בינוני - זה וזה שופטן וה' מכריע. תשובה על הקושיא על המילים - תהא בעיניך כרשע.
קאטאלאג: ספר התניא א' י"ב נומ׳ 29 פאקעט גייד ז׳ 43 אידיש 39 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט פארוואס דער בינוני האט צוויי שופטים, דעם יצר טוב און דעם יצר הרע, און דער אויבערשטער איז דער מכריע, און ווי אזוי דאס פארענטפערט פארוואס אפילו א צדיק זאל זיך האלטן ווי א רשע.
צום סוף פון תניא פרק י"ב ערקלערט דער משגיח אז דער בינוני קען נישט אפהאלטן אז מחשבות פון קנאה, שנאה און קפידא זאלן אים אריינפאלן, אבער ער האט א בחירה זיי נישט מקבל צו זיין. די אמונה אז אלעס קומט פון השם יתברך נעמט אוועק די קפידא, אזוי ווי דוד המלך ביי שמעי בן גרא און יוסף וואס האט באצאלט זיינע ברידער מיט גוטס; א צדיק האט געהייסן א סוחר דאנקען דעם אויבערשטן פאר יעדן קונה וואס גייט צו זיין קאנקורענט. אין פרק י"ג ערקלערט ער דעם מאמר חז"ל "זה וזה שופטן": דער יצר הרע איז א שופט וואס זאגט זיין מיינונג, נישט קיין מושל, און דער אויבערשטער איז דער מכריע וואס העלפט דעם טוב. די וועלט איז באלאנסירט צווישן טוב און רע, אבער דער בורא שטייט העכער, אזוי ווי ליכט טרייבט ארויס דעם חושך. דער אויבערשטער העלפט נאר דעם וואס מוטשעט זיך אליין. דערמיט איז מתורץ "תהא בעיניך כרשע". צום סוף ערקלערט ער אז דער רע פונעם בינוני שלאפט נאר בשעת תפילה, און דערמיט דעם טעות פון רבה וואס האט זיך גערופן א בינוני.
ענינים: צדיק, בינוני און רשע (תניא פרקים ט-יז) · דער יצר הרע און נסיונות
סדר השיעור
-
0:00 די בחירה פונעם בינוני איבער מחשבות
דער משגיח ערקלערט פון תניא פרק י"ב אז מחשבות פון קנאה, שנאה און קפידא קומען צום בינוני פון זיך אליין, אבער ער קען זיי נישט מקבל זיין און זיי אפשטופן. ער לייגט צו אז קפידא אויף א צווייטן איד איז קעגן דער אמונה, ווייל אלעס איז א גזירה פון הימל.
-
3:57 שמעי, יוסף, און די געשעפט אנטקעגן
דער משגיח ברענגט ווי דוד המלך האט רעאגירט אויף שמעי בן גרא, דעם משל פונעם הונט וואס בייסט דעם שטעקן, און ווי יוסף האט באצאלט זיינע ברידער מיט גוטס. דערנאך דערציילט ער פון א צדיק וואס האט געהייסן א איד דאנקען דעם אויבערשטן יעדעס מאל א קונה גייט אריין צו זיין קאנקורענט, ביז דער דאנק ווערט אמת אין הארצן.
-
10:01 צוויי שופטים און דער מכריע שטייט אינעם קאטאלאג
ביים אנהייב פון פרק י"ג ערקלערט דער משגיח דעם מאמר חז"ל "זה וזה שופטן" פון דעם לשון רבים "משופטי נפשו": דער יצר הרע איז ווי א שופט וואס זאגט זיין מיינונג פון הארץ, נישט קיין מושל, און דער יצר טוב קריגט זיך מיט אים. די הלכה איז ווי דער מכריע, דער אויבערשטער, אזוי ווי די גמרא זאגט אז אן זיין הילף קען מען נישט בייקומען דעם יצר הרע.
-
15:16 א באלאנסירטע וועלט, און די ליכט וואס טרייבט ארויס דעם חושך שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט א תורה פונעם מגיד מישרים אז דער אויבערשטער איז דער מכריע וואס העלפט דעם צדיק, און פונדעסטוועגן באקומט דער צדיק דעם גאנצן שכר ביים משפט. ער ערקלערט אז טוב און רע אין דער וועלט זענען באלאנסירט, אזוי ווי די גמרא ווייזט ביי רבי יהושע בן חנניה, אבער דער בורא שטייט העכער, אזוי ווי ליכט מישט זיך נישט מיט חושך נאר טרייבט אים ארויס.
