קול ה' יחולל אילות

קאטאלאג: תפילה נומ׳ ⁨7⁩ פאקעט גייד ז׳ 49 אידיש 43 מינ׳

הערן

  1. אראפלאדן · לענג 43 מינ׳

עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן

נאטיצן נאטיצן צוגעגרייט דורך AI פון דער רעקארדירונג; נישט איבערגעקוקט, און נישט דעם משגיח׳ס ווערטער. דער מקור איז די רעקארדירונג.

וועגן דעם שיעור

דער משגיח טייטשט "קול ה' יחולל אילות" אויף דעם לעצטן שווערסטן קלאפ פון גלות וואס ברענגט די לידה פון דער גאולה, און "ה' למבול ישב" אויף דעם מבול וואס איז געווארן מתן תורה.

דער משגיח טייטשט דעם זיבעטן "קול" פון מזמור כ"ט אויף דעם גרויסן שבת, ווען די "יערות" וואס פארשטעלן די מלכות פונעם רבונו של עולם ווערן אנטבלויזט און מ'הערט נאר זיין כבוד. ער ברענגט דעם מדרש אויף דער אילה וואס קען נישט געבוירן ביז א נחש גיט איר א קלאפ: אזוי ווערט עס פאר כלל ישראל ערגער פאר דער גאולה, ווי אין מצרים ווען פרעה'ס גזירה האט צוגענומען די מנוחה פון שבת. מיטן חתם סופר איז ער מסביר אז די שוטרים וואס זענען געשלאגן געווארן זענען מוסר נפש געווען פאר שבת. ער ברענגט דעם פשט פון רבי משה סאמבארער אויף "כאיל תערוג": דער צדיק פארגעסט פון זיינע אייגענע צרות און בעט אויף כבוד שמים. אויף "ה' למבול ישב" זאגט ער אז די פינסטערניש פאר משיח איז ווי דער מבול, און מ'טאר זיך נישט מייאש זיין. דורכן מדרש וואס רש"י ברענגט אויף מתן תורה איז ער מסביר אז אין רעגן ליגט א רוחניות'דיגע השפעה, און דער מבול איז געווען תורה וואס איז אראפגעקומען אין א גשמיות'דיגע פארעם. צום סוף זאגט ער אז אין די צייט פון טל ומטר בעט מען אויף דעם רעגן פון תורה.

ענינים: די סימנים פונעם דור פאר משיח · תהלים · מתן תורה ביי הר סיני · נח און דער מבול

סדר השיעור

  1. 0:00 דער זיבעטער קול: דער גרויסער שבת שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח דערמאנט אז די זיבן קולות פון מזמור כ"ט זענען קעגן די זיבן טעג, און טייטשט דעם זיבעטן, "קול ה' יחולל אילות ויחשוף יערות", אויף דעם גרויסן שבת. דעמאלט ווערן אנטבלויזט די "יערות", די אומות העולם וואס פארשטעלן די מלכות פונעם רבונו של עולם ווי ביימער וואס פארשטעלן דעם הימל, און אינעם בית המקדש הערט מען נאר זיין כבוד.

  2. 4:18 די אילה, דער נחש און די לידה פון דער גאולה שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ברענגט דעם פסוק אין איוב און דעם מדרש אז די אילה קען נישט געבוירן ביז דער רבונו של עולם שיקט א נחש וואס גיט איר א קלאפ. דער רמז פונעם מדרש איז כלל ישראל, וואס האבן נישט קיין כח צו ברענגען די גאולה, און פאר דער גאולה קומט א קלאפ און דער גלות ווערט ערגער, ווי אין דער סדרה ווען משה רבינו איז געשיקט געווארן און דער שיעבוד איז געווארן שווערער.

