ביאור ענין מזל' האדם נברא תחת מזל - אבל לא צדיק או רשע. קושיא של איוב' בראת צדיקים בראת רשעים. ביאור מה זה צדיק.
קאטאלאג: ספר התניא א' א נומ׳ 2 פאקעט גייד ז׳ 41 אידיש 45 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז דער מזל באשטימט א מענטשנס גשמיות'דיגע מעלות אבער נישט צי ער וועט זיין א צדיק אדער א רשע, און דערמיט איז ער מסביר די ווערטער פון איוב און דעם תניא'ס הגדרה פון א צדיק: איינער וואס האט בכלל נישט קיין יצר הרע.
דער משגיח עפנט מיט די גמרא'ס סוגים פון צדיק וטוב לו און צדיק ורע לו, און ווי דער רעיא מהימנא לערנט זיי, און דערנאך די גמרא אין ברכות אז ביי א צדיק איז דער יצר טוב זיין שופט, און רבה'ס ווארט אז ער איז א בינוני. ער פרעגט ווי אזוי האט איוב געקענט זאגן אז דער אויבערשטער האט באשאפן צדיקים און רשעים, ווען דער מלאך רופט אויס ביי דער יצירה צי דער מענטש וועט זיין רייך אדער ארעם, א חכם אדער א טיפש, אבער נישט צי ער וועט זיין א צדיק אדער א רשע. ער איז לאנג מסביר וואס מזל איז: דער כוכב און דער מלאך איבער יעדן חודש, יעדע שעה און רגע פון געבורט, און דאס ארט וואו מ'ווערט געבוירן, פון וואו עס פליסט ארונטער די גשמיות'דיגע כוחות. ווייל רבה האט קיינמאל נישט געזינדיגט, מוז א בינוני זיין איינער וואס טוט קיינמאל נישט קיין עבירה, און דער "צדיק" פון ראש השנה איז א שם המושאל. א אמת'ער צדיק האט נישט קיין יצר הרע, אזוי ווי דוד המלך. טייל ווערן אזוי געבוירן, און אויף די יחידים האט איוב גערעדט.
ענינים: צדיק, בינוני און רשע (תניא פרקים ט-יז) · דער יצר הרע און נסיונות
סדר השיעור
-
0:00 צדיק וטוב לו און צדיק ורע לו שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא'ס סוגים פון צדיק וטוב לו, צדיק ורע לו און זייערע קעגנזייטן. ער שטעלט אוועק דעם פשוט'ן פשט, א צדיק וואס עס גייט אים גוט אדער שלעכט, קעגן דעם רעיא מהימנא'ס פשט, אז צדיק ורע לו איז א צדיק וואס האט רע אין זיך אבער ער הערשט איבער אים ווי א בעל הבית איבער א הונט ביי א שטריק.
-
5:10 רבה דער בינוני און די קשיא פון איוב שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אין סוף ברכות אז דער יצר טוב איז דעם צדיק'ס שופט, און רבה'ס ווארט אז ער איז א בינוני. דערנאך פרעגט ער ווי אזוי האט איוב געקענט זאגן אז דער אויבערשטער האט באשאפן צדיקים און רשעים, ווען דער מלאך רופט אויס ביי דער יצירה נאר די גשמיות'דיגע מעלות און נישט צי ער וועט זיין א צדיק אדער א רשע, כדי נישט צו צווינגען זיין בחירה.
-
10:32 מזל: די כוכבים פון די חדשים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יעדער מענטש האט א מזל, א כוכב אין הימל וואס א מלאך איז אין אים מלובש. יעדער חודש האט זיין אייגענעם צירוף פון שם הוי"ה און זיין אייגענעם מזל, דערפאר ברענגט חשון א פארוועלקונג און כסלו א נייע ליכטיגקייט, און א מענטש וואס ווערט געבוירן אין א חודש טראגט זיינע מדות.
-
17:31 שעה, ארט, און דער טייטש פון "מזל" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לייגט צו אז יעדע שעה און יעדע רגע האט א מזל, און אז אויך די מדינה וואו מ'ווערט געבוירן ווירקט אויף א מענטש, כאטש ארץ ישראל איז העכער פון מזל. ער ערקלערט אז "מזל" איז לשון פליסן, אזוי ווי "נוזלים", און אז "גד" מיינט אויך מזל, און ער ענדיגט אז דער מלאך רופט אלעס אויס לויטן מזל חוץ צדיק און רשע.