-
23:02 ווי אזוי קען דען איינער זינדיגן? שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט: אויב דער אויבערשטער איז אלעמאל מכריע צום טוב, ווי אזוי קען א מענטש בכלל טון אן עבירה? ער ענטפערט פון דער מצוה "עזוב תעזוב עמו", וואס גילט נאר ווען דער בעל הבית העלפט אליין: דער אויבערשטער העלפט נאר דעם וואס קעמפט אליין קעגן דעם יצר הרע, און דערפאר טוט דער בינוני וואס קעמפט קיינמאל נישט קיין עבירה.
-
26:44 דער תירוץ אויף "תהא בעיניך כרשע" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דעם אויבערשטנס הילף איז דער אור השם אין דער נפש האלקית, וואס שטופט אוועק דעם חושך, אזוי ווי יוסף הצדיק האט באקומען הילף ווען ער האט שוין מער נישט געקענט. דערמיט פארענטפערט ער די קשיא פון תניא פרק א: דער צדיק זאל זיך האלטן ווי א רשע ווייל דער יצר הרע ביי אים איז פונקט אזוי שטארק, און נאר דעם אויבערשטנס הילף האלט אים אפ פון זינדיגן.
-
30:07 דער יצר הרע איז נישט אוועק, נאר שטיל
דער משגיח ערקלערט אז דער רע ביים בינוני האלט ביי זיין פולן כח, און יעדע גשמיות'דיגע זאך שטארקט אים נאך מער. נאר בשעת קריאת שמע און תפילה, אדער ביי איינעם וואס לערנט א גאנצן טאג תורה לשמה, האט דער יצר הרע קיין קול נישט, אבער אפילו דעמאלט איז ער נישט פארטריבן, נאר ער שלאפט.
-
34:05 אתכפיא און נישט אתהפכא: דער טעות פון רבה
דער משגיח ערקלערט אז אפילו בשעת תפילה הערשט די נפש האלקית נאר איבער דער נפש הבהמית, אזוי ווי א רינגער וואס איז אויבן, דאס הייסט אתכפיא און נישט אתהפכא; נאר א צדיק ווי דוד המלך, וואס זיין הארץ איז געווען "חלל", האט דעם רע געטייטעט. דערמיט פארענטפערט ער די קשיא אין תניא ווי אזוי רבה האט זיך געקענט רופן א בינוני: זיין גאנצער טאג לערנען איז געווען ווי די צייט פון קריאת שמע.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די בחירה פונעם בינוני איבער מחשבות
ווייטער אין תניא פרק י"ב ערקלערט דער משגיח אז מחשבות פון קנאה, שנאה און קפידא קומען צום בינוני פון זיך אליין, און דאס קען ער נישט אפהאלטן. זיין בחירה איז זיי נישט מקבל צו זיין ברצון: אין דעם רגע וואס אזא מחשבה קומט, דערמאנט ער זיך אז מ'טאר נישט, און ער שטופט זי ארויס פון מוח. א
דער משגיח לייגט צו אז קפידא אויף א צווייטן איד איז פשוט קעגן דער אמונה. יעדע אומאנגענעמע זאך וואס פאסירט מיט א מענטש איז באשטימט פון הימל, און אויב יענער וואלט עס נישט געטון, וואלט עס א צווייטער געטון.
שמעי, יוסף, און די געשעפט אנטקעגן
ער ברענגט דוד המלך, וואס האט נישט געלאזט זיינע לייט הרג'ענען שמעי בן גרא פאר'ן שעלטן, ווייל השם האט אים געהייסן שעלטן. נאר א הונט בייסט דעם שטעקן אנשטאט דעם וואס האט אים געווארפן. אזוי אויך יוסף, ווי דער זוהר לערנט, האט באצאלט זיינע ברידער מיט גוטס: ער האט געוואוסט אז די צרה קומט פונעם אויבערשטן, און עס איז אים בעסער געווען אז זי זאל קומען דורך הייליגע צדיקים, און ער איז זיי נאך שולדיג געווען א טובה פאר דער כפרה. ב,ג,ד
דער משגיח דערציילט פון א איד וואס האט זיך באקלאגט ביי א צדיק אז א קאנקורענט האט אויפגעמאכט די זעלבע געשעפט לעבן אים. דער צדיק האט אים געהייסן דאנקען דעם אויבערשטן יעדעס מאל א קונה גייט אריין צו יענעם, אפילו ווען דאס הארץ איז נישט מסכים, ווייל אלעס ווערט באשטימט פון הימל; מיט דער צייט וועט דער דאנק ווערן אמת. אזוי, זאגט דער משגיח, דארפן ערליכע אידן זיך פירן.
