עומק ישרות דיני תורה' להזהר במעשינו לפי מדריגותינו
קאטאלאג: פרשת השבוע משפטים נומ׳ 5 פאקעט גייד ז׳ 10 תשס"ג (2002–03) אידיש 42 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ווייזט אז די משפטים פון דער תורה זענען גערעכט אין א טיפקייט וואס גייט אריבער גלגולים, און אז וואס העכער א איד שטייט, אלץ שטרענגער איז דער דין פאר אים.
דער משגיח הייבט אן מיט א מעשה פונעם בעל שם טוב: זיינע תלמידים האבן געזען ווי מ'שלאגט אן אומשולדיגן איד איבער א פארלוירענעם טייסטער, און דער בעל שם טוב האט אנטפלעקט אז דאס האט פארריכט א פאלשן פסק פון א פריערדיגן גלגול. דערפון פרעגט ער ווי אזוי קען א בית דין, וואו די שכינה רוט, ארויסגעבן א דין וואס איז נישט אמת, און ער ענטפערט מיטן זוהר אז "ואלה המשפטים" רעדט פון גלגולים: "משפטי ה' אמת צדקו יחדו", ווען מ'נעמט אלע דורות צוזאמען איז אלעס גערעכט, אזוי ווי דער משל פונעם גבאי וואס טיילט עליות איבער אסאך שבתים. דערנאך פרעגט ער פארוואס דער זוהר און די גמרא זאגן "כאילו" אדער "חייב מיתה" אויף זאכן וואס דער שולחן ערוך נעמט לייכטער, און ער ענטפערט אז נשמות שטייען אויף פארשידענע מדריגות, און פון א העכערן איד פארלאנגט מען מער. ער ברענגט דערויף כהנים, דרגות פון טומאה, שחיטה, וויין און א העמד מיט א פלעק, און די מעשה מיט רבה בר בר חנה, ביי וועמען לפנים משורת הדין איז געווען דער דין. צום סוף ברענגט ער עס ארויף אויף שבת, אויף גאוה אין עבודה, און אויף די טעג פון אדר.
ענינים: גלגולים און תיקון הנשמות · די מדריגות און דער שורש פון דער נשמה · משפטים
סדר השיעור
-
0:00 דער בעל שם טוב און דער פארלוירענער טייסטער מעשה
דער משגיח דערציילט ווי דער בעל שם טוב האט געהייסן זיינע תלמידים שטיל צוזען ווי מ'שלאגט אן אומשולדיגן איבער א פארלוירענעם טייסטער, און דערנאך אנטפלעקט אז דאס האט פארריכט א פאלשן דין תורה פון א פריערדיגן גלגול.
-
6:05 ווי אזוי קען א בית דין פסק'נען נישט אמת? שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט ווי אזוי קען א בית דין, וואו די שכינה שטייט ביי די דיינים, פסק'נען קעגן א איד וואס ווייסט אז ער איז גערעכט, און ער ענטפערט פונעם זוהר אויף "ואלה המשפטים" אז מ'צאלט צוריק פאר א פריערדיגן גלגול: "משפטי ה' אמת צדקו יחדו".
-
10:09 דער משל פונעם גבאי מיט די עליות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט א משל פון א גאסט וואס טענה'ט אז דער גבאי טיילט עליות אן א סדר, ביז דער גבאי ערקלערט אז ער רעכנט אסאך שבתים צוזאמען, און ער ברענגט עס ארויף אויף א מענטש וואס זעט נאר זיינע אייגענע זיבעציג אכציג יאר.
-
13:30 די קשיא פון "כאילו" ביי חז"ל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די אסאך ערטער וואו חז"ל און דער זוהר זאגן "כאילו" אדער "חייב מיתה", אזוי ווי ביי גיין ארבע אמות אן נטילת ידים, און ער פרעגט פארוואס מ'האלט זיך נישט אזוי למעשה.
-
17:35 מדריגות אין נשמות, מדריגות אין תורה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענטפערט אז נשמות קומען פון עשיה, יצירה, בריאה און אצילות, קעגן פשט, רמז, דרש און סוד; דער שולחן ערוך איז פאר יעדן איד, אבער פון אן איידעלן איד וואס ארבעט אויף זיך פארלאנגט מען מער, און אויף אים זענען די ווערטער פונעם זוהר געזאגט.
-
21:17 וואס חשובער, אלץ שנעלער ווערט עס פארדארבן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווייזט דעם כלל אין הלכה: א כהן און א כהן גדול ביי חתונה האבן, ברויט פון חולין, תרומה און קודש ביי טומאה, א קארטאפל, אן עוף און א בהמה ביי שחיטה, און וויין; דערנאך א משל פון א קארטאפל-זאק מיט טינט קעגן א חתנ'ס שיין העמד מיט א קליין פלעקל.
