המתיקות של יראת הרוממות- בשמך יגילון כל היום- ר"ת בכיה (שייכות לפרשת וילך- הקהל)
קאטאלאג: זמנים ראש השנה נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 15 תשל"ז (1976–77) אידיש 1 שעה 33 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
פון דעם סדר המשניות אין מסכת ראש השנה און פון דער מצוה פון הקהל איז דער משגיח מסביר אז ראש השנה איז דער מלך פונעם יאר, א מעין פונעם ראש השנה פון משיח, וואס זיין יראה איז א זיסע יראה און זיין געוויין איז, ווי "בשמך יגילון כל היום" ווייזט אן, א געוויין פון שמחה.
דער משגיח פרעגט פארוואס די משנה אין ראש השנה שטעלט דעם פרק פון קידוש החודש פאר די דינים פון שופר. ער גייט איבער צו פרשת וילך און צו הקהל: מ'ברענגט די קינדער כדי צו געבן שכר פאר די וואס ברענגען זיי, ווי רבי אלעזר בן עזריה האט געדרשנט, און דער חתם סופר איז מסביר אז די עלטערן געבן אוועק פון זייער אייגענעם רוחניות פאר די קינדער, אזוי ווי אברהם אבינו און נישט ווי חנוך. דער מלך וואס ליינט ביי הקהל איז דער לבוש פון מלכות שמים און דער צינור פון השפעה; א פרנס קען זיין באשטימט פון הימל אדער פון די אידן. ראש השנה איז דער מלך פונעם יאר, דערפאר באשטימט דער נשיא ווען ראש השנה איז, ווי רבי יהושע האט זיך מבטל געווען צו רבן גמליאל. הקהל זאמלט די נשמות, ראש השנה זאמלט די טעג; דער שופר רעדט העכער פון ווערטער, און ער איז דער שופר של משיח, וואס זיין פחד איז א זיסער פחד. צום סוף ברענגט ער דעם חתם סופר אז "בשמך יגילון" איז ראשי תיבות בכיה, און ער איז מסביר דאס געוויין פון שמחה פון א קינד וואס קומט צוריק צום טאטן, מיט הושע און ירמיה, און מאנט זיך צוצוגרייטן דורך אלול און דורך שבת.
ענינים: ראש השנה · יראת שמים · משיח און ימות המשיח · תשובה
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס דער פרק פון קידוש החודש קומט פאר שופר
דער משגיח מערקט אן אז רבי האט מסדר געווען יעדע משנה מיט א דיוק, און פרעגט פארוואס אין ראש השנה הייבט זיך אן דער דריטער פרק מיט דינים פון קידוש החודש איידער עס קומען די דינים פון שופר, אנשטאט צו מאכן א באזונדערן פרק פאר די דינים פון ראש השנה.
-
3:42 הקהל און פארוואס די קליינע קינדער קומען שטייט אינעם קאטאלאג
פון פרשת וילך שילדערט דער משגיח ווי משה רבינו ענדיגט שרייבן די תורה און די מצוה פון הקהל נאך שמיטה, און פרעגט פארוואס מ'ברענגט קליינע קינדער וואס פארשטייען גארנישט; ער ברענגט דעם ירושלמי אז רבי יהושע'ס מאמע האט אים געברענגט אין בית המדרש, און דאס פארקערטע ביי אלישע בן אבויה.
-
8:55 רבי אלעזר בן עזריה און זיך מוותר זיין פאר די קינדער שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט רבי אלעזר בן עזריה'ס דרשה אז די קינדער קומען כדי צו געבן שכר פאר די וואס ברענגען זיי, און דעם חתם סופר'ס הסבר: די עלטערן וואלטן אליין בעסער געהערט, פון דעסטוועגן געבן זיי אוועק פון זייער אייגענעם רוחניות פאר די קינדער; דאס איז דער דרך פון אברהם אבינו וואס האט מחנך געווען אנדערע, נישט ווי חנוך, און ער לייגט צו דעם משל פון רבי יחזקאל פון קוזמיר פון קענדל צוקער און פשוט'ן צוקער.
-
15:11 דער מלך אלס דער צינור פון השפעה
דער משגיח איז מסביר פארוואס דער מלך ליינט ביי הקהל: ער איז כולל דאס גאנצע פאלק, ער איז דער לבוש פון מלכות שמים אויף דער וועלט און דער צינור פון אלע השפעות, ווי פרעה האט פארשטאנען ביי זיין חלום; תלמידי חכמים זענען אזעלכע מלכים, און א פרנס קען זיין באשטימט פון הימל צוליב זיינע מעלות, ווי יוסף, אדער באשטימט פון די אידן לשם שמים, און דעמאלט גיט אים דער אייבערשטער כח משפיע צו זיין.