-
23:59 א בינוני טוט קיינמאל נישט קיין עבירה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט וואס איז א בינוני, ווען רבה האט קיינמאל נישט אויפגעהערט לערנען און איז געווען א איש אמת. ער גייט דורך דעם תניא'ס הגדרות פון א רשע, אפילו איינער וואס קען לערנען און לערנט נישט, און ער ענדיגט אז ווייל רבה האט אפילו נישט געהאט קיין ביטול תורה, מוז א בינוני זיין איינער וואס טוט קיינמאל נישט קיין עבירה.
-
28:54 דער צדיק פון ראש השנה איז א שם המושאל שטייט אינעם קאטאלאג
אויב א בינוני טוט קיינמאל נישט קיין עבירה, פרעגט דער משגיח, וואס איז דען א צדיק, און ווי גייט דאס מיט דער גמרא אין ראש השנה אז א צדיק איז איינער מיט מער זכיות ווי עבירות? ער ענטפערט אז דארט איז "צדיק" א שם המושאל, אזוי ווי א בעל דין וואס געווינט א דין תורה: ער איז גערעכט אין יענעם דין, נישט קיין צדיק באמת.
-
32:40 דוד המלך'ס פוסטע הארץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דוד המלך'ס ווערטער "ולבי חלל בקרבי": חלל מיינט פוסט, אז אין דעם חלל השמאלי פון זיין הארץ האט נישט געוואוינט קיין יצר הרע, און עס מיינט אויך געהרג'עט, ווייל ער האט אים געהרג'עט מיט תעניתים. א צדיק איז איינער וואס האט נישט קיין יצר הרע, און אזעלכע צדיקים זענען ווייניג, אזוי ווי די גמרא זאגט אז דער אויבערשטער האט זיי איינגעפלאנצט אין יעדן דור.
-
36:25 צדיקים וואס ווערן געבוירן פארטיג שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט אוועק דעם תניא'ס הנחה: א צדיק האט נישט קיין יצר הרע, אדער פון געבורט אן אדער ווייל ער האט געארבעט ביז ער האט אים פארלוירן, בשעת א בינוני האט צוויי שופטים און קלייבט צווישן זיי. צדיקים וואס ווערן געבוירן פארטיג קומען אראפ פאר אנדערע, און ווייל זיי האבן נישט קיין בחירה מעגן זיי געדענקען פריערדיגע גלגולים, אזוי ווי דער ישמח משה האט געדענקט אז ער איז געווען א שעפסל ביי יעקב אבינו.
-
42:00 דער תירוץ אויף איוב: יחידים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז איוב האט גערעדט פון צדיקים וואס ווערן באשאפן פארטיג, און פון רשעים וואס ווערן געבוירן צו זיין רשעים, וואס דער אויבערשטער דארף אויך האבן פאר זיין פלאן פון דער בריאה. דוד המלך האט געדארפט מתקן זיין דעם פגם פון אדם הראשון און ארבעטן ביז ער איז געווארן א צדיק; רוב מענטשן זענען נישט דא און נישט דא, און זיי האבן די בחירה צו זיין על כל פנים א בינוני.
דער שיעור, אויסגעשריבן
צדיק וטוב לו און צדיק ורע לו
רבה דער בינוני און די קשיא פון איוב
די גמרא אין סוף ברכות זאגט אז ביי צדיקים איז דער יצר טוב דער שופט, ביי רשעים דער יצר הרע, און בינונים ווערן געמשפט פון ביידע. רבה האט געזאגט אז ער איז א בינוני, און אביי האט אים געענטפערט אז ער לאזט קיינעם נישט לעבן. ג
דערנאך פרעגט דער משגיח: ווי אזוי האט איוב געזאגט אז דער אויבערשטער האט באשאפן צדיקים און רשעים? איידער א קינד ווערט געשאפן, רופט א מלאך אויס צי ער וועט זיין רייך אדער ארעם, חכם אדער טיפש, גיבור אדער שוואך, אבער נישט צדיק אדער רשע. דעם אויבערשטנס ידיעה, וואס דער רמב"ם רעדט דערפון, נעמט נישט צו די בחירה, אבער א מלאך'ס אויסרוף וואלט געווען מכריח. ד,ה,ו
מזל: די כוכבים פון די חדשים
דאס, זאגט דער משגיח, איז דער מזל פון א מענטש. מען רופט מזל "גליק", אבער באמת האט יעדער מענטש א כוכב אין הימל וואו א מלאך איז מלובש, אזוי ווי די גמרא אין שבת רעדט פון א מענטשנס מזל, און זיין געזונט הענגט דערין. ז
יעדער חודש האט אן אנדער הנהגה. שם הוי"ה, ווייל א אות איז דארט צווייפל, האט נאר צוועלף צירופים אנשטאט פיר און צוואנציג, איינס פאר יעדן חודש. דערפאר ברענגט חשון פארוועלקונג און קעלט, און כסלו שוין ליכטיגקייט; ניסן ברענגט בליען, אין גשמיות און ביים אידישן פאלק, און תשרי הייבט אן דאס אראפגיין.