צוויי שופטים און דער מכריע
אין פרק י"ג ערקלערט דער משגיח די גמרא אין ברכות אז דעם בינוני משפט'ן ביידע יצרים. דער פסוק זאגט אז השם שטייט ביים רעכטן זייט פונעם אביון אים צו העלפן "משופטי נפשו", אין לשון רבים, ממילא האט דער בינוני צוויי שופטים. דער יצר הרע איז נישט קיין מושל וואס מ'מוז פאלגן, נאר א שופט וואס זאגט זיין מיינונג פון הארץ, און דער יצר טוב קריגט זיך מיט אים. ה,ו
א באלאנסירטע וועלט, און די ליכט וואס טרייבט ארויס דעם חושך
דער משגיח ברענגט א תורה פונעם מגיד מישרים, דער מלאך וואס האט געלערנט מיט'ן בית יוסף: דער אויבערשטער העלפט דעם צדיק קעגן דעם יצר הרע אלס מכריע, און פונדעסטוועגן באקומט דער צדיק ביים משפט דעם גאנצן שכר, ווייל ער האט געהאט א בחירה צו זיין שלעכט און האט אויסגעקליבן דאס גוטע. ט
די וועלט, ערקלערט ער, איז באלאנסירט צווישן טוב און רע. די גמרא אין חגיגה דערציילט אז ווען רבי יהושע בן חנניה איז געלעגן ביים שטארבן, האבן די תלמידים מורא געהאט ווער וועט יעצט שטיין קעגן די מינים, און דער תירוץ איז געווען אז דער רע האט נאר אזויפיל כח ווי דער טוב אנטקעגן. אבער דער באלאנס איז נאר צווישן די נבראים; דער בורא שטייט העכער און איז מכריע צום טוב. ל
ווי אזוי קען דען איינער זינדיגן?
דערנאך פרעגט דער משגיח: אויב דער אויבערשטער איז אלעמאל מכריע צום טוב, ווי אזוי קען איינער בכלל טון אן עבירה? ער ענטפערט פון "עזוב תעזוב עמו": די גמרא לערנט ארויס פון "עמו" אז מ'מוז העלפן אראפנעמען די משא פון א בהמה נאר ווען דער בעל הבית טוט מיט, נישט ווען ער זעצט זיך אוועק. אזוי אויך העלפט דער אויבערשטער נאר דעם וואס מוטשעט זיך אליין קעגן דעם יצר הרע, און דער בינוני וואס קעמפט באקומט אלעמאל הילף און טוט קיינמאל נישט קיין עבירה. מ,נ
דער תירוץ אויף "תהא בעיניך כרשע"
דעם אויבערשטנס הילף, ערקלערט דער משגיח, איז דער אור השם אין דער נפש האלקית, וואס טרייבט אוועק דעם חושך, אזוי ווי יוסף הצדיק האט באקומען הילף ווען ער האט שוין מער נישט געקענט. דערמיט איז מתורץ די קשיא פון תניא פרק א אויף "תהא בעיניך כרשע": נישט אז זיינע מעשים זענען ווי פון א רשע, נאר אז דער יצר הרע ביי אים איז פונקט אזוי שטארק, און נאר דעם אויבערשטנס הילף האלט אים אפ פון פאלן. ס,צ,פ
דער יצר הרע איז נישט אוועק, נאר שטיל
דער רע ביים בינוני, ערקלערט דער משגיח, האלט ביי זיין פולן כח, און יעדע גשמיות'דיגע זאך שטארקט אים נאך מער. נאר בשעת קריאת שמע און תפילה, ווען די אהבה מסותרת פלאקערט אויף, האט דער יצר הרע קיין כח נישט. דער וואס לערנט א גאנצן טאג תורה לשמה איז אלעמאל אין אזא מצב, אבער זיין יצר הרע איז נישט פארטריבן; ער שלאפט נאר און קען זיך ווידער אויפכאפן.
