תיקון המדות הנוגע למעשה - ספורי צדיקים
קאטאלאג: זמנים ספירה נומ׳ 8 פאקעט גייד ז׳ 29 תשס"ב (2001–02) אידיש 1 שעה 29 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דורך פראקטישע ביישפילן און א רייע מעשיות פון צדיקים לערנט דער משגיח אז תיקון המדות מיינט טון חסד אין די קלענסטע זאכן, און זיך שטארק היטן קיינמאל נישט צו פארשעמען אדער צו צער'ן א צווייטן איד.
דער משגיח עפנט מיט חסד אין טאג-טעגליכע זאכן: שרייבן קלאר, אנשרייבן א קלארן אדרעס אויפן הויז כדי הצלה זאל עס געפינען, זאגן א טעלעפאן נומער פאמעלעך, און זיך נישט שטופן אין א ליין, וואס קען ברענגען א חילול השם. ווער עס טוט חסד, זאגט ער, איז ממשיך חסד אויף זיך. דערנאך ווייזט ער ווי מנהגי ישראל זענען געבויט אויף "שלא לבייש את מי שאין לו": מען זינגט אריין ביים חתן'ס דרשה, דער בעל קורא לייענט פאר אלעמען, דער מסדר קידושין זאגט די ברכה, און די בנות ירושלים האבן געבארגט בגדים. דערנאך קומט א לאנגע קייט מעשיות: ר' נחום טשערנאבילער מיטן לעפל, ר' לוי יצחק'ס תקנה ביי די מצות, ר' מרדכי בנעט'ס עונש איבער א פארשעמטע כלה, ר' עקיבא איגער, ר' ישראל סאלאנטער מיט דער קעכין, דער חפץ חיים, ר' יוסף חיים זאנענפעלד, ר' חיים עוזר און דער סאטמארער רב. אין יעדע מעשה גייט א צדיק ארויס פון זיין וועג כדי א צווייטער זאל נישט האבן קיין צער.
ענינים: בין אדם לחבירו · מעשיות פון צדיקים · צדקה, חסד און הכנסת אורחים · מידות טובות · חז"ל און גדולי ישראל
סדר השיעור
-
0:00 חסד אין טאג-טעגליכע קליינע זאכן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח רעכנט אויס קליינע מעשי חסד: שרייבן ליינבאר, א קלארער אדרעס אויפן הויז כדי הצלה זאל עס געפינען, זיך נישט שטופן אין א ליין וואס קען מאכן א חילול השם, און זאגן א טעלעפאן נומער פאמעלעך. ער שליסט אז ווער עס טוט חסד איז ממשיך חסד אויף זיך.
-
5:10 מנהגים וואס זענען געבויט אויף נישט פארשעמען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דאס אריינזינגען ביים חתן'ס דרשה, דער בעל קורא וואס לייענט פאר אלעמען, און דער מסדר קידושין וואס זאגט די ברכה, זענען אלע כדי נישט צו פארשעמען דעם וואס קען נישט. ער ברענגט די בנות ירושלים וואס האבן געבארגט בגדים און די קערב פון ביכורים, און לערנט ארויס אז מען זאל נישט מאכן קיין איבערגעטריבענע חתונה.
-
11:30 ר' נחום טשערנאבילער און ר' לוי יצחק מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט ווי ר' נחום טשערנאבילער האט געזאגט אז ער האט געגעבן דעם ארעמאן דעם זילבערנעם לעפל וואס יענער האט גענומען, און אים נאך צוגעגעבן פאר די בושה. דערנאך ר' לוי יצחק בארדיטשובער, וואס מען האט אים געבעטן מאכן נייע תקנות אויף די מצות, און ער האט געמאכט א תקנה אז מען טאר נישט אריינקנעטן אידיש בלוט אין די מצות דורך יאגן די ארעמע ווייבער וואס באקן.
-
16:02 ר' מרדכי בנעט און די פארשעמטע כלה מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
ר' מרדכי בנעט איז נפטר געווארן אויסער ניקאלשבורג, און דער חתם סופר האט אפגעהאלטן זיין פסק וועגן ברענגען אים צוריק זעקס חדשים, ווייל ר' מרדכי איז אים געקומען אין חלום: ער האט גערעכט געפסק'נט אז מען מעג צוברעכן א שידוך, אבער א כלה איז פארשעמט געווארן, און זיין עונש איז געווען צו ליגן לעבן איר. דער משגיח לייגט צו דעם משל פון א פלעק טינט אויף א זאק קעגן א זיידן העמד: ביי צדיקים איז מען מדקדק כחוט השערה.
-
24:27 ר' עקיבא איגער'ס הארגעשטופטקייט מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
ביים סדר האט ר' עקיבא איגער אויסגעגאסן זיין אייגענעם וויין נאכדעם וואס א גאסט האט אויסגעגאסן זיינעם, און געזאגט אז דער טיש איז קרום. ווען ער האט נישט געענטפערט ר' מרדכי בנעט'ס קשיא ביי א דרשה, האט ער שפעטער געזאגט דעם תירוץ ביחידות, ווייל ער האט נישט געוואלט פארשעמען דעם רב פון שטאט; ר' מרדכי בנעט האט דערנאך איבערגעזאגט דעם תירוץ פאר'ן עולם.