קעגן זיי זענען דא צוועלף מזלות, וואס זענען אפגעמאלט אין די פיוטים פון תפילת גשם. א מענטש וואס ווערט געבוירן אין תשרי איז אונטער דעם מלאך פון תשרי און האט זיינע מדות. דאס איז אן אלטע חכמה, וואס די גוים האבן גע'ירש'נט פון נח.
שעה, ארט, און דער טייטש פון "מזל"
יעדע שעה און יעדע רגע האט אויך א מזל, און דער מלאך פון דעם רגע פון געבורט רופט אויס צי דער מענטש וועט זיין א חכם אדער א טיפש, רייך אדער ארעם, א גיבור אדער שוואך. אפילו די מדינה וואו ער ווערט געבוירן מאכט א שינוי אין זיין כאראקטער, כאטש ארץ ישראל איז העכער פון מזל.
דאס ווארט מזל איז לשון פליסן, אזוי ווי "נוזלים": עס איז א קאנאל דורך וואס די שפע קומט אראפ פון אויבן, אזוי ווי דאס וואסער פון ניו יארק פליסט אראפ פון די בערג. אזוי אויך ביי גד'ס געבורט האט לאה געזאגט "בא גד", און רש"י טייטשט עס מזל. ח
דער אבן עזרא האט געשריבן א ליד וועגן זיין שלעכטן מזל, אז ווען ער וואלט געווען א קברן וואלט קיינער נישט געשטארבן. אבער צדיק און רשע האט נישט צו טאן מיט מזל; דאס איז איבערגעגעבן צום מענטש, און דערמיט ווערט די קשיא אויף איוב נאך שטערקער.
א בינוני טוט קיינמאל נישט קיין עבירה
וואס איז א בינוני? אויב ער טוט טייל זכיות און טייל עבירות, ווי אזוי האט רבה זיך גערופן א בינוני? רבה האט קיינמאל נישט אויפגעהערט לערנען, ממילא האט דער מלאך המות נישט געהאט קיין שליטה אויף אים, און ער איז געווען א איש אמת וואס וואלט נישט פאלש געזאגט זיין מדריגה.
דער צדיק פון ראש השנה איז א שם המושאל
אויב אזוי, וואס איז דען א צדיק? און די גמרא אין ראש השנה רופט א צדיק איינעם מיט מער זכיות ווי עבירות. דער משגיח ענטפערט אז דאס איז א שם המושאל: אזוי ווי א בעל דין וואס געווינט א דין תורה, אפילו ער איז א גרויסער בעל עבירה, איז דער וואס ווערט פארשריבן ראש השנה פאר א צדיק גערעכט אין יענעם דין, נישט קיין צדיק באמת. ט
דוד המלך'ס פוסטע הארץ
צדיקים וואס ווערן געבוירן פארטיג
דא הייבט זיך אן דעם תניא'ס אמת'ע הנחה: א צדיק האט נישט קיין יצר הרע, אדער ווייל ער איז געבוירן געווארן אן איינעם, און אויף דעם האט איוב גערעדט, אדער ווייל ער האט געארבעט ביז ער האט אים פארלוירן. א בינוני האט צוויי שופטים אין הארץ, דעם יצר טוב און דעם יצר הרע, און ער קלייבט וועמען צו פאלגן. מ
צדיקים וואס ווערן געבוירן פארטיג קומען אראפ פאר אנדערע. דער ישמח משה האט געדענקט אז ער איז געווען א שעפסל ביי יעקב אבינו, און האט געוויזן א צייכן פון זיין שטעקן. אזעלכע צדיקים געדענקען פריערדיגע גלגולים ווייל זיי האבן נישט קיין בחירה; פשוט'ע מענטשן וואלטן נישט געקענט זינדיגן ווען זיי וואלטן געדענקט.