אתכפיא און נישט אתהפכא: דער טעות פון רבה
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
- ה Berachos 61b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:22
- ז Kiddushin 30b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 13:21
- ל לכאורה Chagigah 5b מפתח אינעם אויסשרייב: 16:32
- נ לכאורה Bava Metzia 32a מפתח אינעם אויסשרייב: 23:05
- ע לכאורה Sotah 36b 27:18 מפתח
- פ לכאורה Niddah 30b מפתח אינעם אויסשרייב: 27:06
- ר לכאורה Berachos 61b מפתח אינעם אויסשרייב: 37:17
זוהר און קבלה
אחרונים און חסידות
אנדערע
עיקרי הדברים
- 0:50 דער בינוני קען נישט אפהאלטן אז שלעכטע מחשבות זאלן קומען, אבער ער האט א בחירה זיי נישט מקבל צו זיין ברצון און זיי גלייך ארויסצושטופן.
- 3:37 קפידא אויף איינעם וואס האט געטון שלעכטס איז קעגן דער אמונה, ווייל אלעס וואס פאסירט מיט א מענטש איז א גזירה פון הימל, און דער צווייטער איז נאר דער שטעקן.
- 11:27 דער יצר הרע ביים בינוני איז א שופט וואס זאגט זיין מיינונג, נישט קיין מושל וואס מ'מוז פאלגן, און די הלכה איז ווי דער מכריע, דער אויבערשטער, וואס העלפט דעם יצר טוב.
- 23:55 דעם אויבערשטנס הילף קומט נאר צו דעם וואס מוטשעט זיך אליין צו קעמפן קעגן דעם יצר הרע, אזוי ווי די מצוה צו העלפן מיט א בהמה איז נאר מיט'ן בעל הבית צוזאמען.
- 28:36 "תהא בעיניך כרשע" מיינט אז אפילו דער וואס טוט קיין עבירה נישט זאל וויסן אז דער יצר הרע ביי אים איז אזוי שטארק ווי ביי א רשע, און נאר דעם אויבערשטנס הילף האלט אים אפ פון פאלן.
- 32:28 בשעת קריאת שמע און תפילה שלאפט נאר דער רע ביים בינוני; ער איז אונטערגעבויגן אבער נישט איבערגעקערט, און נאכן דאווענען קען ער זיך ווידער אויפכאפן.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 10:22 פארוואס זאגט די גמרא אז דער בינוני ווערט געמשפט פון ביידע יצרים?
תירוץ: 10:26 ווייל דער פסוק זאגט "משופטי נפשו" אין לשון רבים: דער בינוני האט צוויי שופטים, דעם יצר טוב און דעם יצר הרע, און קיינער פון זיי הערשט נישט איבער אים.
-
קשיא: 18:19 אויב טוב און רע אין דער וועלט זענען באלאנסירט, ווי אזוי געווינט דער טוב?
תירוץ: 18:24 דער באלאנס איז נאר צווישן די נבראים; דער בורא איז העכער פון דער בריאה, און ער איז דער מכריע וואס שליסט זיך אן צום טוב.
-
קשיא: 21:13 ווען ליכט קומט אריין אין חושך, פארוואס מישט זי זיך נישט מיט'ן חושך און ווערט האלב פינסטער?
תירוץ: 21:26 ווייל די ליכט איז דעם אויבערשטנס כח המחיה, וואס מ'קען נישט אפשטעלן, ממילא אנטלויפט דער חושך אינגאנצן.
-
קשיא: 23:02 אויב דער אויבערשטער איז אלעמאל מכריע צום טוב, ווי אזוי קען איינער בכלל טון אן עבירה?
תירוץ: 23:55 דער אויבערשטער העלפט נאר דעם וואס מוטשעט זיך אליין, אזוי ווי די מצוה פון "עזוב תעזוב עמו" גילט נאר ווען דער בעל הבית טוט מיט; דער וואס לאזט אלעס איבער אויפן אויבערשטן באקומט נישט קיין הילף.
-
קשיא: 28:28 ווי אזוי קען א מענטש וואס זעט אז ער איז א צדיק זיך האלטן פאר א רשע?
תירוץ: 28:40 נישט אז זיינע מעשים זענען ווי פון א רשע, נאר אז דער יצר הרע ביי אים איז אזוי שטארק ווי ביי א רשע, און אן דעם אויבערשטנס הילף וואלט ער געפאלן.
-
קשיא: 37:35 ווי אזוי האט רבה, וואס האט קיינמאל נישט געזינדיגט, געקענט מיינען אז ער איז נאר א בינוני?