  3. 8:30 פרעה'ס גזירה קעגן שבת און דער לעצטער קלאפ שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח דערציילט דעם מדרש אז די אידן האבן פון ערשטן טאג געארבעט מיטן גאנצן כח, און פרעגט מיטן חתם סופר וואס האט די גזירה פון תבן געקענט צולייגן. ער ענטפערט אז משה רבינו האט פאר זיי אויסגעפועלט א טאג רו אום שבת, און פרעה'ס גזירה איז געווען אז מ'זאל עס צונעמען, ממילא זענען די שוטרים וואס זענען געשלאגן געווארן מוסר נפש געווען פאר שבת. דערנאך טייטשט ער דעם קלאפ פונעם נחש אויף אונזער צייט, דעם חורבן פון די זעקס מיליאן און דעם גלות וואס ווערט ערגער, אלס דער לעצטער ציטער פאר דער לידה פון משיח.

  4. 16:56 "כאיל תערוג": תפילה אויף כבוד שמים

    דער משגיח ברענגט דעם פסוק "כאיל תערוג על אפיקי מים" און די קשיא פון רבי משה סאמבארער פארוואס עס שטייט א לשון זכר מיט א לשון נקבה. ער ענטפערט אז די אילה פארגעסט אין אירע אייגענע חבלי לידה פון זיך און בעט וואסער פאר דער וועלט ווי זי וואלט געווען א זכר, און אזוי בעטן די צדיקים אין גלות נישט אויף זייערע אייגענע צרות נאר אויף כבוד שמים.

  5. 22:13 "ה' למבול ישב": זיך נישט מייאש זיין

    דער משגיח שילדערט די פינסטערסטע שעה פאר משיח, ווען די וועלט איז מער הפקר ווי דער דור המבול און עס זעט אויס ווי דער אייבערשטער האט זי איבערגעלאזט. ער טייטשט "ה' למבול ישב" אז די היסטאריע חזר'ט זיך איבער: ביים מבול איז דער אייבערשטער אויך געזעסן אליין, און נאכדעם "וישב ה' מלך לעולם", ממילא טאר מען זיך נישט מייאש זיין.

  6. 26:38 דער מדרש פון רש"י און די רוחניות אין רעגן

    דער משגיח ברענגט דעם מדרש וואס רש"י ברענגט, אז ביי מתן תורה האבן די אומות געהערט די גרויסע קולות און געפרעגט בלעם צי דער אייבערשטער ברענגט א מבול. כדי דאס צו פארשטיין שטעלט ער אוועק א כלל: יעדע גשמיות'דיגע השפעה פון הימל, ווי רעגן, טראגט מיט זיך א רוחניות'דיגע השפעה, ווי די גמרא אין תענית זאגט, און די זעלבע השפעה נעמט אן פארשידענע פארמען, ווי אייז, וואסער און פארע.

  7. 32:00 נח, משה רבינו און דער מבול אלס תורה

    דער משגיח זאגט אז די צייט פונעם מבול איז געווען אן עת רצון צו געבן די תורה, און ברענגט די גמרא אין חולין און דעם זוהר אז נח'ס נשמה איז געווען די נשמה פון משה רבינו; ווייל נח האט נישט מתפלל געווען פאר זיין דור הייסן די וואסער "מי נח", און משה רבינו האט עס מתקן געווען מיט "מחני נא". ער איז מסביר אז "גשם" קומט פון גשמיות, אז א צדיק וואס בעט אויף רעגן מיינט תורה, און אז דער מבול איז געווען תורה וואס איז אראפגעקומען אין א גשמיות'דיגע פארעם און איז געווארן א חורבן.

  8. 37:51 דער מבול פון תורה און די תפילה אויף טל ומטר

    דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז א איד בעט אין קריאת שמע אויף דגן, תירוש און יצהר פון תורה, און ער איז מסביר אז די חכמים פון די אומות האבן געזען אין די כוכבים דעם זעלבן סדר ווי ביים מבול; בלעם האט געענטפערט אז דאס מאל קומט דער מבול אלס תורה, "ה' עוז לעמו יתן", א תורה פון דריי, דער שי"ן פון "בשלום". ער ענדיגט אז אין דער צייט פון טל ומטר דארף א בן תורה וויסן אז ער בעט אויף רעגן פון תורה, און דער ווינטער איז די צייט פון עיון אין תורה.

