ספר התניא א'
אויך אויסגעשטעלט ווי א סדרה: ספר התניא (63)
| נומ׳ | דער קעפל ווי אינעם קאטאלאג | לענג | בקיצור (נאטיצן) |
|---|---|---|---|
| 1 | הקדמה; ביאור קושיא הראשונה שבספר; ביאור כחו של שבועה. | 45 מינ׳ | ביים אנהייב פון א סדר שיעורים אין תניא שטעלט דער משגיח פאר דעם ספר און זיין מחבר, פרעגט די ערשטע קשיא אין פרק א אויף דער שבועה צו זיין א צדיק און דאך זיין בעיניו כרשע, און ערקלערט פארוואס מען באשווערט די נשמה איידער זי קומט אראפ אויף דער וועלט. |
| 2 | ביאור ענין מזל' האדם נברא תחת מזל - אבל לא צדיק או רשע. קושיא של איוב' בראת צדיקים בראת רשעים. ביאור מה זה צדיק. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אז דער מזל באשטימט א מענטשנס גשמיות'דיגע מעלות אבער נישט צי ער וועט זיין א צדיק אדער א רשע, און דערמיט איז ער מסביר די ווערטער פון איוב און דעם תניא'ס הגדרה פון א צדיק: איינער וואס האט בכלל נישט קיין יצר הרע. |
| 3 | שתי נשמות לישראל' טעם שהטומאה נקרא קליפה' ד' קליפות וד' יסודות. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט דעם תניא'ס יסוד אז יעדער איד האט צוויי נשמות, פארוואס די צד הרע הייסט סטרא אחרא און קליפה, און ווי אזוי די פיר קליפות זענען כנגד די פיר יסודות. |
| 4 | ארבע קליפות הטמאות' ונוגה לו סביב' ארבע יסודות. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט דעם תניא אז דער נפש הבהמית פון א איד קומט פון קליפת נוגה, וואס מ'קען מעלה זיין צו קדושה, און ווי אזוי אלע מדות רעות קומען פון אירע פיר יסודות: אש, מים, רוח און עפר. |
| 5 | שלש קליפות הטמאות אין להם תיקון עד ביאת המשיח. גוף ישראל מקליפת נוגה' ושל גוים משלש קליפות הטמאות - לפיכך חסד לאומים חטאת. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט תניא פרק א: די נפש הבהמית פון א איד קומט פון קליפת נוגה וואס מ'קען איר מעלה זיין, און די נפש פון די אומות קומט פון די שלש קליפות הטמאות וואס האבן נישט קיין תיקון ביז משיח, און דערפאר הייסט אפילו דער חסד פון די אומות א חטאת. |
| 6 | הנשמות חלק אלקי ממעל ממש' 'בנים' אתם לה' אלוקיכם; קשיא: איך יש מדריגות בנשמות אם כלם אלקות. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט פארוואס יעדע אידישע נשמה איז "חלק אלוק ממעל ממש" און א קינד פונעם אייבערשטן וואס קומט פון זיין חכמה, און נעמט דערנאך די קשיא ווי אזוי עס קענען זיין מדריגות אין נשמות, מיטן משל פון איין גוף פונעם ראש ביזן עקב, וואס גייט דורך די דורות ביז אונזער דור, די עקבתא דמשיחא. |
| 7 | תשובה: בכל דור יש קומה שלימה והמדריגות בנשמות נמשכות מענין השתלשלות העולמות. | 44 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אויפן תניא פרק ב, אז יעדער דור און אלע נשמות צוזאמען זענען איין גאנצע קומה ווי דער גוף פון אדם הראשון, און אז די חילוקים צווישן נשמות קומען נאר פון די שינויים וואס די נשמה גייט אדורך ביים ארונטערגיין, נישט פון איר עצם. |