תירוץ: 37:46 ווייל ער האט געהאלטן אז זיין גאנצער טאג לערנען איז ווי די צייט פון קריאת שמע און תפילה, ווען דער יצר הרע שלאפט נאר, און ער קען זיך אויפכאפן ווען מ'הערט אויף.
מעשיות
-
7:35 דער צדיק און די קאנקורענץ געשעפט
א איד איז געקומען צו א צדיק מיט צער, ווייל איינער האט אויפגעמאכט די זעלבע געשעפט גלייך לעבן אים, און ער האט געזען ווי די קונים גייען אריין צום אנדערן אנשטאט צו אים. דער צדיק האט אים געזאגט אז יעדעס מאל ער זעט א קונה גייט אריין צו יענעם, זאל ער דאנקען דעם רבונו של עולם פאר יענעמס פרנסה. אויב דער דאנק איז נישט אמת'דיג אין הארצן, זאל ער פונדעסטוועגן דאנקען, ווייל דער קונה וואלט סיי ווי נישט געקומען צו אים, און אלעס איז באשטימט פון הימל. מיט דער צייט, האט דער צדיק געזאגט, וועט דער דאנק ווערן אמת.
אין דער מעשה: רבי מרדכי לעכאוויטשער
געדאנקען
- 6:02 דער משגיח טייטשט יוסף'ס גוטסקייט צו די ברידער אלס אמונה: ווייל די צרה האט געמוזט קומען פון ערגעץ, איז אים בעסער געווען אז זי זאל קומען דורך הייליגע צדיקים, און ער איז זיי נאך שולדיג געווען א טובה פאר דער כפרה.
- 18:24 צווישן די באשאפענע כחות זענען טוב און רע אלעמאל באלאנסירט, אבער דער בורא פון ליכט און חושך שטייט העכער פון דעם באלאנס און שליסט זיך אן צום טוב, ממילא מוז דער וואס איז אויפן זייט פון טוב געווינען.
- 21:32 רוחניות'דיגער חושך איז א מציאות, נישט נאר א פעלן פון ליכט, און פונדעסטוועגן אנטלויפט ער אינגאנצן פון דער ליכט, ווייל די ליכט איז דעם אויבערשטנס כח המחיה, וואס מ'קען נישט אפשטעלן.
- 19:29 לויט דעם מגיד מישרים באקומט דער צדיק דעם גאנצן שכר ביים משפט, הגם דער אויבערשטער האט אים געהאלפן, ווייל ער האט געהאט א בחירה צו זיין שלעכט און האט אויסגעקליבן דאס גוטע.
- 32:47 דער וואס לערנט א גאנצן טאג תורה לשמה איז אלעמאל אין א מצב ווי בשעת קריאת שמע און תפילה, ממילא קען ער אפילו קיין חשק צו אן עבירה נישט שפירן, אבער זיין יצר הרע שלאפט נאר; דערפאר האט רבה געקענט מיינען אז ער איז א בינוני.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 4:38 דער משגיח זאגט אז ווען איינער טוט א מענטש שלעכטס, זאל ער געדענקען אז עס קומט פונעם אויבערשטן און יענעם נישט פיינט האבן און נישט טראגן קיין קפידא.
- 8:58 דער משגיח זאגט אז אזוי דארפן ערליכע אידן זיך פירן: דאנקען דעם אויבערשטן פאר יענעמס הצלחה אפילו ווען דאס הארץ איז נאך נישט מסכים, ביז מיט דער צייט ווערט עס מסכים.
- 24:57 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך אליין מוטשען קעגן דעם יצר הרע, און דעמאלט העלפט דער אויבערשטער; דער וואס לאזט די ארבעט איבער אויפן אויבערשטן באקומט נישט קיין הילף.
- 28:40 דער משגיח זאגט אז א צדיק זאל אלעמאל וויסן אז זיין צדקות איז נישט מיט זיינע אייגענע כחות, ווייל אן דעם אויבערשטנס הילף וואלט ער געפאלן.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דוד המלך, דער בעל התניא, יוסף הצדיק, רבה בר נחמני, רבי יהושע בן חנניה, רבי יוסף קארו, שמעי בן גרא
ערכים אהבה מסותרת, אתכפיא, בינוני, חלל השמאלי, יצר הרע, יצר טוב, נפש האלקית, נפש הבהמית