דער שיעור, אויסגעשריבן

דער זיבעטער קול: דער גרויסער שבת

0:16

דער משגיח דערמאנט אז די זיבן קולות פון מזמור כ"ט זענען קעגן די זיבן טעג, און דער זיבעטער, "קול ה' יחולל אילות ויחשף יערות", געהערט צום גרויסן שבת. דעמאלט וועט דער אייבערשטער אנטבלויזן די "יערות", די אומות וואס פארשטעלן זיין מלכות ווי הויכע ביימער פארשטעלן דעם הימל, און אינעם בית המקדש וועט מען הערן נאר זיין כבוד. א

די אילה און דער נחש

4:30

דער משגיח ברענגט דעם פסוק אין איוב מיטן מדרש: די אילה קען נישט געבוירן, שיקט דער רבונו של עולם א נחש וואס גיט איר א קלאפ, און פונעם ציטער קומט ארויס דאס קינד. דער רמז, איז ער מסביר, איז כלל ישראל, וואס האבן נישט קיין כח צו ברענגען משיח דורך תשובה; קומט א קלאפ און דער גלות ווערט שווערער, ווי אין מצרים, וואו נאכדעם וואס משה רבינו איז געשיקט געווארן איז געווארן נאך ערגער. ג,ד

פרעה'ס גזירה קעגן שבת

8:54

דער משגיח דערציילט דעם מדרש אז די אידן האבן אין ערשטן טאג פרייוויליג געארבעט מיטן גאנצן כח, און דערנאך האט מען פון זיי פארלאנגט די זעלבע צאל. ווען פרעה האט צוגענומען דעם תבן זענען די שוטרים געשלאגן געווארן, און די שוטרים זענען שפעטער זוכה געווען נענטער צו קומען ביים הר סיני. ז

10:41

דער חתם סופר פרעגט: אז זיי האבן שוין געארבעט מיטן גאנצן כח, וויאזוי האבן זיי געקענט מער? דער משגיח ענטפערט אז משה רבינו האט פאר זיי אויסגעפועלט א טאג רו אום שבת, ווען זיי פלעגן זיך צוזאמקומען און לערנען מגילות פון די הבטחות פון דער גאולה. פרעה האט דאס אנגערופן "דברי שקר", און זיין גזירה איז געווען צו צונעמען דעם שבת. די שוטרים האבן נישט געוואלט צווינגען די אידן צו ארבעטן שבת און זענען געשלאגן געווארן, ממילא איז זייער מסירות נפש געווען פאר שבת. י,ח,ט

14:44

אזוי ווערט עס שווער פאר דער גאולה, וואס איז שבת: דאס איז דער קלאפ פונעם נחש. דער משגיח ווייזט אן אויף די זעקס מיליאן קדושים און אויף דעם גלות וואס ווערט נאר ערגער, און זאגט אז דאס איז דער לעצטער ציטער פון "קול ה' יחולל אילות" וואס ברענגט די לידה פון משיח. א

"כאיל תערוג"

17:20

אויף "כאיל תערוג על אפיקי מים" פרעגט רבי משה סאמבארער פארוואס "איל" איז לשון זכר און "תערוג" לשון נקבה. ער ענטפערט אז די אילה, הגם זי אליין איז אין חבלי לידה, פארגעסט זי פון איר אייגענע צרה און בעט וואסער פארן גאנצן וואלד, ווי זי וואלט געווען א זכר. כ

20:39

אזוי בעטן די צדיקים אין גלות נישט אויף זייערע אייגענע צרות, נאר אז דעם רבונו של עולם'ס נאמען זאל נישט פארשוועכט ווערן, "למה יאמרו הגוים". דער משגיח לייגט צו אז צדיקים האבן געזאגט אז נאר א צדיק גמור קען זאגן אזא פשט. ל

"ה' למבול ישב"