| 8 | ביאור האחדות בנשמות אפ' במדריגתם' יעקב חבל נחלתו - כל יהודי יש לו כח השפעה על כל ישראל. | 46 מינ׳ | אין תניא פרק ב ערקלערט דער משגיח אז אלע אידישע נשמות, פונעם גרעסטן צדיק ביזן פשוטסטן איד, זענען איין שטריק, "יעקב חבל נחלתו", אזוי אז יעדער איינער באקומט פון און ווירקט אויף אלע אנדערע. |
| 9 | ע"י הכנעה לתלמידי חכמים זוכים ליניקה משפע עליונה' והשפעה לפושעים ומורדים היא ע"י בחינת אחוריים. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט פון תניא פרק ב אז יעדער איד יונקט זיין חיות דורך הכנעה צו די תלמידי חכמים, און די וואס קריגן זיך מיט זיי יונקען נאר בבחינת אחוריים, און אז די קדושה פון די עלטערן באשטימט דעם גוף און זיין מזל אבער קיינמאל נישט די נשמה אליין. |
| 10 | חלקי הנשמה הם מעשר ספירות. ביאור עשר ספירות. | 43 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט דעם תניא אז יעדער חלק פון דער נשמה באשטייט פון צען כחות וואס קומען אראפ פון די עשר ספירות, און גייט דורך איינס נאך דעם אנדערן ווי אזוי זיי שטעלן זיך אויס ביי א מענטש. |
| 11 | מוחין נקראים אמות' מדות נקראים כפולות; ביאור חב"ד. | 43 מינ׳ | דער משגיח לערנט תניא פרק ג און ערקלערט פארוואס די מוחין הייסן "אמות" און די מדות "כפולות", און פון דעם יוד פונעם שם הוי"ה קומט ער צו דער נקודה אין יעדן איד וואו קיין חטא דערגרייכט נישט, און צו חכמה אלס א בליץ פון גארנישט וואס די בינה בויט אויס. |
| 12 | המוחין מולידות המדות' מחלוקת אם מהמוחין באים למדות או להיפך. החכמה והבינה עוסקים באהבה ויראה והדעת מקשרם למדות. | 42 מינ׳ | אויפן תניא פרק ג ערקלערט דער משגיח ווי אזוי חכמה און בינה, דער "אבא ואמא" פונעם שכל, זענען מוליד אהבה און יראה דורך א לאנגע און שטארקע התבוננות אין גדולת הבורא, און פארוואס דאס איז געווען דער באזונדערער דרך פונעם בעל התניא. |
| 13 | צריכים לעשות כל המצות במחשבה' דיבור ומעשה כדי שלא יהא הנשמה בעל מום. | 42 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אז א איד דארף מקיים זיין אלע תרי"ג מצוות במחשבה דיבור ומעשה כדי די נשמה זאל נישט בלייבן א בעל מום, און ער ווייזט וויאזוי א איד וואס קען דאס נישט אליין קען זיך מתקן זיין דורך כלל ישראל און דעם צדיק הדור. |
| 14 | מהתורה שלומד יש מזון לנשמה' ומהמצות שמקיים נעשה לבוש להנשמה. גדלות התורה לפי השגתו וגדלות נשמתו. | 43 מינ׳ | אויף תניא פרק ד ערקלערט דער משגיח ווי אזוי לימוד התורה איז מלביש די נשמה פונקט ווי די מצוות, און פארוואס יעדן אידס חלק אין דעם הענגט אפ אין זיין השגה און אין דעם שורש פון זיין נשמה. |
| 15 | כשלומד תורה משיג אלקות' ויש יחוד בינו ובין ה' יותר מבעוה"ב . | 42 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט ווי אזוי א איד וואס לערנט תורה און טוט מצוות כאפט טאקע אן און ווערט מיוחד מיטן רבונו של עולם אליין, ווייל דער אויבערשטער האט מצמצם געווען זיין רצון און חכמה אין די הלכות, א יחוד וואס איז גרעסער פון עולם הבא. |
| 16 | כל אחד זוכה להאור שבתורה לפי קדושתו ומדרגתו. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט על פי דעם דרך השם און תניא פרק ה, אז תורה איז ממשיך אלקות נאר ווען מ'לערנט מיט יראת שמים און מ'איז אן ערליכער איד, יעדער לויט זיין מדריגה, און אז ווען מ'פארשטייט א הלכה ווערט מען מיוחד מיט דעם רצון און חכמה פון השם יתברך מער ווי ביי אלע מצוות. |