-
21:44 רבן גמליאל און רבי יהושע מעשה
דער משגיח דערציילט די גמרא אין סוף צווייטן פרק פון ראש השנה: רבן גמליאל האט גוזר געווען אויף רבי יהושע צו קומען מיט זיין שטעקן און מיט זיין געלט אין דעם טאג וואס לויט זיין חשבון איז געווען יום כיפור, רבי יהושע האט זיך מבטל געווען, און רבן גמליאל האט אים געקושט; די גמרא לערנט אז אפילו דער קלענסטער פרנס, אז ער איז באשטימט, איז ווי דער גרעסטער.
-
25:45 ראש השנה, דער מלך פונעם יאר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח איז מסביר אז מ'האט מורא פארן מלך ווייל ער איז דער לבוש פון מלכות שמים, און דורך אים קומט מען צו יראת שמים; אזוי ווי דער מלך איז דער ראש פונעם פאלק, איז ראש השנה דער ראש פונעם יאר אין זמן, דערפאר איז ער א מקור פון יראת שמים פאר א גאנץ יאר, און דערפאר איז דער נשיא דער וואס באשטימט ראש השנה.
-
30:59 צוויי סארטן ראש השנה, צוויי סארטן פרנסים
דער משגיח מאכט א חילוק צווישן א ראש השנה וואס בית דין האט באשטימט, אפילו בטעות, און א ראש השנה וואס איז מקודש מן השמים ווען בית דין האט נישט באוויזן מקדש צו זיין, און אזוי אויך צווישן א פרנס פון די אידן און א פרנס פון הימל; די השפעה איז די זעלבע אבער דער געשמאק איז אנדערש, און ראש השנה בעט מען אויף הארת פנים, און דאס איז דער תירוץ פארוואס דער פרק פון קידוש החודש הייבט אן די דינים פון שופר.
-
38:15 רבי אלעזר בן עזריה, א נשיא פון הימל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח איז מסביר אז רבי אלעזר בן עזריה איז געווארן נשיא מן השמים, ווי מ'זעט פון די ווייסע בארד וואס איז אים אויסגעוואקסן ביי אכצן יאר, און דערפאר האט דווקא ער געדרשנט די פרשה פון הקהל: דער טאטע קערט זיך צו צום קינד, דער דור איז נישט קיין יתום; ער לייגט צו אז לויטן רמב"ם דארפן אפילו גרויסע חכמים זיך צוהערן צום מלך, ווייל ער איז דער שליח פונעם רבונו של עולם.
-
43:18 הקהל פון נשמות, הקהל פון טעג, און דער שופר אן ווערטער שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח איז מסביר אז הקהל זאמלט אלע אידישע נשמות צום מלך, און ראש השנה זאמלט אלע טעג פונעם יאר צו זייער מלך; מיט דער פארטיגער ספר תורה, וואו יעדע נשמה האט אן אות, ליינט דער מלך פאר גאנץ כלל ישראל, און פסוקי מלכיות דארפן נישט האבן דאס ווארט מלך; דער שופר רעדט אן ווערטער, מיט מחשבות העכער פון דיבור, און דאס אידישע הארץ פארשטייט אים.
-
50:49 דער מלך פון מלכים און דער פחד פונעם שופר של משיח שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח גלייכט די קינדער ביי הקהל צו אידן וואס הערן דעם שופר, דערנאך שילדערט ער דריי מדריגות פון מלך, ביז דער נשמה פון אדם הראשון, דוד און משיח, און דעם ראש השנה פון דער גאולה, "ונשגב ה' לבדו"; דער שופר ווארפט א פחד, און ביים שופר פון משיח וועלן די גוים זיך באהאלטן "מפני פחד ה' ומהדר גאונו", א פחד פון דער גרויסקייט פונעם אייבערשטן.
-
57:26 די זיסע יראה פון ראש השנה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט אז יעדער אידישער מלך און יעדער ראש השנה איז א מעין פון משיח; די תפילה "ובכן תן פחדך" בעט אויף דעם פחד, וואס א גוי קען נישט וועלן אבער א איד, וואס איז געשטימט צו משיח, בענקט נאך אים, ווייל ווער עס האט יראת שמים פעלט אים גארנישט; אזוי ווי "לפניו נעבוד ביראה ופחד" אום שבת, איז די יראה פארן מלך דער גרעסטער תענוג.
-
1:04:38 דער שופר של משיח און די תקיעות פון די אבות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח איז מסביר אז אדם הראשון, וואס איז באשאפן געווארן ראש השנה, איז איין נשמה מיט דוד און משיח, און תשובה איז מתקן דעם חטא פון אדם הראשון; לויט דעם סידור פון רבי יעקב עמדן זענען די תקיעות קעגן די אבות און דוד המלך, און די תקיעה גדולה איז דער שופר גדול וואס וועט צוזאמנעמען די גליות; ביי הקהל האט מען אויך געבלאזן, און הקהל איז אינעם אכטן יאר.