-
29:15 צונעמען, א פארשעמטער שוסטער, און פארגינען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווארנט קעגן צונעמען און דערציילט פון א געוועזענעם שוסטער אין ווילנע וואס מען האט פארשעמט אויפן וועג צו זיין זונ'ס חופה, און ר' ישראל סאלאנטער האט געזאגט אז מען נעמט די פריערדיגע רבנים פון ווילנע לדין פארוואס זיי האבן נישט געלערנט מוסר. ער שטעלט זיך אויף פארגינען, מיט אהרן'ס שמחה ביי משה'ס שליחות און דעם פגם הלבנה.
-
34:19 דער חפץ חיים און מפייס זיין נאך לשון הרע שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט די השפעה פונעם ספר חפץ חיים, דעם גערער רבי'נס בריוו אז חסידים זאלן אים לערנען, און ווי דאס האט פאריכט דעם פירוד צווישן חסידים און מתנגדים. ער ברענגט דעם חפץ חיים'ס פסק אז מען מוז מפייס זיין דעם אויף וועמען מען האט גערעדט, און ר' ישראל סאלאנטער'ס מחלוקת: דאס דערציילן וועט אים נאר צוברענגען צער.
-
40:37 ר' ישראל סאלאנטער און די אלמנה קעכין מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
ר' ישראל סאלאנטער האט מסכים געווען צו עסן ביי א גבירס שבת סעודה נאר אויפן תנאי אז זי זאל דויערן צוויי שעה. נאך דער סעודה האט ער אריינגערופן די קעכין, אן אלמנה, וואס האט דערציילט ווי די לאנגע סעודות מוטשען זי אויס, און אזוי האט דער בעל הבית פארשטאנען פארוואס ער האט געבעטן מען זאל יאגן.
-
46:09 חסד ביז דעם לעצטן מאמענט מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט פון א גרויסן חסיד וואס האט געהאלטן א באזונדערן פרייטאג צונאכט טיש פאר טעקסי דרייווערס, פון א רביצין וואס האט געטראגן עסן צו ארעמע משפחות, און פון א צדיק וואס האט די לעצטע נאכט אויסגערעדט ביי זיין צימער-חבר די מורא פאר א מת, כדי יענער זאל נישט דערשרעקן ווען ער וועט נפטר ווערן לעבן אים.
-
51:57 ר' יצחק אלחנן און דער דוקלא רב מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
א רב וואס איז אנגעקומען קיין בריסק האט זיך נישט געזעצט ביז מען האט אריינגערופן די דעלעגאציעס פון די שניידערס און שוסטערס. ר' יצחק אלחנן האט נישט געוואלט אויסזאגן פאר וועמען ער קלייבט, אפילו ווען א נדבן האט צוגעזאגט מער, און דער נדבן איז געווען דער ארעמאן אליין. דער דוקלא רב האט אויפגעגעסן א גאנצן טשאלנט וואס איז פארדארבן געווארן מיט קעראסין, כדי מען זאל נישט שרייען אויף דער דינסט.
-
59:51 נישט אויסלאכן, און דער עזות'דיגער בחור שטייט אינעם קאטאלאג
ר' ישראל סאלאנטער האט ערנסט געענטפערט א פשוטע פרוי'ס שאלה וועגן א קאץ און אנגעזאגט זיינע תלמידים וואס האבן געלאכט. דער משגיח דערציילט פון צוויי בחורים: דער וואס האט געזינדיגט איז געבליבן אין ישיבה, און דער וואס האט באליידיגט די בעלת הבית וואס האט אים געגעבן עסן האט מען ארויסגעשיקט, לויט "עז פנים לגיהנם", ווייל אן עז פנים טוט נישט תשובה. ער ברענגט צו דעם סאטמארער רב'ס הדרכה און זיין שטארקייט אין צדקה.
-
1:09:34 ר' יוסף חיים זאנענפעלד'ס התחשבות מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
ר' יוסף חיים זאנענפעלד האט געלאזט דעם זון פון א נפטר'דיגן בעל מוסף דאווענען פארן עמוד אין די ימים נוראים, כדי זיין אלמנה מאמע זאל זיך געטרייסט פילן. ווען ער איז געווען אלט און קראנק, האט ער געבעטן מען זאל אים צוריקברענגען אין דער ענגער אלטשטאט, כדי די וואס וועלן טראגן זיין מטה זאלן נישט דארפן גיין ווייט.
-
1:16:29 דער חפץ חיים ביים פענסטער; ר' משה קליערס' עירוב מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
ר' מאיר דן פלאצקי האט איבערגערעדט דעם חפץ חיים צו ווייזן זיך ביים פענסטער פון באן, כדי דער עולם זאל האבן הנאה. ר' משה קליערס האט געלערנט א סוגיא מיטן ספרדישן חכם וועמענס עירוב מען האט פארדעכטיגט, און ווען דער חכם האט באמערקט זיין טעות, האט ער אים בארואיגט אז צוליב כבוד הבריות און כבוד חכמים קען מען זיך פארלאזן אויפן עירוב. דער משגיח זאגט אז אסאך מענטשן מאכן נישט דעם חשבון.
-
1:22:30 ר' חיים עוזר, דער ספרים הענדלער, און דער סאטמארער רב מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
ר' חיים עוזר האט אויסגעקליבן די פשוט'ערע דירה כדי די דינסט זאל נישט דארפן גיין ווייט פון קיך צום טיש. א צדיק האט זיך געדינגען אויף א ספר כדי דער הענדלער זאל נישט חרטה האבן אויף זיין פרייז, און דער סאטמארער רב האט געגעבן א איד 9,500 דאלער אנשטאט די 10,000 וואס ער האט געבעטן, צוליב דעם זעלבן טעם. דער משגיח שליסט מיט טון חסד אזוי אז יענער זאל עס נישט שפירן.