| 17 | עשר כתרין דמסאבותא כנגד עשר ספירות דקדושה. ביאור טעם שהטומאה נקראת כתרין. | 44 מינ׳ | אויפן תניא פרק ו ערקלערט דער משגיח אז קעגן די צען כחות פון קדושה זענען דא צען "כתרין" פון טומאה, פארוואס די טומאה הייסט כתרין און סטרא אחרא, און ווי אזוי א איד הייבט אויף קליפת נוגה ווען ער טוט אפילו א רשות לשם שמים. |
| 18 | ישראל בטל לה' בעצם' ומקבל מצד הקדושה' הסיטרא אחרא ישות ואינו בטל לה'' ומקבל בבחינת אחוריים. | 42 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אויפן תניא פרק ו, אז קדושה איז דאס וואס איז בטל צום רבונו של עולם און באקומט פון אים פנים בפנים, און די סטרא אחרא איז א ישות פאר זיך וואס באקומט איר חיות נאר בבחינת אחוריים און בהסתר פנים. |
| 19 | קליפת נוגה יכול להתהפך לטוב; ענינים גשמיים יכולים להתהפך לטוב. | 47 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט פארוואס דער גוף, די מאכלים און די גשמיות'דיגע ענינים פון א איד, וואס קומען פון קליפת נוגה, קענען זיך איבערדרייען צו קדושה, משא"כ וואס קומט פון די שלש קליפות הטמאות קען נישט. |
| 20 | לכל יהודי יש חלק בתורה מיוחד לו; טעם שמתוך שלא לשמה בא לשמה. | 39 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אז יעדער איד האט זיין אייגענעם חלק אין דער תורה און א באהאלטענע נקודה פנימית ביים רבונו של עולם, און דערפאר קומט מען מתוך שלא לשמה צו לשמה. |
| 21 | תשובה על עבירות של שלש קליפות הטמאות' התיקון שבקריאת שמע בכוונה. | 44 מינ׳ | אויפן תניא פרק ז ערקלערט דער משגיח פארוואס עבירות פון די שלש קליפות הטמאות קענען נישט האבן קיין עליה נאר דורך א תשובה מאהבה רבה, און פארוואס דער בעל התניא זאגט אז די עבירה פון זרע לבטלה קען מען מתקן זיין מיט א תשובה נכונה און קריאת שמע שעל המטה. |
| 22 | למצוא בדברי רשות נקודת אלקות' להשתמש בדברים גשמיים לשם שמים. | 44 מינ׳ | אויפן תניא פרק ז ערקלערט דער משגיח אז דברי רשות קומען פון קליפת נוגה, און א איד קען זיי מעלה זיין צו קדושה ווען ער טוט זיי לשם שמים, אזוי ווי יצחק האט געפונען א באר מים חיים אין די בארות וואס ער האט געגראבן. |
| 23 | עליית שלש קליפות הטמאות - ע"י ביטול בששים' או תשובה מאהבה - זהו ניצוץ מימות המשיח. אין מציאות כתקלה עולמית. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אז תשובה מאהבה ברענגט א בליץ פון ימות המשיח אריין אין דעם מענטשנס אייגענער וועלט, דערפאר קען זי מתקן זיין אפילו די זאכן וואס דער תניא רופט אן אן עיוות, און ער ווייזט אז דער אייבערשטער לאזט קיינמאל נישט אז אן עבירה זאל ווערן א תקלה פאר דער גאנצער וועלט. |
| 24 | עונשים -על הנאה גשמיות' לעם הארץ שמבטל תורה' לתלמיד חכם המבטל תורה; לימוד חכמת חיצוניות יותר חמור מדברים בטלים. | 46 מינ׳ | ווייטער אין תניא פרק ח ערקלערט דער משגיח דעם רושם וואס הנאות הגוף און דברים בטלים לאזן איבער, די ספעציעלע חומרא פון ביטול תורה ביי איינעם וואס קען לערנען, און פארוואס חכמות חיצוניות לשמה זענען ערגער ווי דברים בטלים, און זענען נאר מותר ווי א מיטל לשם שמים. |