22:41

דער פינסטערסטער חלק פון דער נאכט איז פונקט פארן טאג, און אזוי איז אין סוף גלות א גרויסער חילול השם: די וועלט איז מער הפקר ווי דער דור המבול, און עס זעט אויס ווי דער אייבערשטער זיצט אליין. דער משגיח טייטשט "ה' למבול ישב" אז די היסטאריע חזר'ט זיך איבער: ביים מבול האט אויך קיינער נישט געקוקט אויף אים, און פונדעסטוועגן "וישב ה' מלך לעולם". דערפאר, זאגט ער, טאר מען זיך נישט מייאש זיין. נ,מ

דער מדרש פון רש"י און דער רעגן

26:44

רש"י ברענגט דעם מדרש אז ווען דער אייבערשטער האט געגעבן די תורה האט זיך די גאנצע טבע אפגעשטעלט, און די אומות האבן געהערט די גרויסע קולות, זענען געקומען צו בלעם און געפרעגט צי דער אייבערשטער ברענגט א מבול. ע

28:56

כדי דאס צו פארשטיין שטעלט דער משגיח אוועק א כלל: אין גשמיות'דיגע השפעות ליגן רוחניות'דיגע. מיטן רעגן קומען אראפ רפואות און ברכה, ווי די גמרא אין תענית גלייכט עס צו מתן תורה. די זעלבע השפעה נעמט אן פארשידענע פארמען, ווי וואסער וואס פרירט אין אייז אדער ווערט פארע וואס מ'זעט נישט. פ

נח, משה רבינו און דער מבול אלס תורה

32:00

דער משגיח זאגט אז די צייט פונעם מבול איז געווען אן עת רצון צו געבן די תורה. די גמרא אין חולין איז מרמז משה אין "בשגם", און דער זוהר איז מסביר אז נח איז געווען די נשמה פון משה. ווייל נח האט נישט מתפלל געווען פאר זיין דור הייסן די וואסער "מי נח", און משה רבינו האט עס מתקן געווען מיט "מחני נא", וואס דער זוהר טייטשט "מי נח". צ,ק,ר,ש

34:52

רעגן הייסט גשם ווייל ער ווערט גשמיות ווען ער קומט אריין אין עולם הזה. א פויער בעט אויף זיין תבואה; א צדיק, וואס ווייסט אז וואסער מיינט תורה, בעט אויף תורה. דער מבול איז געווען תורה וואס איז אראפגעקומען, נאר צוליב דעם דור איז זי געקומען אין א גשמיות'דיגע פארעם און פון ברכה געווארן קללה. אא,ת

דער מבול פון תורה און טל ומטר

37:51

דער חתם סופר פלעגט זאגן אז אין קריאת שמע בעט א פויער אויף תבואה, וויין און אויל, און א בן תורה מיינט הלכה, אגדה און עיון התורה, ווי דער מדרש טייטשט "ויתן לך". די חכמים פון די אומות האבן געזען אין די כוכבים דעם זעלבן סדר ווי ביים מבול, און בלעם האט געענטפערט אז דער מבול קומט יעצט אלס תורה: "ה' עוז לעמו יתן". אב,אג,ס

41:40

דער משגיח ענדיגט אז ווען מ'בעט אויף טל ומטר דארף א בן תורה וויסן אז ער בעט אויף דעם רעגן פון תורה, און אז דער ווינטער איז די עיקר צייט זיך אריינצוטון אין עיון התורה.

מראי מקומות

תורה

  1. ו Shemos 5:23 8:04 טעקסט מפתח
  2. ז Shemos 5:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:54
  3. ט Shemos 5:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:41
  4. ש Shemos 32:32 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:00

נביאים

  1. ה Yeshayahu 9:5 6:49 טעקסט מפתח
  2. ר Yeshayahu 54:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:00

כתובים

  1. א Tehillim 29:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:16, 14:44
  2. ב Tehillim 92:1 0:34 טעקסט מפתח
  3. ג לכאורה Iyov 39:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 4:30
  4. כ Tehillim 42:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:20
  5. ל לכאורה Tehillim 79:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 20:39
  6. מ Tehillim 29:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41
  7. נ Tehillim 22:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41
  8. ס Tehillim 29:11 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 37:51