דער שיעור, אויסגעשריבן
חסד אין טאג-טעגליכע קליינע זאכן
דער משגיח הייבט אן מיט חסד אין קליינע זאכן. ווער עס שרייבט א בריוו קלאר, שפארט דעם לייענער מי, און א הויז דארף האבן א קלארן באלויכטענעם אדרעס, פאר'ן פאסטמאן, פאר א משולח, און בפרט פאר הצלה, וואו יעדע מינוט שפילט א ראלע. זיך שטופן אין א ליין, בפרט אין חסידישע קליידער, איז א חילול השם, וואס די משנה אין פרקי אבות ווארנט דערויף. א
אפילו א טעלעפאן נומער זאל מען זאגן פאמעלעך, כדי יענער זאל עס כאפן. דער וואס טוט אזא חסד איז ממשיך די מדת החסד פון רבונו של עולם אויף זיך, און דאס קען מבטל זיין א גזירה וואס הענגט אויף אים.
מנהגים וואס זענען געבויט אויף נישט פארשעמען
דערנאך פרעגט דער משגיח פארוואס מען זינגט אריין אינמיטן חתן'ס דרשה. עס קומט פון חסד: נישט יעדער חתן קען זאגן, און אז מען זינגט ביי אלעמען ווערט דער וואס קען נישט נישט פארשעמט. דערפאר זאל א בחור וואס קען גוט נישט האבן פאראיבל. אזוי אויך לייענט דער בעל קורא פאר יעדן, און דער מסדר קידושין זאגט די ברכה, כדי קיינער זאל זיך נישט שעמען.
דער מקור איז די משנה אין תענית: אין יענעם יום טוב האט יעדע מיידל געבארגט בגדים, אפילו די בת מלך, כדי די וואס האט נישט זאל זיך נישט שעמען. ער ברענגט צו די גמרא וועגן די ביכורים קערב פון רייכע און ארעמע, און לערנט ארויס אז מען זאל נישט מאכן קיין איבערגעטריבענע חתונה, כדי נישט צו פארשעמען די וואס קענען נישט. ב,ג
ר' נחום טשערנאבילער און ר' לוי יצחק
דערנאך גייט דער משגיח איבער צו מעשיות פון צדיקים. אן ארעמאן האט גענומען א זילבערנעם לעפל פון ר' נחום טשערנאבילער'ס טיש; ווען דער גבאי האט אים געכאפט, האט ער געזאגט אז דער רבי האט אים עס געגעבן. ר' נחום האט עס באשטעטיגט, און אים נאך געגעבן א מטבע פאר דער בושה.
ווען מען האט געבעטן ר' לוי יצחק בארדיטשובער מאכן שטרענגערע תקנות אויף די מצות, האט ער פארבאטן אריינטון בלוט אין די מצות: יאגן די ארעמע אלמנות וואס באקן פאר א פאר רובל איז אידיש בלוט.
ר' מרדכי בנעט און די פארשעמטע כלה
ר' מרדכי בנעט, דער ניקאלשבורגער רב, איז נפטר געווארן אין א פרעמדער שטאט און מען האט אים דארט באערדיגט. ווייל א רב'ס זכות איז מגין אויף זיין שטאט, האבן די ניקאלשבורגער געפרעגט דעם חתם סופר צי מען מעג אים צוריקברענגען. די תשובה, וואס שטייט אין שו"ת חתם סופר, איז געקומען ערשט נאך זעקס חדשים, און זיין זון ר' שמעון סופר האט מגלה געווען פארוואס: ר' מרדכי איז אים געקומען אין חלום. ד
ער האט אמאל גערעכט געפסק'נט אז מען מעג צוברעכן א שידוך, אבער די כלה איז פארשעמט געווארן, און אויף דעם איז מען אין הימל זייער מקפיד. זיין עונש איז געווען צו ליגן לעבן איר זעקס חדשים. ערשט ווען מען האט עס נאכגעפרעגט, האט דער חתם סופר ערלויבט אים צוריקצוברענגען.
דער משגיח ערקלערט מיט א משל: א פלעק טינט אויף א זאק קארטאפל איז גארנישט, אבער אויף א זיידן העמד איז עס א פגם. ביי א צדיק איז מען מדקדק כחוט השערה.
ר' עקיבא איגער'ס הארגעשטופטקייט
ביי ר' עקיבא איגער'ס סדר האט א גאסט אויסגעגאסן וויין אויפן שיינעם טישטעך. ר' עקיבא איגער האט אויסגעגאסן זיין אייגענעם כוס און געזאגט אז דער טיש איז קרום, כדי יענער זאל זיך נישט שעמען.
צונעמען, א פארשעמטער שוסטער, און פארגינען
דער משגיח ווארנט קעגן צונעמען. אין ווילנע האט אן עז פנים נישט פארגינט א געוועזענעם שוסטער וואס איז רייך געווארן; ווען ער האט געפירט זיין זון צו דער חופה, האט יענער אויפגעהויבן זיין שיך און געפרעגט וויפיל א פאריכטונג קאסט. ר' ישראל סאלאנטער האט געזאגט אז מען נעמט יעצט אין הימל די פריערדיגע רבנים פון ווילנע לדין פארוואס זיי האבן נישט געלערנט מוסר.