| 25 | התחלת התשובה' על דרך עבודה' לתרץ הקושיות שבראש הספר. רשע ורע לו צדיק ורע לו (הרע כפוף בו) צדיק וטוב לו מהותם. | 38 מינ׳ | ביים אנהייב פון תניא פרק י ערקלערט דער משגיח דעם צדיק גמור, וואס האט איבערגעקערט זיין רע צו טוב און האט פיינט די תענוגים פון עולם הזה פון גרויס אהבה צום אייבערשטן, דעם צדיק שאינו גמור, ביי וועמען דער רע איז נאר אונטערגעבויגן, און די בני עלייה וואס הייבן אויף דעם רע און דינען דעם אייבערשטן פאר דער שכינה. |
| 26 | מלחמת יצה"ר ויצה"ט על העיר הקטנה. שניהם רוצים שהשני יהיה בטל אצלו. | 40 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט ווי אזוי די נפש האלקית און די נפש הבהמית קריגן זיך ווי צוויי מלכים איבער דער "עיר קטנה" פונעם גוף, יעדער וויל אז דער אנדערער זאל זיין בטל צו אים, און וואס די מלחמה פאדערט פון א פשוט'ן מענטש. |
| 27 | רשע וטוב לו' הטוב כפוף בו' רבבות מדריגות בו. רשע ורע לו. בינוני' הרע בו כמו הטוב אבל הוא אינו עושה רע. ובעיתות 'רצון' הרע הולך לו. | 40 מינ׳ | ביים לערנען תניא פרק י"א און י"ב ערקלערט דער משגיח די מדריגות פון א רשע וטוב לו און א רשע ורע לו, און ער איז מסביר אז א בינוני איז דער וואס טוט קיינמאל נישט קיין עבירה, און ביי אן ערליכן דאווענען ווערט דער רע ביי אים אפגעשטילט. |
| 28 | בינוני מוח שליט על הלב' היצה"ר אינו מתלבש בלבוש מחשבה דיבור או מעשה אבל הוא במציאות אצלו. | 37 מינ׳ | ביים לערנען תניא פרק י"ב ערקלערט דער משגיח אז ביים בינוני איז דער יצר הרע נאך דא, אבער ער קען זיך קיינמאל נישט מלביש זיין אין מחשבה דיבור און מעשה, ווייל דער מוח איז שליט על הלב. |
| 29 | בינוני - זה וזה שופטן וה' מכריע. תשובה על הקושיא על המילים - תהא בעיניך כרשע. | 39 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט פארוואס דער בינוני האט צוויי שופטים, דעם יצר טוב און דעם יצר הרע, און דער אויבערשטער איז דער מכריע, און ווי אזוי דאס פארענטפערט פארוואס אפילו א צדיק זאל זיך האלטן ווי א רשע. |
| 30 | יש כמה מדריגות במדריגת אמת. הדרכה וי"ד שלא להיות עצוב כשבאים אצלו מחשבות רעות ועצה איך להתחזק כנגדם. | 42 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אז אמת האט אסאך מדריגות, און דאס דאווענען פון א בינוני איז אמת לויט זיין מדריגה, און אז א בינוני דארף נישט זיין צובראכן פון שלעכטע מחשבות נאר זיך שטארקן קעגן זיי מיט דער אהבה מסותרת וואס יעדער איד האט צום רבונו של עולם. |
| 31 | חילוקים בבינונים - עובד ה' ואשר לא עבדו. | 36 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט דעם חילוק אין תניא צווישן דעם בינוני וואס איז א עובד אלהים מיט א כסדר'דיגע מלחמה, און דעם בינוני וואס הייסט "לא עבדו" ווייל דאס לערנען קומט אים גרינג, און ער ווייזט אן אז אמת'ע עבודה איז צו טאן מער ווי די טבע און די רגילות. |