תלמוד בבלי

  1. פ Taanis 7a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 28:56
  2. צ Chullin 139b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:00
  3. אא לכאורה Bava Kamma 82a מפתח אינעם אויסשרייב: 34:52
  4. אד Shabbos 88a 40:36 טעקסט מפתח

מדרש

  1. ד Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 4:30
  2. ח לכאורה Shemos Rabbah 5:18 מפתח אינעם אויסשרייב: 10:41
  3. אג Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 37:51

זוהר און קבלה

  1. ק Zohar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 32:00

ראשונים

  1. ע לכאורה Rashi on Tehillim 29:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 26:44
  2. ת לכאורה Rashi on Bereishis 7:12 מפתח אינעם אויסשרייב: 34:52

אחרונים און חסידות

  1. י Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 10:41
  2. אב Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 37:51
  3. אה לכאורה Eglei Tal, introduction 42:10 מפתח

עיקרי הדברים

  1. 0:16 דער זיבעטער "קול" פון מזמור כ"ט איז קעגן דעם גרויסן שבת וואס קומט, ווען די "יערות" וואס פארשטעלן דעם רבונו של עולם'ס מלכות ווערן אוועקגענומען און מ'הערט נאר זיין כבוד אינעם נייעם בית המקדש.
  2. 4:55 אזוי ווי די אילה וואס קען נאר געבוירן נאכן קלאפ פונעם נחש, האט כלל ישראל נישט קיין כח ארויסצוברענגען די גאולה, און פונקט דערפאר ווערט דער גלות שווערער.
  3. 11:13 פרעה'ס גזירה איז געווען קעגן דעם שבת וואס די אידן האבן געהאט אין מצרים, און די שוטרים וואס זענען געשלאגן געווארן זענען מוסר נפש געווען פאר שבת.
  4. 19:24 א צדיק אין זיינע אייגענע צרות בעט נישט פאר זיך נאר אויף כבוד שמים, אזוי ווי די אילה וואס פארגעסט פון אירע אייגענע צער און בעט וואסער פאר דער וועלט.
  5. 24:14 די היינטיגע פינסטערניש פאר משיח איז ענלעך צו דער צייט פונעם מבול ווען דער אייבערשטער איז געזעסן אליין, און אזוי ווי דעמאלט איז ער נאכדעם אנערקענט געווארן אלס מלך לעולם, טאר מען זיך יעצט נישט מייאש זיין.
  6. 28:56 יעדע גשמיות'דיגע השפעה פון הימל, ווי רעגן, טראגט אין זיך א רוחניות'דיגע השפעה; דער מבול איז געווען תורה וואס איז אראפגעקומען אין א גשמיות'דיגע פארעם ווייל דער דור איז נישט געווען ראוי, און ביי מתן תורה איז די זעלבע השפעה אראפגעקומען אלס תורה.

קושיות און תירוצים

  1. קשיא: 10:41 ווייל די אידן האבן שוין פון ערשטן טאג געארבעט מיטן גאנצן כח, וויאזוי האט די גזירה פון תבן געקענט פארלאנגען מער, און פארוואס זענען די שוטרים באלוינט געווארן?

    תירוץ: 11:04 די איינציגע איבעריגע צייט איז געווען שבת וואס משה רבינו האט אויסגעפועלט; דער חסרון איז געקומען ווייל די שוטרים האבן נישט געצוואונגען די אידן צו ארבעטן שבת, ממילא איז זייער שלאגן געווען מסירות נפש פאר שבת.

  2. קשיא: 18:21 פארוואס שטייט אין פסוק "כאיל" לשון זכר און דערנאך "תערוג" לשון נקבה?

    תירוץ: 19:24 די אילה אין אירע חבלי לידה פארגעסט פון איר אייגענע צרה און בעט וואסער פאר דער וועלט ווי זי וואלט געווען א זכר; אזוי בעט דער צדיק אין זיינע אייגענע צרות אויף כבוד שמים.

  3. קשיא: 33:27 פארוואס הייסן די וואסער פונעם מבול "מי נח", ווי נח וואלט געווען שולדיג?