-
1:10:03 "בשמך יגילון" איז ראשי תיבות בכיה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט נחמיה'ס ווערטער אז מ'זאל נישט זיין טרויעריג ראש השנה, און א משל פון א געפאנגענעם וואס פרייט זיך אויפן טאג פון מלך'ס קרוינונג כאטש ס'איז זיין אייגענער יום הדין, קעגן דעם אריז"ל אז מ'דארף וויינען ראש השנה; ער איז עס מיישב מיטן חתם סופר אז "בשמך יגילון כל היום" איז ראשי תיבות בכיה: א געוויין פון שמחה.
-
1:15:25 הושע: א קינד קען מען נישט אויסבייטן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח איז מסביר אז דאס געוויין איז פון א קינד וואס קומט צוריק צום טאטן, אויסגעמישט מיט בושה און שמחה, און לערנט דעם אנהייב פון הושע: דער אייבערשטער האט געהייסן דעם נביא, וואס האט געזאגט מ'זאל אויסבייטן די אידן, נעמען אן אשת זנונים, און דערנאך געפרעגט צי ער קען אויסבייטן זיינע אייגענע קינדער; די נעמען לא רחמה און לא עמי ווערן איבערגעדרייט, און דער אייבערשטער האט ליב די אידן אין יעדן מצב.
-
1:23:15 צוריקקומען מיט טרערן צום טאטן שטייט אינעם קאטאלאג
פון סוף הושע און רש"י איז דער משגיח מסביר אז די אידן וועלן צוריק בעטן מלכות שמים, מלכות בית דוד און דעם בית המקדש, מיט א פחד פאר דער גוטסקייט פונעם אייבערשטן; פון דער הפטרה פונעם צווייטן טאג, "בבכי יבואו", ווייזט ער אז די גאולה פון גלות קומט מיט טרערן פון א קינד וואס קומט צוריק צום טאטן, דאס געוויין פון ראש השנה.
-
1:26:40 זיך צוגרייטן צום געוויין, און דער שבת פאר ראש השנה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז מ'קען נישט פלוצלונג וויינען פון תשובה אן א הכנה; די טרערן פון אלול און סליחות וואשן אפ דאס פנים פון דער שכינה, און ערשט דאן קען מען הערן דעם שופר של משיח. וויבאלד דער ראש השנה הייבט זיך אן שבת און מ'בלאזט נישט, דארף דער שבת זיך אננעמען פאר אונז, דערפאר דארף מען זיך צוגרייטן צום לעצטן שבת פונעם יאר, און ער ברענגט רבי שלמה פון קארלין וועגן איינעם וואס האט נישט קיין חשק צו שבת.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס דער פרק פון קידוש החודש קומט פאר שופר
דער משגיח הייבט אן מיט דעם אז רבי האט מסדר געווען יעדע משנה מיט א דיוק, ממילא דארף מען פארשטיין אפילו א קליינעם פרט אינעם סדר. אין מסכת ראש השנה רעדן די ערשטע צוויי פרקים וועגן קידוש החודש, און דער דריטער פרק, "ראוהו בית דין", הייבט נאך אן מיט א קליין משנה'לע אויף דעם ענין, ערשט דערנאך קומען די דינים פון שופר. פרעגט ער: פארוואס האט רבי נישט געמאכט א באזונדערן פרק פאר די דינים פון ראש השנה? א
הקהל און פארוואס די קליינע קינדער קומען
דערנאך גייט דער משגיח איבער צו פרשת וילך: משה רבינו ענדיגט שרייבן די גאנצע ספר תורה אינעם לעצטן טאג, און גיט די מצוה פון הקהל. נאך א שמיטה יאר וואס אידן זענען געזעסן ביי תורה און עבודה, און נאך אלול און די ימים נוראים, קומט גאנץ כלל ישראל צוזאמען און דער מלך ליינט פון דער תורה. מ'ברענגט אפילו די קליינע קינדער, און ער פרעגט וואס האבן זיי דערפון ווען זיי פארשטייען גארנישט. ב,ג
רבי אלעזר בן עזריה און זיך מוותר זיין פאר די קינדער