| 32 | הבינוני יכול להיות כצדיק בעיתות רצון' עיבור נשמת צדיק בתוכו' כשעושה עצמו שמח בטוב ומואס ברע זוכה שזה נעשה טבעו. | 45 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט ווי אזוי א בינוני, וואס האט נישט קיין בחירה צו זיין א צדיק גמור, קען דאך מקיים זיין די שבועה "תהי צדיק": דורך צייטן פון אמת'ע שמחה מיטן אייבערשטן, דורך הרגל וואס ווערט א טבע שני, און דורך א נשמה פון א צדיק וואס קומט אריין אין אים בבחינת עיבור. |
| 33 | עבודת הבינוני - לידע שנברא לעבודת ה'' ושלא לעשות רע. כל יהודי לפי שורש נשמתו. | 41 מינ׳ | אויף תניא פרק ט"ז ערקלערט דער משגיח אז א בינוני וואס קען נישט שפירן קיין אהבת השם דארף עס על כל פנים וויסן מיטן מוח, און דורך דער מחלוקת צווישן חב"ד און די פוילישע צדיקים ווייזט ער אז יעדער איד דינט דעם אייבערשטן לויט דעם שורש פון זיין נשמה, אזוי ווי אן אות וואס שטייט אויף איר גענוי ארט אין ספר תורה. |
| 34 | תשובה על “כי קרוב אליך הדבר מאד” - איך אהבת ה' ויראת ה' קרוב לבינוני. די להם אהבה ויראה שכליות' בלי הרגשים גדולים שיש לצדיקים. | 42 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אויף תניא פרק ט"ז ווי אזוי "כי קרוב אליך הדבר מאד" איז אמת אפילו פאר א בינוני וואס קען נישט שפירן אהבה און יראה אין הארצן: די אהבה און יראה וואס ער פארשטייט מיטן מוח ווערן די פליגל וואס הייבן ארויף זיין תורה און מצוות. |
| 35 | מדריגת יראה ואהבה בדרך 'לעשותו' - יכולים הכל לעשותו' חוץ רשעים עד שיעשו תשובה. | 41 מינ׳ | אויף תניא פרק י"ז ערקלערט דער משגיח אז דער פסוק "כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו" מיינט אן אהבה און יראה פון מוח וואס ברענגט צו מעשה, וואס יעדער איד קען דערגרייכן, חוץ א רשע ביז ער טוט תשובה. |
| 36 | נצחון היצר אינו אלא ע"י שמחה. ביאור “בכל עצב יהיה מותר.” עצות כנגד עצבות. | 40 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אויף תניא פרק כ"ו אז מ'איז מנצח דעם יצר הרע נאר דורך זריזות וואס קומט פון שמחה, און אז עצבות אויף עבירות געהערט נאר אין באשטימטע צייטן, "ביי אפוינטמענט". |
| 37 | ע"י התבוננות יכולים להגיע ליראה ואהבה מוחית' וזה די למי שאינו יכול להגיע ליראה ואהבה מוחשית. ביאור על תשובה תתאה. | 41 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט תניא פרק י"ח: יעדער איד, אפילו איינער וואס קען נישט צוקומען צו אהבה און יראה דורך התבוננות, טראגט אין זיך אן אהבה מסותרת וואס ער האט גע'ירשנט פון די אבות, וואס זענען געווען די מרכבה פאר דער שכינה. |
| 38 | התחלת ביאור אהבה מסותרת. ישתדל להיות מרכבה לה' כפי יכולתו. | 43 מינ׳ | ביים אנהייב פון תניא פרק י"ז ערקלערט דער משגיח ווי אזוי "כי קרוב אליך הדבר מאד" איז אמת ביי יעדן איד: דער מוח הערשט פון נאטור איבער דעם הארץ, ממילא איז עבודה פון שכל אלעמאל נאנט, חוץ ווען עבירות האבן צוגענומען די הערשאפט, און דאן דארף מען פריער טאן תשובה מיט א צובראכן הארץ. |