דער תירוץ אויף איוב: יחידים
איוב האט געמיינט די פארטיגע צדיקים. דוד המלך, לאידך גיסא, האט געדארפט מתקן זיין דעם פגם פון אדם, אזוי ווי עס שטייט אין ספרים אז אדם, דוד, משיח איז איין נשמה. אזוי אויך ווערן טייל רשעים געבוירן צו זיין רשעים, ווייל דער אויבערשטער דארף זיי פאר זיין פלאן. דאס זענען יחידים; רוב מענטשן האבן די בחירה צו זיין על כל פנים א בינוני.
מראי מקומות
כתובים
תלמוד בבלי
- א לכאורה Berachos 7a מפתח אינעם אויסשרייב: 0:49
- ג לכאורה Berachos 61b מפתח אינעם אויסשרייב: 5:10
- ד לכאורה Bava Basra 16a מפתח אינעם אויסשרייב: 7:58
- ה לכאורה Niddah 16b מפתח אינעם אויסשרייב: 7:58
- ז Gemara Shabbos (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 10:52
- ט לכאורה Rosh Hashanah 16b מפתח אינעם אויסשרייב: 29:31
- כ לכאורה Yoma 38b מפתח אינעם אויסשרייב: 34:52
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 8:22 דער מלאך רופט אויס ביי דער יצירה דעם מענטשנס גשמיות'דיגן חלק, רייך אדער ארעם, חכם אדער טיפש, גיבור אדער שוואך, אבער נישט צי ער וועט זיין א צדיק אדער א רשע, ווייל דאס איז איבערגעלאזט צו זיין בחירה.
- 15:58 מזל איז דער כוכב מיט זיין מלאך איבער דעם חודש, דער שעה און דער רגע פון געבורט, און אפילו די מדינה וואו ער ווערט געבוירן ווירקט אויף א מענטש; דורך דעם פליסט צו אים זיין גשמיות'דיגע השפעה.
- 24:39 ווייל רבה האט קיינמאל נישט געזינדיגט און איז געווען א איש אמת, ווייזט זיין ווארט אז ער איז א בינוני אז א בינוני איז איינער וואס טוט קיינמאל נישט קיין עבירה.
- 29:31 דער "צדיק" פונעם דין פון ראש השנה, איינער מיט מער זכיות ווי עבירות, איז נאר א שם המושאל, דאס הייסט איינער וואס איז זוכה אין יענעם דין.
- 32:49 א אמת'ער צדיק האט בכלל נישט קיין יצר הרע, אזוי ווי דוד המלך האט געזאגט אז זיין הארץ איז "חלל", פוסט דערפון.
- 37:00 טייל צדיקים ווערן געבוירן אן א יצר הרע, און טייל, אזוי ווי דוד המלך, האבן געארבעט ביז זיי האבן אים פארלוירן; איוב'ס ווערטער גייען אויף די ערשטע, וואס זענען יחידים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 7:58 ווי אזוי האט איוב געקענט זאגן אז דער אויבערשטער האט באשאפן צדיקים און רשעים, ווען דער מלאך רופט נישט אויס צי א מענטש וועט זיין א צדיק אדער א רשע?
תירוץ: 37:05 טייל צדיקים ווערן געבוירן אן א יצר הרע און טייל רשעים ווערן געבוירן צו זיין רשעים; אויף זיי, וואס זענען יחידים, האט איוב גערעדט, בשעת רוב מענטשן האבן בחירה.
-
קשיא: 24:16 ווי אזוי האט רבה, וואס האט קיינמאל נישט אויפגעהערט לערנען און איז געווען א איש אמת, זיך גערופן א בינוני?
תירוץ: 28:09 א בינוני איז איינער וואס טוט קיינמאל נישט קיין עבירה, און דערפאר האט רבה עס געקענט זאגן אויף זיך.
-
קשיא: 28:43 אויב א בינוני טוט קיינמאל נישט קיין עבירה, וואס איז דען א צדיק, און ווי גייט דאס מיט דער גמרא אין ראש השנה אז א צדיק האט מער זכיות ווי עבירות?
תירוץ: 32:06 אין ראש השנה איז "צדיק" א שם המושאל פאר איינעם וואס איז זוכה אין דין; א אמת'ער צדיק איז איינער וואס האט נישט קיין יצר הרע.
-
קשיא: 40:13 פארוואס געדענקען גרויסע צדיקים זייערע פריערדיגע גלגולים און פשוט'ע מענטשן נישט?