-
27:44 רבה בר בר חנה און די טרעגער מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט די גמרא פון טרעגער וואס האבן צובראכן רבה בר בר חנה'ס פאס וויין, און רב האט אים געהייסן מוחל זיין און זיי נאך באצאלן, און געזאגט אז אזוי איז דער דין; ער ערקלערט אז פאר א מענטש אויף זיין מדריגה איז לפנים משורת הדין דער דין.
-
31:35 א העמד, נישט קיין קארטאפל: שבת און עבודה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט עס ארויף: אן איידעלער איד איז א העמד, נישט קיין קארטאפל, דערפאר דארף זיין שבת זיין אנדערש ווי ביי איינעם וואס ווארט אויף דריי שטערן כדי צו קויפן פיצע, אזוי ווי "ביני ובין בני ישראל" ווייזט. ער לערנט דעם סוף פון יתרו, "לא תעלה במעלות על מזבחי", אויף גאוה אין עבודה, און פארבינדט עס מיט "ואלה המשפטים": פאר אזא איד ווערט חסידות א דין.
-
37:20 די טעג פון אדר און שבת מברכים
דער משגיח באשרייבט ווי די וועלט קאכט זיך ווי אן אנגעצונדענער פייער-קרעקער פאר משיח, ער מערקט אן אז השם יתברך גרייט צו די רפואה פאר דער מכה ווי ביי אסתר, ברענגט די גמרא אז דער מזל פון א איד איז שטארק אין אדר, און ער מוטיגט מ'זאל מאכן שבת מברכים א גאנצן שבת, און ענדיגט מיט א ברכה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
דער בעל שם טוב און דער פארלוירענער טייסטער
דער משגיח עפנט מיט א מעשה פונעם בעל שם טוב. ער האט געהייסן זיינע תלמידים זיך באהאלטן אויף א בארג, צוקוקן וואס עס קומט פאר, און גארנישט זאגן. א איד האט זיך געלייגט שלאפן אויף א פעלד, און אים איז ארויסגעפאלן דער טייסטער; אן אנדערער איז געקומען, אים געפונען און מיטגענומען. דערנאך האט זיך א דריטער דארט אוועקגעלייגט, און דער בעל הבית איז צוריקגעקומען, אים באשולדיגט און אים געשלאגן. די תלמידים האבן געוואלט שרייען אז ער איז אומשולדיג, נאר זיי האבן געמוזט שווייגן.
דערנאך האט דער בעל שם טוב ערקלערט אז אין א פריערדיגן גלגול האבן זיי געהאט א דין תורה פאר א דיין וואס האט זיך נישט גענוג מעיין געווען און פאלש געפסק'נט. יעצט האט דער וואס האט דאן פארלוירן געפונען פונקט די סומע, און דער דיין האט באקומען די קלעפ.
ווי אזוי קען א בית דין פסק'נען נישט אמת?
דער משל פונעם גבאי
דער משגיח ברענגט א משל אויף דעם פסוק. א גאסט אין שול זעט ווי דער גבאי טיילט עליות כלומרשט אן א סדר, און ער טענה'ט. דער גבאי ערקלערט אז ער רעכנט אסאך שבתים צוזאמען: ווער ס'האט פריער נישט באקומען, באקומט יעצט. ג
אזוי אויך קומט א מענטש אויף דער וועלט אויף זיבעציג אכציג יאר און מיינט אז ער פארשטייט אלעס. ווען מ'זאל קוקן אויף די פריערדיגע גלגולים, וואלט מען געזען פארוואס איינער ליידט און דער אנדערער האט גוטס, און אז אלעס איז גערעכט.
די קשיא פון "כאילו"
דער משגיח גייט איבער צו אן ענין וואס מ'געפינט אסאך מאל אין דער גמרא און אין ספרים: זאכן וואס ווערן אנגערופן "כאילו" א שווערע עבירה. די ספרים ברענגען פונעם זוהר אז דער וואס גייט אינדערפרי ארבע אמות אן נטילת ידים איז חייב מיתה, און אין דער גמרא זענען דא אסאך אזעלכע מאמרים. פונדעסטוועגן האלט מען זיך נישט אזוי אין הלכה, און ער פרעגט פארוואס. ה,ו
מדריגות אין נשמות, מדריגות אין תורה
ער ענטפערט אז נשמות קומען פון עשיה, יצירה, בריאה און אצילות, און וואס העכער די נשמה, אלץ מער פארלאנגט מען פון איר. קעגן זיי זענען דא פשט, רמז, דרש און סוד. א פשוט'ער איד דארף דעם פשט פון דער גמרא און פונעם שולחן ערוך, וואס איז פאר יעדן איד; אן איידעלערער דארף זיך פירן על פי רמז, און די גאר גרויסע על פי סוד.