| 39 | כל הנשמות הם באים מחכמה שהוא למעלה מהשגה. אמונה מתלבש בחכמה. חידוש המסירת נפש של יהודי על מסירת נפש שיש פעמים אצל הגוים. | 43 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אויף תניא פרק י"ח אז יעדע אידישע נשמה איז געווארצלט אין חכמה, די נקודה וואס איז העכער פון הבנה און וואו דער אור אין סוף רוט, און דערפאר גיט אפילו דער פשוטסטער איד אוועק זיין לעבן אבי נישט צו לייקענען אין השם. |
| 40 | מסירת נפש של יהודי בא מחמת טבעו. (instinct) כי ה' שורשו. | 42 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט לויט תניא פרק י"ט אז אפילו דער פשוטסטער איד איז גרייט מוסר נפש צו זיין פארן רבונו של עולם פון א טבע וואס איז העכער פון שכל, אזוי ווי א פלאם וואס רייסט זיך ארויף צו איר שורש. |
| 41 | אם אפי' קל שבקלים מוסר נפש לה'' למה היא חוטא? תירוץ - זה שטות. | 43 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט אויף תניא פרק י"ט אז אפילו דער נידעריגסטער איד איז גרייט צו געבן זיין לעבן כדי נישט צו כופר זיין, צוליב דער אהבה מסותרת אין זיין נשמה, און ער זינדיגט נאר ווייל עס גייט אין אים אריין א רוח שטות. |
| 42 | אלו שעברו על חלב עכו"ם' חמץ בפסח' ונדה לא ימסרו נפשם על קידוש ה'. כל עבירה היא ע"ז ממש. | 41 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט פארוואס עבירות וואס האבן א שייכות מיט עבודה זרה, ווי חמץ בפסח און נדה, שוואכן אפ דעם כח פון א איד זיך מוסר נפש צו זיין, און ער הייבט אן תניא פרק כ, וואו ס'ווערט ערקלערט אז יעדע עבירה איז משורש אין עבודה זרה און אז דער אייבערשטער איז נאך דער בריאה פונקט ווי פאר דער בריאה. |
| 43 | הקב"ה ודיבורו אחד ממש. אלא לגבי נבראים יש צמצומים. | 33 מינ׳ | דער משגיח לערנט תניא פרק כ"א און ערקלערט אז דער דיבור פונעם רבונו של עולם שיידט זיך נישט אפ פון אים ווי ביי א מענטש, נאר ער איז איינס מיט זיין עצמות, און די צמצומים און הסתרים זענען נאר מצד די נבראים וואס זענען מקבל. |
| 44 | הרמ"ח מצות הם רמ"ח איברין דמלכא. איברים בטלים לנפש לגמרי. כשעושים מצוה לשם שמים נעשה אז מרכבה לה'. | 41 מינ׳ | דער משגיח לערנט תניא פרק כ"ג און ערקלערט אז די רמ"ח מצוות הייסן רמ"ח אברין דמלכא ווייל זיי זענען אינגאנצן בטל צום רצון העליון, אזוי אז דער וואס טוט א מצוה ווערט א מרכבה, און דער וואס לערנט תורה ווערט ממש מיוחד מיטן רבונו של עולם. |
| 45 | מעלת התורה על המצות שהיא יחוד ממש בין ה' ובינינו. אם עושה עבירה ח"ו הוי יותר גרוע מהסט"א ממש. | 40 מינ׳ | דער משגיח ערקלערט פארוואס לערנען תורה מאכט א איד מיוחד מיטן רבונו של עולם נאך מער ווי מצוות, און פארוואס אן עבירה, וואס שניידט אים אפ פון רצון השם, מאכט אים ערגער ווי די סטרא אחרא אליין, וואס איז קיינמאל נישט מורד אין איר באשעפער. |
| 46 | כמו שהטוב הכי גדול היא קיום המצוה' כן להיפוך' הדבר הכי גרוע היא עבירה. איכות עוה"ז יותר רע מטוב' חוץ אצל צדיק. | 42 מינ׳ | דער משגיח לערנט תניא פרק כ"ד און ערקלערט פארוואס אן עבירה איז ערגער ווי די קליפות און ווי די נידעריגסטע באשעפענישן, פארוואס די וועלט איז מערסטנס רע און ביטער חוץ פאר אמת'ע עובדי השם, און פארוואס א איד וואס וואלט זיך מוסר נפש געווען אויף עבודה זרה זינדיגט פונדעסטוועגן: א רוח שטות פארדעקט זיין אהבה מסותרת. |