דער חפץ חיים און מפייס זיין נאך לשון הרע
דער ספר חפץ חיים פסק'נט אז ווער עס האט גערעדט לשון הרע מוז מפייס זיין דעם אנדערן, ווייל עבירות בין אדם לחבירו מכפר נישט יום כיפור אן פיוס. דער ספר האט געמאכט א גרויסן רושם. דער גערער רבי, דער אמרי אמת, האט געשריבן צו זיינע שטיבלעך אז דורכן לערנען אים איז ער געווארן א בעסערער איד, און ר' ירוחם האט געזאגט א שמועס דערויף, און דאס האט געהאלפן פאריכטן דעם פירוד צווישן חסידים און מתנגדים. ח,ט
ר' ישראל סאלאנטער און די אלמנה קעכין
א גביר האט איינגעלאדן ר' ישראל סאלאנטער צו זיין פרייטאג צונאכט סעודה, און באשריבן די כשרות און די לאנגע זמירות. ר' ישראל האט מסכים געווען נאר אויב זי וועט דויערן צוויי שעה, און דער בעל הבית האט געיאגט יעדן גאנג.
נאכדעם האט ער אריינגערופן די קעכין, אן אלמנה. זי האט אים געבענטשט: יעדע וואך שטייט זי א גאנצן פרייטאג און ווארט דערנאך ביי א סעודה פון פיר שעה, און היינט קען זי רוען. דאס, האט ר' ישראל געזאגט צום בעל הבית, איז געווען דער טעם.
חסד ביז דעם לעצטן מאמענט
דער משגיח דערציילט פון א חסיד וואס האט געהאלטן א באזונדערן פרייטאג צונאכט טיש פאר טעקסי דרייווערס, און פון א רביצין וואס האט געטראגן חלה, פלייש און פיש צו נויטבאדערפטיגע משפחות.
א צדיק אין קעניגסבערג האט די לעצטע נאכט אויסגערעדט ביי זיין צימער-חבר די מורא פאר א מת, כדי יענער זאל נישט דערשרעקן ווען ער וועט נפטר ווערן לעבן אים. אפילו זיין לעצטער מאמענט איז געווען חסד.
ר' יצחק אלחנן און דער דוקלא רב
א רב וואס איז אנגעקומען קיין בריסק האט זיך נישט געזעצט ביז מען האט אריינגערופן די דעלעגאציעס פון די שניידערס און שוסטערס, וואס מען האט אויסגעלאזט ווייל זיי זענען פשוטע מענטשן.
ר' יצחק אלחנן איז אליין ארומגעגאנגען קלייבן פאר א גביר וואס האט פארלוירן זיין פארמעגן, אן זאגן פאר וועמען. א נגיד האט געגעבן פינף און צוואנציג רובל און צוגעזאגט פופציג, דערנאך הונדערט, אויב מען וועט אים זאגן דעם נאמען; ר' יצחק אלחנן האט אפגעזאגט. ביחידות האט יענער מגלה געווען אז ער אליין איז ארעם געווארן און ער האט געוואלט זען צי מען היט זיין סוד.
דער דוקלא רב, דער ברודער פונעם דברי חיים, איז געווען צו גאסט אין אויבערלאנד און האט געדארפט אויסטיילן דעם טשאלנט, אבער ער האט אים אליין אויפגעגעסן. די דינסט האט אריינגעגאסן קעראסין, און ער האט נישט געוואלט אז די בעלת הבית זאל שרייען אויף איר.
נישט אויסלאכן, און דער עזות'דיגער בחור
א פשוטע פרוי האט געפרעגט ר' ישראל סאלאנטער וועגן א קאץ וואס האט אויפגעגעסן אומגעזאלצן פלייש. ער האט ערנסט נאכגעקוקט אין די ספרים בשעת די תלמידים האבן זיך קוים איינגעהאלטן פון לאכן, און איר געזאגט זי זאל אכטונג געבן. נאכדעם האט ער זיי אנגעזאגט: ווען זיי וואלטן געלאכט, וואלט זי זיך געשעמט נאכאמאל פרעגן.
אין א ישיבה האט איין בחור געטון אן עבירה, און א צווייטער האט באליידיגט די פרוי וואס האט אים געגעבן עסן. דער חפץ חיים האט געהייסן ארויסשיקן דעם צווייטן. דער משגיח ערקלערט מיט דער משנה אין אבות "עז פנים לגיהנם": תשובה העלפט אויף יעדע עבירה, אבער אן עז פנים טוט נישט תשובה. יענער בחור איז טאקע ארויס פונעם דרך. י
אזוי אויך האט דער סאטמארער רב געזאגט א משגיח אז מען זאל האלטן א בחור וואס האט געזינדיגט און לערנען מיט אים מוסר. ער האט שטארק געשטארקט צדקה, און געבעטן די נדבנים זאלן געבן מער ווי זייער פלעדזש; און ווען א רייכער בחור האט נישט געוואלט קלייבן ווייל ער איז נישט קיין שנארער, האט ער דערין געזען א חסרון.
ר' יוסף חיים זאנענפעלד'ס התחשבות
ווען דער בעל מוסף אין ר' יוסף חיים זאנענפעלד'ס שול איז נפטר געווארן פאר די ימים נוראים, האט ער געגעבן דעם עמוד צום זון. ווען מען האט געפרעגט פונעם שולחן ערוך, אז אן אבל זאל נישט דאווענען שבת און יום טוב, האט ער ערקלערט אז די אלמנה וואלט זיך צובראכן הערנדיג א פרעמדן אויף איר מאנ'ס פלאץ, אבער איר זונ'ס קול וועט זי טרייסטן. כ
ווען ער איז געווען אלט און קראנק, האט מען אים ארויסגענומען פון דער ענגער אלטשטאט צוליב לופט, אבער ער האט געבעטן צוריקצוגיין. מען וועט אים מקבר זיין אויפן הר הזיתים, נאנט צו דער אלטשטאט, און ער האט נישט געוואלט אז מען זאל אים דארפן טראגן ווייט.