וואס חשובער, אלץ שנעלער ווערט עס פארדארבן
דער משגיח ווייזט דאס אין גאנץ הלכה. א פשוט'ער איד מעג חתונה האבן מיט א גרושה אדער אן אלמנה; א כהן טאר נישט מיט א גרושה, און א כהן גדול אפילו נישט מיט אן אלמנה. חולין ברויט ווערט נישט טמא פון א שני; תרומה יא, און קודש אפילו פון א שלישי.
א קארטאפל דארף בכלל נישט קיין מעסער, אן עוף דארף איין סימן, און א בהמה צוויי. וויין, דאס איידעלסטע געטראנק, נוצט מען פאר קידוש און פאר יעדע ברכה, און א נגיעה פון א גוי מאכט עס שוין נסך.
ער לייגט צו א משל: א פויער וואס געפינט א טינט-פלעק אויף א קארטאפל-זאק באקומט נישט קיין געלט צוריק, אבער א חתן וואס געפינט א קליין פלעקל טינט אויף זיין שיין העמד ברענגט עס גלייך צוריק. וואס חשובער א זאך איז, אלץ מער ווערט זי געשעדיגט.
רבה בר בר חנה און די טרעגער
דער משגיח ברענגט די גמרא: טרעגער האבן צובראכן רבה בר בר חנה'ס פאס וויין, און ער האט זיי געברענגט צו רב אז זיי זאלן באצאלן. רב האט אים געהייסן מוחל זיין, "למען תלך בדרך טובים". ווען זיי האבן געטענה'ט אז זיי זענען ארים און האבן געארבעט א גאנצן טאג, האט רב אים געהייסן זיי נאך באצאלן, און געזאגט אז אזוי איז דער דין. ז,ח
דער משגיח ערקלערט: פאר א פשוט'ן איד איז דער דין אז מ'באצאלט פאר דעם פאס. ביי רבה בר בר חנה, וואס איז געשטאנען העכער, איז לפנים משורת הדין גופא געווען דער דין.
א העמד, נישט קיין קארטאפל
דער משגיח ברענגט עס ארויף: איידעלע אידן דארפן זיך מחייב זיין מיט מער, און געוויסע חסידישע הנהגות זענען ביי זיי א חיוב. אזא איד איז א העמד, נישט קיין קארטאפל; א פלעק אויף אים איז א פלעק.
די טעג פון אדר
דער משגיח זאגט אז דאס זענען גרויסע טעג. די וועלט קאכט זיך, ווי איינער וואס זיצט אויף א פייער-קרעקער מיטן קנויט שוין אנגעצונדן, און פונדעסטוועגן דארף מען נישט מורא האבן. השם יתברך גרייט צו די רפואה פאר דער מכה, אזוי ווי אסתר איז געווארן מלכה פאר המן'ס גזירה.
מראי מקומות
תורה
כתובים
תלמוד בבלי
זוהר און קבלה
ראשונים
עיקרי הדברים
- 7:05 ווען א אידישער בית דין פסק'נט נישט לויטן אמת, ערקלערט דער משגיח, ווערט דורך דעם פארריכט א חשבון פון א פריערדיגן גלגול.
- 9:48 "משפטי ה' אמת צדקו יחדו": די משפטים פון השם יתברך זעט מען אז זיי זענען גערעכט נאר ווען מ'נעמט אלע דורות צוזאמען.
- 17:41 נשמות זענען פון פארשידענע מדריגות, עשיה, יצירה, בריאה און אצילות, און וואס העכער די נשמה, אלץ מער פארלאנגט מען פון איר.
- 21:31 וואס איידעלער און חשובער א זאך איז, אלץ שנעלער ווערט זי געשעדיגט, אזוי ווי מ'זעט ביי א כהן, ביי די דרגות פון טומאה, ביי שחיטה און ביי וויין.
- 31:09 פאר א גרויסן מענטש ווי רבה בר בר חנה איז לפנים משורת הדין גופא דער דין.
- 31:35 א איד וואס ארבעט אויף זיך דארף האלטן שבת און זיין עבודה אויף א העכערן אופן, און זיך היטן פון גאוה ווען ער האט גוט געדאווענט.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 7:05 ווי אזוי קען א בית דין, וואו די שכינה שטייט ביי די דיינים, פסק'נען קעגן א איד וואס ווייסט אז ער איז גערעכט?
תירוץ: 8:07 אין א פריערדיגן גלגול האט ער די געלט באקומען נישט מיט רעכט, און יעצט דארף ער עס צוריקגעבן.
-
קשיא: 15:45 פארוואס זאגט דער זוהר אז גיין ארבע אמות אן נטילת ידים איז חייב מיתה, ווען דער שולחן ערוך, וואס איז פאר אלע אידן, זאגט עס נישט?
