסטע טובה: זיין עבודה רירט אן זייער פיינע ענינים, און די רדיפות דא אונטן באפרייען אים פון פיל שווערערע דינים אין הימל.
אין דער מעשה: רבי נפתלי ראפשיצער, רבי שלמה לייב לענטשנער
-
29:04 דער ברית וואס האט נישט געווארט אויפן לענטשנער
אין דער צייט פון דער מחלוקת האט מען מכבד געווען דעם לענטשנער מיט א ברית, און ער איז געקומען שפעט ווי זיין דרך איז געווען. א גרויסער תלמיד פונעם ראפשיצער, וואס מ'האט געזאגט אויף אים אז ער האט רוח הקודש, האט געוואלט מיטהאלטן מיט זיין רבי'נס מחלוקת, ער האט גענומען דעם מעסער און אליין געמאכט די מילה, זאגנדיג אז מ'דארף נישט ווארטן. דערנאך איז ער געאיילט קיין ראפשיץ אז דער רבי זאל אים באשיצן; דער רבי האט אים געהייסן בלייבן זיבן טעג און נישט ארויסגיין, אבער ער איז ארויס פריער, האט זיך שטארק געשעדיגט און צעבראכן אלע ביינער, און איז געבליבן א צעבראכענער איד אלע זיינע טעג.
אין דער מעשה: רבי שלמה לייב לענטשנער, רבי נפתלי ראפשיצער
-
32:26 רבי ברוך'ל און דער קדושת לוי
רבי ברוך'ל פלעגט שארף רעדן קעגן דעם קדושת לוי, און פונדעסטוועגן ווען דער קדושת לוי איז נפטר געווארן האט ער געוויינט און געקלאגט אז די שיינקייט פון ישראל איז אוועק. ווען מ'האט אים געפרעגט פארוואס ער האט אים אלעמאל אראפגעשלאגן, האט ער געענטפערט אז דער קדושת לוי איז געווען אזוי גרויס אז דער שטן האט געטענהט פארן כסא הכבוד אז מ'דארף נישט קיין בית המקדש און קיין משיח, ווייל זיין עבודה איז גענוג; דערפאר האט ער אראפגעלייגט זיין חשיבות, כדי מ'זאל אין הימל נאך זען דעם צורך אין משיח.
אין דער מעשה: דער רבי ר' ברוך'ל, רבי לוי יצחק בארדיטשובער
-
53:08 דער לעכאוויטשער תלמיד וואס האט נישט געגעסן דאס פלייש
א תלמיד פונעם לעכאוויטשער, א גרויסער בעל מדריגה, איז געקומען אין א שטאט און מ'האט אים געגעבן פלייש, אבער ער האט נישט געוואלט עסן. ווען מ'האט אים געפרעגט פארוואס, דער שוחט איז דאך אן ערליכער איד און א תלמיד חכם, האט ער געזאגט אז דאס פלייש איז כשר על פי הלכה, נאר ער שפירט אז דער שוחט האט געדארפט גיין אין מקוה און איז נישט געגאנגען. דער משגיח ערקלערט אז דאס איז געווען די תקנה פון עזרא, וואס די הלכה פארלאנגט שוין נישט, און פונדעסטוועגן האט ער געשפירט דעם חסרון.
אין דער מעשה: רבי מרדכי לעכאוויטשער, דער סלאנימער רבי
-
59:37 דער ווייצנער רב קלאפט אין טיש
דער ווייצנער רב, רבי ישעיה זילבערשטיין, א גרויסער און הייליגער מענטש, האט גארנישט געקענט פון גוי'אישע לימודים, אפילו נישט דעם א-ב-צ. ביי אן אסיפה פון רבנים, נאכדעם וואס מ'האט געזאגט א געוויסע זאך, האט ער זיך אויפגעשטעלט, געקלאפט אין טיש און געזאגט אז ער שעצט א איד וואס קען נישט דעם א-ב-צ. דער משגיח זאגט אז מ'לאכט דערפון ווייל מ'שפירט נישט דעם פגם, אבער ער האט עס געשפירט מיט א פיינע הרגשה וואס מיר האבן נישט.