דער חפץ חיים ביים פענסטער; ר' משה קליערס' עירוב
א עולם האט געבעטן צו זען דעם חפץ חיים ביים באן פענסטער. ר' מאיר דן פלאצקי האט געפרעגט וואס שאדט עס זיין עולם הבא א ביסל כבוד ווען אידן האבן דערפון הנאה, און ער איז צוגעגאנגען צום פענסטער.
ר' משה קליערס, א נאנטער ידיד פונעם ספרדישן חכם וועמענס עירוב מען האט פארדעכטיגט, האט שבת מיט אים געלערנט די סוגיא. ווען דער חכם האט באמערקט זיין טעות, האט ר' משה אים בארואיגט אז מען קען זיך פארלאזן אויפן עירוב, צוליב כבוד הבריות און כבוד חכמים. אסאך מענטשן, זאגט דער משגיח, מאכן נישט דעם חשבון.
ר' חיים עוזר, דער ספרים הענדלער, און דער סאטמארער רב
ר' חיים עוזר האט אויסגעקליבן די פשוט'ערע פון צוויי דירות, ווייל אין דער שענערער וואלט די דינסט געדארפט גיין ווייט פון קיך צום עס-צימער.
א צדיק האט געבאטן פיר רובל פאר א ספר וואס האט געקאסט פינף, און דערנאך באצאלט פינף; באצאלן גלייך וואלט געמאכט דעם הענדלער חרטה האבן וואס ער האט נישט געבעטן זעקס. אזוי האט דער סאטמארער רב געגעבן א איד 9,500 דאלער פאר א חתונה פון 10,000, כדי ער זאל נישט חרטה האבן וואס ער האט נישט געבעטן צוועלף טויזנט. דער משגיח שליסט מיט טון חסד אזוי אז יענער זאל עס נישט שפירן.
מראי מקומות
תורה
משנה
תלמוד בבלי
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 1:06 קליינע זאכן, ווי א קלארער אדרעס אדער א טעלעפאן נומער וואס מען זאגט פאמעלעך, זענען אמת'דיגע חסד, און דורך דעם איז מען ממשיך דעם חסד פון השם יתברך אויף זיך.
- 5:30 אסאך מנהגים, ווי אריינזינגען ביים חתן'ס דרשה און אז דער בעל קורא לייענט פאר אלעמען, זענען איינגעפירט כדי נישט צו פארשעמען דעם וואס קען נישט.
- 21:45 אין הימל איז מען מקפיד אויף צדיקים אפילו ווען זיי זענען נאר גורם א בושה, אזוי ווי מען זעט ביי ר' מרדכי בנעט'ס קבורה אויסער ניקאלשבורג.
- 33:07 מען דארף פארגינען א צווייטן, און ווען דאס פעלט איז עס א טיפער פגם אין די מדות.
- 34:47 דער חפץ חיים פסק'נט אז ווער עס האט גערעדט לשון הרע מוז גיין מפייס זיין דעם וועמען ער האט באליידיגט, אבער ר' ישראל סאלאנטער האט געהאלטן אז מען טאר עס נישט טון ווען עס וועט אים נאר צוברענגען צער.
- 25:51 א צדיק וואס איז איינגעוואוינט צו טראכטן פון א צווייטנס געפילן געפינט אויפן ארט אן עצה ווי אזוי יענער זאל זיך נישט שעמען אדער מוטשען, אפילו אויף זיין אייגענעם חשבון.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 5:17 פארוואס איז דער מנהג צו אריינזינגען אינמיטן חתן'ס דרשה?
תירוץ: 5:30 עס קומט פון חסד: נישט יעדער חתן קען זאגן א דרשה, און אז מען זינגט אריין ביי אלעמען ווערט דער וואס קען נישט נישט פארשעמט.
-
קשיא: 18:12 פארוואס האט דער חתם סופר גענומען זעקס חדשים צו ענטפערן וועגן צוריקברענגען ר' מרדכי בנעט?
תירוץ: 19:20 ר' מרדכי איז אים געקומען אין חלום און געזאגט אז זיין ליגן אין דער פרעמד איז זיין עונש פאר א כלה וואס איז פארשעמט געווארן דורך זיין פסק.
-
קשיא: 27:52 פארוואס האט ר' עקיבא איגער נישט געזאגט דעם תירוץ ביי דער דרשה גופא?
תירוץ: 28:01 ווייל דאס ענטפערן וואלט ברבים געוויזן אז דעם רב פון שטאט'ס קשיא איז נישט קיין קשיא, און אים פארשעמט.
-
קשיא: 43:35 פארוואס האט ר' ישראל סאלאנטער געפאדערט א קורצע שבת סעודה?
תירוץ: 43:48 כדי נישט צו מצער זיין די אלמנה קעכין וואס איז געשטאנען א גאנצן טאג און האט געמוזט ווארטן ביי א לאנגע סעודה.
-
קשיא: 1:05:46 אויב תשובה העלפט אויף יעדע עבירה, פארוואס זאגט די משנה "עז פנים לגיהנם"?
תירוץ: 1:06:05 ווייל אן עז פנים טוט נישט קיין תשובה.
-
קשיא: 1:27:18 פארוואס האט דער סאטמארער רב געגעבן 9,500 דאלער און נישט די גאנצע 10,000?
תירוץ: 1:27:44 ווען ער וואלט געגעבן די גאנצע סומע, וואלט יענער חרטה געהאט וואס ער האט נישט געבעטן צוועלף טויזנט.