    תירוץ: 33:40 ווייל נח האט נישט גענוג מתפלל געווען פאר זיין דור; משה רבינו, די זעלבע נשמה, האט עס מתקן געווען מיט "מחני נא".

  4. קשיא: 34:50 פארוואס הייסט רעגן "גשם"?

    תירוץ: 34:52 ווייל עס קומט אראפ א רוחניות'דיגע השפעה פון הימל, און ווען זי קומט אריין אין עולם הזה ווערט זי גשמיות.

  5. קשיא: 28:00 פארוואס האבן די אומות געמיינט ביי מתן תורה אז דער אייבערשטער ברענגט א מבול?

    תירוץ: 39:24 זייערע חכמים האבן געזען אין די כוכבים דעם זעלבן סדר ווי ביים מבול; בלעם האט זיי געזאגט אז ס'איז טאקע די זעלבע השפעה, נאר יעצט קומט זי אראפ אלס תורה.

געדאנקען

  1. 3:08 די "יערות" וואס וועלן אנטבלויזט ווערן זענען די אומות און די מלכויות וואס פארשטעלן דעם רבונו של עולם'ס מלכות, אזוי ווי הויכע ביימער אין א וואלד פארשטעלן דעם הימל און דעם וואס שיקט די גאנצע השפעה.
  2. 10:41 מיטן חתם סופר איז דער משגיח מסביר אז ווייל די אידן האבן שוין געארבעט מיטן גאנצן כח, האט די גזירה פון תבן באמת צוגענומען זייער שבת, און די שוטרים וואס האבן זיך געלאזט שלאגן אנשטאט צו צווינגען די אידן ארבעטן שבת זענען מוסר נפש געווען פאר שבת און זוכה געווען צו קומען נענטער ביים הר סיני.
  3. 18:21 רבי משה סאמבארער טייטשט דעם איבערגאנג פון "איל" לשון זכר צו "תערוג" לשון נקבה, אז די אילה אין אירע אייגענע חבלי לידה פירט זיך ווי א זכר וואס האט זיי נישט, און בעט וואסער פארן גאנצן וואלד.
  4. 32:00 דער מבול און מתן תורה זענען די זעלבע השפעה פון הימל: ביים מבול האט די תורה געדארפט געגעבן ווערן, משה רבינו'ס נשמה איז געווען דארט אין נח, נאר די עבירות פונעם דור האבן עס פארוואנדלט אין א גשמיות'דיגן מבול וואס האט חרוב געמאכט.
  5. 33:14 ווייל נח האט נישט מתפלל געווען פאר זיין דור הייסן די וואסער "מי נח"; משה רבינו, די זעלבע נשמה, האט עס מתקן געווען ווען ער האט זיך מוסר נפש געווען מיט "מחני נא", און דער זוהר טייטשט "מחני" אויף "מי נח".
  6. 40:07 בלעם'ס תשובה צו די אומות ווערט געטייטשט "ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום": דאס מאל איז דער מבול תורה, און אין "בשלום" ליגט דער מבול מיט א שי"ן אינמיטן, די שי"ן פון דער תורה פון דריי.

וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען

  1. 26:01 דער משגיח זאגט אז אין דער פינסטערסטער צייט פאר משיח טאר מען זיך נישט מייאש זיין, ווייל מ'ווייסט אז ס'איז ווי ביים מבול וואס נאכדעם איז דער אייבערשטער אנערקענט געווארן אלס מלך.
  2. 41:40 דער משגיח זאגט אז ווען מ'בעט אויף טל ומטר דארף א בן תורה וויסן אויף וואס ער בעט: אויף דעם רעגן פון תורה.
  3. 41:57 דער משגיח זאגט אז דער ווינטער איז די עיקר צייט זיך אריינצוטון מיטן קאפ אין עיון התורה.

דערמאנט אין דעם שיעור

פערזאנען בלעם, דוד המלך, די אבות, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, משה רבינו, נח, פרעה, רבי משה סאמבארער, רש"י

ערכים גשמיות, זוהמא, חבלי משיח, עקבתא דמשיחא, רוחניות

מעלדן א טעות אויף דעם בלאט