תירוץ: 40:22 די גרויסע צדיקים זענען אראפגעקומען פאר אנדערע און האבן נישט קיין בחירה, ממילא שאדט זיי נישט דער זכרון; פשוט'ע מענטשן וואלטן נישט געקענט זינדיגן ווען זיי וואלטן געדענקט.
מעשיות
-
22:56 דעם אבן עזרא'ס ליד וועגן זיין שלעכטן מזל
דער משגיח דערמאנט אז ביים אבן עזרא איז אלע זיינע טעג שלעכט געגאנגען און ער האט געמוזט וואנדערן. ער האט געשריבן א ליד וועגן זיין שלעכטן מזל, אז ווען ער וואלט געהאנדלט מיט תכריכים אדער געווען א קברן, וואלט קיינער נישט געשטארבן. דער משגיח ברענגט עס צו ווייזן ווי דער מזל פירט א מענטשנס גשמיות'דיגן חלק.
אין דער מעשה: דער אבן עזרא
-
38:35 דער ישמח משה האט געדענקט אז ער איז געווען א שעפסל
דער ישמח משה האט געזאגט אז ער געדענקט ווען ער איז געווען א שעפסל ביי יעקב אבינו, ווייל אלע אידישע נשמות זענען אמאל געווען שעפסלעך ביי יעקב אבינו. ער האט געוויזן א צייכן אויף זיין רוקן און געזאגט אז ער האט עס באקומען ווען יעקב אבינו האט אים א קלאפ געגעבן מיט א שטעקן. ער האט אויך געדענקט אנדערע פריערדיגע גלגולים, און האט אפילו געזאגט דעם ניגון וואס יעקב אבינו האט געשפילט אויף זיין פלייט, א ניגון וואס איז באקאנט ביי חסידים.
אין דער מעשה: דער ישמח משה, יעקב אבינו, דער ייטב לב, דער אפטער רב
געדאנקען
- 3:56 דער רעיא מהימנא לערנט צדיק ורע לו נישט אויף א צדיק וואס ליידט, נאר אויף א צדיק וואס דער רע געהערט צו אים: עס איז אין אים, אבער ער איז דער בעל הבית דערויף, אזוי ווי איינער וואס פירט א הונט ביי א שטריק.
- 9:44 דער מלאך קען נישט אויסרופן צדיק אדער רשע, ווייל אנדערש ווי דעם אויבערשטנס ידיעה, וואלט א דיבור דורך א מלאך אדער אין דער תורה געווען מכריח און צוגענומען די בחירה.
- 19:58 "מזל" קומט פון לשון פליסן, אזוי ווי "נוזלים": עס איז דער קאנאל דורך וואס א מענטשנס גשמיות'דיגע שפע קומט אראפ פון אויבן, און "גד", וואס איז געזאגט געווארן ביי גד'ס געבורט, מיינט מזל פון דעם זעלבן טעם.
- 24:39 רבה, א איש אמת וואס האט קיינמאל נישט אויפגעהערט לערנען, וואלט זיך נישט געקענט רופן א בינוני אויב א בינוני זינדיגט אמאל; דאס צווינגט די הגדרה אז א בינוני טוט בכלל נישט קיין עבירה.
- 33:10 "חלל" אין דוד'ס פסוק טראגט ביידע טייטשן, פוסט און געהרג'עט: ער האט געהרג'עט זיין יצר הרע מיט תעניתים, און ממילא איז זיין הארץ געבליבן פוסט דערפון.
- 40:13 גרויסע צדיקים קענען געדענקען זייערע פריערדיגע גלגולים ווייל זיי האבן נישט קיין בחירה צו פארלירן; פשוט'ע מענטשן געדענקען נישט, ווייל אזא זכרון וואלט זיי נישט געלאזט זינדיגן.
- 43:57 אזוי ווי דער אויבערשטער באשאפט טייל צדיקים פארטיג, האט ער אויך רשעים וואס ווערן געבוירן צו זיין רשעים, ווייל ער דארף זיי האבן כדי דורכצופירן זיין פלאן פון דער בריאה.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אביי, אדם הראשון, איוב, דוד המלך, דער אבן עזרא, דער בעל התניא, דער ישמח משה, דער רמב"ם, יעקב אבינו, לאה אמנו, משה רבינו, נח, רבה בר נחמני, רש"י
ערכים בחירה, בינוני, גלגול, יצר הרע, יצר טוב, מזל, פגם, צדיק ורע לו, צירופי שם הוי"ה, רעיא מהימנא