מעשיות
-
11:54 ר' נחום טשערנאבילער און דער זילבערנער לעפל
אן ארעמאן האט באקומען א שיינע נדבה ביי ר' נחום טשערנאבילער, און ביים ארויסגיין האט ער גענומען א זילבערנעם לעפל פונעם טיש. דער גבאי האט אים געכאפט און צוריקגעברענגט, און יענער האט געטענהט אז דער רבי האט אים עס געגעבן. ר' נחום האט באשטעטיגט אז ער האט אים געגעבן דעם לעפל, און אים נאך געגעבן א גרויסע מטבע ווייל מען האט אים פארשעמט.
אין דער מעשה: רבי נחום טשערנאבילער
-
13:51 ר' לוי יצחק'ס תקנה ביי די מצות
ווען ר' לוי יצחק בארדיטשובער איז אויפגענומען געווארן אלס רב, האבן די ראשי הקהל געבעטן ער זאל מאכן נייע תקנות כדי מען זאל באקן די מצות מער בכשרות און שנעלער. ער האט געשריבן א תקנה אז מען טאר נישט אריינטון בלוט אין די מצות. ער האט ערקלערט אז די באקערס זענען ארעמע אלמנות וואס ארבעטן פאר א פאר רובל אויף יום טוב, און זיי יאגן נאך שנעלער איז אידיש בלוט.
אין דער מעשה: רבי לוי יצחק בארדיטשובער
-
17:13 ר' מרדכי בנעט'ס קבורה
ר' מרדכי בנעט, דער ניקאלשבורגער רב, איז נפטר געווארן אין א פרעמדער שטאט און מען האט אים דארט באערדיגט, און די ניקאלשבורגער האבן געפרעגט דעם חתם סופר צי מען מעג אים צוריקברענגען. דער חתם סופר'ס תשובה איז געקומען ערשט זעקס חדשים שפעטער; זיין זון ר' שמעון סופר האט מגלה געווען אז ר' מרדכי איז אים געקומען אין חלום. ער האט אמאל געפסק'נט אז מען מעג צוברעכן א שידוך, און די כלה איז פארשעמט געווארן, און זיין עונש איז געווען צו ליגן לעבן איר קבר. נאכדעם וואס מען האט עס נאכגעפרעגט, האט דער חתם סופר ערלויבט אים צוריקצוברענגען קיין ניקאלשבורג.
אין דער מעשה: דער חתם סופר, רבי מרדכי בענעט, רבי שמעון סופר
-
24:36 ר' עקיבא איגער'ס קרומער טיש
ביי ר' עקיבא איגער'ס סדר האט אן ארעמער גאסט אויסגעגאסן זיין וויין אויפן שיינעם טישטעך און האט זיך שטארק געשעמט. ר' עקיבא איגער האט דאן געגעבן א שטופ זיין אייגענעם כוס אז ער זאל זיך אויך אויסגיסן, און געזאגט אז דער טיש איז קרום, כדי יענער זאל זיך נישט שעמען.
אין דער מעשה: רבי עקיבא אייגער
-
26:07 ר' עקיבא איגער'ס דרשה אין ניקאלשבורג
ווען ר' עקיבא איגער איז געווען צו גאסט אין ניקאלשבורג, האט ער געזאגט א דרשה מיט א פלפול אויפן רמב"ם, און ר' מרדכי בנעט האט געפרעגט א קשיא וואס האט אויסגעזען צו מבטל זיין דעם פלפול; ר' עקיבא איגער איז אראפגעגאנגען אן ענטפערן. ווען ר' מרדכי איז געגאנגען זיך מפייס זיין, האט ר' עקיבא איגער אים געזאגט א גוטן תירוץ, און ערקלערט אז ער האט נישט געוואלט פארשעמען דעם רב פון שטאט ברבים. אינדערפרי האט ר' מרדכי בנעט צוזאמגערופן די שטאט, איבערגעזאגט די דרשה מיט דער קשיא, און געזאגט ר' עקיבא איגער'ס תירוץ.
אין דער מעשה: רבי עקיבא אייגער, רבי מרדכי בענעט
-
30:38 דעם שוסטערס שיך אין ווילנע
אין ווילנע האט א געוועזענער שוסטער וואס איז רייך געווארן געדינגען דעם שיינעם זאל וואו די גבירים האבן געמאכט זייערע חתונות. ווען ער האט געפירט זיין זון צו דער חופה, איז צוגעלאפן אן עז פנים וואס האט אים נישט פארגינט, אראפגענומען זיין שיך, און געפרעגט וויפיל עס קאסט צו פאריכטן, און אים שטארק פארשעמט. ווען ר' ישראל סאלאנטער האט דאס געהערט, האט ער געזאגט אז יעצט נעמט מען אין הימל די פריערדיגע רבנים פון ווילנע לדין פארוואס זיי האבן נישט געלערנט מוסר און גוטע מדות.
אין דער מעשה: רבי ישראל סאלאנטער
-
40:51 ר' ישראל סאלאנטער און די קעכין
א גביר האט איינגעלאדן ר' ישראל סאלאנטער צו א פרייטאג צונאכט סעודה, און האט באשריבן די כשרות און די לאנגע סעודה מיט זמירות און דברי תורה צווישן יעדן גאנג. ר' ישראל האט מסכים געווען אויפן תנאי אז די סעודה זאל נעמען נאר צוויי שעה, און דער בעל הבית האט געיאגט יעדן גאנג. נאכדעם האט ר' ישראל געבעטן מען זאל אריינרופן די קעכין, אן אלמנה, וואס האט אים געדאנקט: יעדע וואך שטייט זי א גאנצן פרייטאג אויף די פיס און מוז דערנאך ווארטן ביי א סעודה פון פיר שעה, און היינט קען זי גיין רוען. ר' ישראל האט דאן געזאגט צום בעל הבית אז דערפאר האט ער געבעטן מען זאל מאכן שנעל.