תירוץ: 17:41 נשמות זענען אויף פארשידענע מדריגות; דער זוהר רעדט פון אן איידעלן איד פון וועמען מ'פארלאנגט מער.
-
קשיא: 30:30 ווי אזוי האט רב געקענט זאגן אז באצאלן די טרעגער איז דער דין, ווען די טרעגער זענען דאך געווען חייב?
תירוץ: 30:51 פאר א פשוט'ן איד איז דער דין אז מ'באצאלט, אבער פאר איינעם אויף רבה בר בר חנה'ס מדריגה איז לפנים משורת הדין דער דין.
מעשיות
-
1:04 דער בעל שם טוב און דער פארלוירענער טייסטער
דער בעל שם טוב האט געהייסן זיינע תלמידים זיך באהאלטן אויף א בארג, צוקוקן וואס עס קומט פאר, און גארנישט זאגן. א איד האט זיך געלייגט שלאפן אויף א פעלד, אים איז ארויסגעפאלן דער טייסטער, און אן אנדערער איז געקומען, אים געפונען און מיטגענומען. דערנאך איז געקומען א דריטער און זיך דארט געלייגט; דער בעל הבית איז צוריקגעקומען, אים באשולדיגט און אים געשלאגן, און די תלמידים האבן געוואלט שרייען אז ער איז אומשולדיג. דערנאך האט דער בעל שם טוב ערקלערט אז אין א פריערדיגן גלגול האבן זיי געהאט א דין תורה פאר א דיין וואס האט זיך נישט גענוג מעיין געווען און האט פאלש געפסק'נט; יעצט האט דער וואס האט דאן פארלוירן געפונען פונקט די סומע, און דער דיין האט באקומען די קלעפ.
אין דער מעשה: דער הייליגער בעל שם טוב, דער מעזריטשער מגיד
-
27:50 רבה בר בר חנה און די טרעגער
טרעגער וואס האבן געטראגן א פאס וויין פאר רבה בר בר חנה האבן זיך געשטרויכלט און עס צובראכן, און דער גאנצער וויין האט זיך אויסגעגאסן. ער האט זיי געברענגט צו רב אז זיי זאלן באצאלן, אבער רב האט אים געהייסן מוחל זיין, מיטן פסוק "למען תלך בדרך טובים". דערנאך האבן די ארבעטער געזאגט אז זיי זענען ארים, האבן געארבעט א גאנצן טאג און דארפן ברויט פאר זייערע משפחות, און רב האט אים געהייסן זיי נאך באצאלן. ווען ער האט געפרעגט צי דאס איז דער דין, האט רב געענטפערט אז יא.
אין דער מעשה: רבה בר בר חנה, רב
געדאנקען
- 8:36 א פסק וואס זעט אויס נישט אמת'דיג איז נישט קיין חסרון אין דער שכינה וואס רוט ביים בית דין: דורך דעם ווערט אפגעצאלט א חוב פון א פריערדיגן גלגול.
- 9:55 דער משגיח טייטשט "צדקו יחדו" אז מ'זעט די גערעכטיגקייט ווען מ'נעמט אלעס צוזאמען, איבער אסאך גלגולים, אזוי ווי א גבאי וואס גלייכט אויס די עליות איבער אסאך שבתים.
- 18:06 די שטרענגע "כאילו" און "חייב מיתה" פון חז"ל און פונעם זוהר זענען דער דין פאר א העכערע נשמה, בשעת דער שולחן ערוך רעדט צו יעדן איד.
- 30:30 ווען רב האט געזאגט צו רבה בר בר חנה אז אזוי איז דער דין, האט ער געמיינט אז פאר אים איז לפנים משורת הדין גופא דער דין.
- 36:32 די סמיכות פונעם סוף פון יתרו צו "ואלה המשפטים" לערנט אז וואס איז ביי אנדערע א מדת חסידות ווערט א דין פאר דעם וואס איז שוין אהין דערגאנגען.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 32:45 דער משגיח זאגט אז א איד וואס ארבעט אויף זיך דארף מאכן זיין שבת אנדערש און העכער ווי דער שבת פון איינעם וואס ווארט נאר אז ער זאל זיך ענדיגן.
- 35:37 דער משגיח זאגט אז איינער וואס האט גוט געדאווענט זאל נישט ארומגיין מיט גאוה, ווייל דער סידור און די גמרא זענען א מזבח.
- 40:05 דער משגיח מוטיגט מ'זאל זיך אנכאפן אין די שבתים און אין חודש אדר, און מאכן שבת מברכים א גאנצן שבת, נישט קיין האלבן שבת.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אסתר המלכה, דער הייליגער בעל שם טוב, המן, רב, רבה בר בר חנה
ערכים גאוה, גלגול, יין נסך, לפנים משורת הדין, מזבח, נטילת ידים, פרד"ס, שבת מברכים, שכינה