אין דער מעשה: ר' ישעי' זילבערשטיין ווייצענער
-
1:01:30 דער ליובאוויטשער רבי און די שאקאלאד
ווען א ליובאוויטשער רבי איז אנגעקומען קיין דייטשלאנד, האט מען אים געגעבן שאקאלאד, און ער האט געזאגט אז ביי זיינע עלטערן האט ער דאס נישט געזען און ער עסט נישט דעם מאכל. מ'האט געשפעט דערפון, אבער דער משגיח זאגט אז זיי האבן נישט פארשטאנען זיין כוונה: א איד דארף נישט נאר אנגעטון זיין, רעדן און הייסן אויף אן אידישן אופן, ער דארף אויך עסן אן אידיש מאכל.
געדאנקען
- 5:46 דער משגיח זעט דעם ווענדפונקט פון יוסף'ס גדולה אין זיין ליבשאפט צו יעדן: ער האט באמערקט די טרויעריגע פנימער פון פרעה'ס צוויי משרתים און האט זיך גענוג געקימערט צו פרעגן.
- 15:54 יוסף'ס באהאלטן זיך ווערט געלערנט ווי א באהאלטענער יחוד: אזוי ווי די שטילע שמונה עשרה מוז קומען פאר דער הויכער חזרה, האט דאס צוזאמקומען פון די שבטים אין מצרים געמוזט בלייבן געהיים ביז עס איז געווען פולשטענדיג.
- 20:33 דורך דעם בעל שם טוב'ס פשט אין "אין נבון וחכם כמוך" לערנט דער משגיח אז מ'קען פארשטיין א צווייטן נאר פון העכער פון אים, און דערפאר קען מען נישט משפט'ן צדיקים.
- 28:15 א צדיק'ס רדיפה אויף א צווייטן קען זיין א באהאלטענע טובה: לויט אן ערקלערונג וואס דער משגיח ברענגט, האבן די שארפע רדיפות פונעם ראפשיצער באפרייט דעם לענטשנער פון שווערערע דינים אין הימל.
- 44:51 דער משגיח באטראכט יראת שמים ווי א כח פון הרגשה: דער מחבר פארלאנגט עס פון א שוחט נישט נאר אלס פרומקייט, נאר ווייל דאס לאזט זיינע פינגער שפירן א פגימה דקה.
- 1:09:24 וועגן ט' טבת ערקלערט דער משגיח אז עזרא איז "נאכאמאל נפטר געווארן" ווען כלל ישראל האט פארלוירן די הרגשה פון זיין תקנה, אזוי ווי רב אדא בר אהבה האט נאכאמאל קריעה געריסן אויף רב ווען מ'האט געשפירט אז ער פעלט.
- 1:17:53 א בעל הבית באצאלט פאר זיין בהמה'ס היזק ווייל, ווי דער בעל שם טוב לערנט, איז זיין פארמעגן אן התפשטות פון זיין נפש; דער היזק ווייזט א פגם אין אים אליין.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 7:10 דער משגיח זאגט אז די עצה זיך צו דערהאלטן אין גלות איז אז אידן זאלן זיך האלטן צוזאמען און שטארקן איינער דעם אנדערן מיט חברות.
- 24:23 דער משגיח זאגט אז מ'טאר זיך נישט אריינמישן אין א מחלוקת צווישן צדיקים און גדולים; עס איז נישט אונזער געשעפט.
- 36:18 דער משגיח זאגט אז א איד טאר זיך קיינמאל נישט מייאש זיין, ווי נידעריג ער זאל זיך נישט דאכטן, ווייל ער טראגט מיט זיך א ניצוץ פון קדושה.
- 1:04:45 דער משגיח זאגט אז נאך אזא קלאפ אויפן ציבור דארף יעדער מאכן א חשבון הנפש צי ער שפירט דעם פגם און דעם באהאלטענעם חושך, און טון תשובה אין די טעג פון טבת.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען בנימין, דער הייליגער אר"י, דער הייליגער בעל שם טוב, דער זלאטשאווער מגיד, דער חתם סופר, דער יסוד העבודה, דער ישמח משה, דער נצי"ב, דער קדושת יום טוב, דער רבי ר' ברוך'ל, דער רמב"ם, יהודה, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, נח, עזרא הסופר, עשו, ר' ישעי' זילבערשטיין ווייצענער, רב, רב אדא בר אהבה, רבי לוי יצחק בארדיטשובער, רבי מרדכי לעכאוויטשער, רבי נפתלי ראפשיצער, רבי פינחס בן יאיר, רבי שלמה לייב לענטשנער
ערכים אהבת חברים, אור הגנוז, אחרית הימים, גלגול, הרגש, טמטום הלב, יחוד, יראת שמים, מחלוקת, ניצוצות, שכינה, שמונה עשרה