אין דער מעשה: רבי ישראל סאלאנטער
-
50:39 אויסרעדן ביים צימער-חבר די לעצטע נאכט
א צדיק וואס איז געווען אויסער דער היים, אין קעניגסבערג, האט געשלאפן אין איין צימער מיט א צווייטן. די לעצטע נאכט פון זיין לעבן האט ער מיט אים לאנג גערעדט און אים איבערגעצייגט אז מען דארף נישט האבן מורא פאר א מת. ווען ער איז יענע נאכט נפטר געווארן, האט יענער נישט דערשראקן; אפילו זיין לעצטן מאמענט האט ער אויסגענוצט פאר חסד.
אין דער מעשה: רבי ישראל סאלאנטער
-
53:44 ר' יצחק אלחנן'ס בסוד'דיגע קאלעקשן
א גביר האט פארלוירן זיין פארמעגן, און ר' יצחק אלחנן איז אליין ארומגעגאנגען מיט נאך איינעם צו די גבירים פון שטאט קלייבן פאר אים, אן אויסזאגן ווער ס'איז. איין נדבן האט געגעבן פינף און צוואנציג רובל און צוגעזאגט פופציג און דערנאך הונדערט אויב מען וועט אים זאגן פאר וועמען, אבער ר' יצחק אלחנן האט נישט געוואלט. ביחידות האט דער נדבן מגלה געווען אז ער אליין איז ארעם געווארן, און ער האט געוואלט אויספרובירן צי מען וועט היטן זיין סוד.
אין דער מעשה: רבי יצחק אלחנן ספעקטאר
-
57:01 דער דוקלא רב און דער קעראסין טשאלנט
דער דוקלא רב, דער ברודער פונעם דברי חיים, איז געווען צו גאסט אין אויבערלאנד, וואו דער מנהג איז געווען אז דער חשוב'סטער גאסט טיילט אויס דעם טשאלנט. ער האט אלץ גענומען טשאלנט פאר זיך ביז ער האט אויפגעגעסן דעם גאנצן טאפ און קיינעם נישט געגעבן. ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס, האט ער ערקלערט אז די דינסט האט אריינגעגאסן בטעות קעראסין אנשטאט אויל, און ער האט עס געגעסן כדי די בעלת הבית זאל נישט שרייען אויף איר.
אין דער מעשה: דער דברי חיים, דער צאנזער רב, ר' אביגדור האלבערשטאם, דער דוקלער רב
-
59:51 ר' ישראל סאלאנטער און די קאץ
א פשוטע פרוי האט געפרעגט ר' ישראל סאלאנטער א שאלה: א קאץ האט אויפגעגעסן דאס פלייש וואס איז נאך נישט געווען געזאלצן. ער איז צוגעגאנגען צום ספרים שאנק און אריינגעקוקט אין א ספר, בשעת די תלמידים האבן זיך קוים איינגעהאלטן פון לאכן. ער האט איר ערנסט געזאגט זי זאל אכטונג געבן אז עס זאל נישט נאכאמאל פאסירן, און נאכדעם האט ער אנגעזאגט די תלמידים: ווען זיי וואלטן געלאכט, וואלט זי זיך געשעמט נאכאמאל קומען פרעגן.
אין דער מעשה: רבי שמואל סאלאנט, רבי ישראל סאלאנטער
-
1:09:45 ר' יוסף חיים און די אלמנה
א שיינער בעל מוסף פאר די ימים נוראים אין ר' יוסף חיים זאנענפעלד'ס שול איז נפטר געווארן פאר אלול, און די בעלי בתים האבן געבעטן מען זאל נעמען אן אנדערן. ר' יוסף חיים האט געגעבן דעם עמוד צום זון פונעם נפטר, וואס האט געהאט א גוט קול, הגם ער איז געווען אן אבל. ווען מען האט געפרעגט פון דער הלכה, האט ער ערקלערט אז די אלמנה אין דער עזרת נשים וואלט צובראכן געווארן הערנדיג א פרעמדן אויף איר מאנ'ס פלאץ, אבער הערן איר זון וועט זי טרייסטן.
אין דער מעשה: רבי יוסף חיים זאנענפעלד
-
1:14:24 ר' יוסף חיים גייט צוריק אין דער אלטשטאט
ווען ר' יוסף חיים זאנענפעלד איז געווען אלט און קראנק, האט דער דאקטער אים ארויסגענומען פון דער ענגער אלטשטאט אין ירושלים צו אן אפענעם ארט מיט בעסערע לופט. ווען ער איז שוואכער געווארן האט ער געבעטן מען זאל אים צוריקברענגען, קעגן דעם דאקטערס עצה. ער האט ערקלערט אז מען וועט אים מקבר זיין אויפן הר הזיתים, עטליכע מינוט פון דער אלטשטאט, און ער וויל נישט אז מען זאל אים דארפן טראגן א גרויסן מרחק.
אין דער מעשה: רבי יוסף חיים זאנענפעלד
-
1:16:29 דער חפץ חיים ביים באן פענסטער
דער חפץ חיים איז געפארן מיט א באן צו אן אסיפה פון רבנים צוזאמען מיט ר' מאיר דן פלאצקי. אין א געוויסער שטאט האט זיך דער עולם צוזאמגעקליבן און געבעטן ער זאל צוגיין צום פענסטער כדי זיי זאלן אים זען. ר' מאיר דן האט געפרעגט וואס שאדט עס זיין עולם הבא א ביסל כבוד ווען אידן האבן דערפון הנאה, און דער חפץ חיים איז צוגעגאנגען צום פענסטער און זיך באוויזן.
אין דער מעשה: דער חפץ חיים, ר' מאיר דן פלאצקי
-
1:22:31 ר' חיים עוזר'ס דירה
ר' חיים עוזר גראדזענסקי פון ווילנע האט געדארפט א גרעסערע דירה, און פון צוויי דירות האט די רביצין געוואלט די שענערע. ער האט געבעטן מען זאל נעמען די פשוט'ערע פאר דעם זעלבן געלט. ער האט ערקלערט אז אין דער שענערער איז די קיך ווייט פונעם עס-צימער, און די דינסט וואס טראגט צום שבת טיש וואלט זיך געדארפט מוטשען גיין אהין און צוריק.
אין דער מעשה: ר' חיים עוזר גראדזענסקי
-
1:26:12 דעם סאטמארער רב'ס קאנווערט
א איד איז געקומען צום סאטמארער רב און געדארפט הילף פאר א חתונה וואס וועט קאסטן צען טויזנט דאלער. דער רבי האט אים געזאגט צו קומען צוריק מארגן, און האט געהייסן זיין גבאי ר' יוסף אשכנזי צוגרייטן א קאנווערט מיט ניין טויזנט פינף הונדערט דאלער. ווען מען האט געפרעגט פארוואס נישט די גאנצע סומע, האט דער רבי ערקלערט אז ווען ער וואלט געגעבן אלעס, וואלט יענער חרטה געהאט וואס ער האט נישט געבעטן צוועלף טויזנט.
אין דער מעשה: דער סאטמארער רב, ר' יוסף אשכנזי
געדאנקען
- 4:27 דער משגיח זעט אין פשוטע העפלעכקייטן, ווי א זעבארער אדרעס אדער א טעלעפאן נומער פאמעלעך, א המשכה פון דער מדת החסד פון רבונו של עולם, וואס קען מבטל זיין א גזירה אויף דעם וואס טוט זיי.
- 6:01 דאס אריינזינגען אינמיטן חתן'ס דרשה, וואס א בחור וואס קען גוט זאגן קען האבן פאראיבל דערויף, שטעלט דער משגיח פאר ווי א באוואוסטער חסד פאר דעם חתן וואס קען נישט.
- 22:52 מיטן משל פון א פלעק טינט ערקלערט דער משגיח אז א פלעק וואס מען קוקט נישט אויף אויף א זאק איז א פגם אויף א זיידן העמד; אזוי ווערט א צדיק גע'משפט אפילו פאר זיין גורם א בושה, ווען זיין פסק איז געווען גערעכט.
- 27:07 ר' עקיבא איגער איז בעסער אראפגעגאנגען פון דער בימה ווי אן תירוץ, איידער צו ווייזן דעם רב פון שטאט אז זיין קשיא איז נישט קיין קשיא.
- 1:05:46 אויף "עז פנים לגיהנם" ערקלערט דער משגיח אז תשובה העלפט אויף יעדע עבירה, אבער די משנה ווייסט אז אן עז פנים טוט נישט תשובה; דערפאר האט מען דעם חוצפה'דיגן בחור ארויסגעשיקט און דעם וואס האט געזינדיגט געהאלטן.
- 1:25:25 א ביסל ווינציגער געבן ווי מען בעט, אדער זיך דינגען אויף א פרייז, קען אליין זיין א חסד, כדי יענער זאל נישט חרטה האבן אז ער האט געבעטן צו ווייניג.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 1:15 דער משגיח זאגט אז א הויז זאל האבן א קלארן, באלויכטענעם אדרעס, כדי מענטשן און בפרט הצלה זאלן עס שנעל געפינען.
- 3:55 ער זאגט אז מען זאל זאגן א טעלעפאן נומער פאמעלעך, און זיך רעכענען מיט יענעמ'ס מי עס צו געדענקען.
- 2:47 ער זאגט אז מען טאר זיך נישט שטופן אין א ליין, ווייל ווען א איד אין חסידישע קליידער טוט דאס איז עס א חילול השם.
- 6:35 ער זאגט די בחורים אז א חתן וואס קען גוט זאל נישט האבן פאראיבל אויפן אריינזינגען, און אז מען זאל נישט מאכן קיין איבערגעטריבענע חתונה, כדי נישט צו פארשעמען אנדערע.
- 33:07 ער מאנט מען זאל זיך רעכענען מיט די געפילן פון אנדערע און פארגינען.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אהרן הכהן, דער אמרי אמת, דער דברי חיים, דער צאנזער רב, דער דוקלער רב, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער סאטמארער רב, משה רבינו, ר' חיים עוזר גראדזענסקי, ר' יוסף אשכנזי, ר' ירוחם לעוואוויץ, ר' מאיר דן פלאצקי, ר' משה קליערס, רבי יוסף חיים זאנענפעלד, רבי יצחק אלחנן ספעקטאר, רבי ישראל סאלאנטער, רבי לוי יצחק בארדיטשובער, רבי מרדכי בענעט, רבי נחום טשערנאבילער, רבי עקיבא אייגער, רבי שמואל סאלאנט, רבי שמעון סופר
ערכים ביכורים, חילול השם, כבוד הבריות, לשון הרע, מיעוט הירח, עזות דקדושה, רבונו של עולם