די גמרא אין חגיגה ברענגט אז רבי אלעזר בן עזריה האט געדרשנט אז די קינדער קומען כדי צו געבן שכר פאר די וואס ברענגען זיי, און רבי יהושע האט זיך נתפעל געווען; אין מדרש שטייט צו "אשריך אברהם אבינו". דער חתם סופר איז מסביר: די עלטערן וואלטן בעסער געהערט אז זיי לאזן די קינדער אינדערהיים און דערציילן זיי שפעטער, ווייל אפילו גרויסע חכמים דארפן זיך גוט צוהערן צום מלך. פון דעסטוועגן געבן זיי אוועק פון זייער אייגענעם רוחניות פאר די קינדער, און דערויף באקומען זיי שכר. ד,ו,ז
דאס איז דער דרך פון אברהם אבינו: חנוך האט זיך אפגעזונדערט און איז געווארן ווי א מלאך, אבער אברהם אבינו האט מחנך געווען מענטשן און האט אוועקגעגעבן די מדריגה, און דערפאר האט אים דער אייבערשטער געלויבט. רבי יחזקאל פון קוזמיר האט געגליכן איין צדיק צו הארטן קענדל צוקער, וואס איז זיסער אבער מאכט נישט זיס א גלאז טיי, און אן אנדערן צו פשוט'ן צוקער וואס צעגייט זיך און מאכט זיס פאר אנדערע. ח,ט
דער מלך אלס דער צינור פון השפעה
פארוואס דארף דווקא דער מלך ליינען? ס'איז א מצוה צו מורא האבן פארן מלך, און דער משגיח איז מסביר אז ער איז כולל דאס גאנצע פאלק אזוי ווי דער קאפ איז כולל דעם גאנצן גוף. אזוי ווי שלמה איז געזעסן "על כסא ה'", איז דער מלך דער לבוש און דער סימן פון מלכות שמים אויף דער וועלט, און אלע השפעות קומען דורך אים. דערפאר, ווי די מפרשים זאגן, האט פרעה נישט אנגענומען די פתרונות וועגן זיינע טעכטער: א מלך'ס חלום איז וועגן דער פרנסה פון פאלק. כ,ל,מ
תלמידי חכמים זענען אזעלכע מלכים, און ווער עס זאגט וואס טויגן אונז די רבנן איז אן אפיקורס, ווייל אלע השפעה קומט דורך זיי. אין ספרים שטייט אז ס'איז דא צוויי סארטן פרנסים: איינער וואס הימל האט באשטימט צוליב זיינע מעלות, ווי יוסף המשביר, און איינער וואס די אידן האבן באשטימט לשם שמים, און דעמאלט גיט אים דער אייבערשטער כח משפיע צו זיין. פאר משיח וועלן זיין קליינע רביס, אבער דער אייבערשטער וועט העלפן דורך זיי אזוי ווי דורך די גרויסע. נ,ס,ע
רבן גמליאל און רבי יהושע
דער משגיח דערציילט די גמרא אין סוף צווייטן פרק פון ראש השנה. רבן גמליאל האט מקדש געווען דעם חודש לויט עדות וואס רבי יהושע האט געוואוסט אז עס קען נישט זיין, און אלס נשיא האט ער אים געהייסן קומען מיט זיין שטעקן און זיין געלט אין דעם טאג וואס לויט זיין חשבון איז געווען יום כיפור. מ'האט רבי יהושע געזאגט אז אויף דעם בית דין פון רבן גמליאל קען מען נישט פרעגן, און ער איז געקומען; רבן גמליאל האט אים געקושט און גערופן "רבי ותלמידי". די גמרא לערנט ארויס אז אפילו דער קלענסטער פרנס, אז ער איז באשטימט, איז ווי דער גרעסטער אין זיין דור, און מ'טאר נישט זאגן אז די פריערדיגע טעג זענען געווען בעסער. צ,ק
ראש השנה, דער מלך פונעם יאר
פארוואס האט מען מורא פארן מלך? ווייל ער איז דער לבוש פון מלכות שמים, און דורך דעם מורא פאר אים קומט מען צו יראת שמים. לויט ספר יצירה איז די וועלט באשאפן אין עולם, שנה און נפש, און דער משגיח איז מסביר: אזוי ווי דער מלך איז דער ראש פונעם פאלק אין נפש, אזוי איז דא אין זמן א טאג וואס איז דער ראש און כולל פונעם גאנצן יאר, דאס איז ראש השנה, ווען מ'בלאזט שופר "לפני המלך". אז מ'האלט אים ווי עס דארף צו זיין, שעפט מען פון אים יראת שמים אויף א גאנץ יאר. ר,ש
ממילא איז ראש השנה דער נשיא פונעם יאר, און דערפאר באשטימט דער נשיא פונעם פאלק ווען ער איז. דערפאר האט רבי יהושע, כאטש זיין חכמה האט אים אנדערש געזאגט, זיך מבטל געווען צו רבן גמליאל.
צוויי סארטן ראש השנה, צוויי סארטן פרנסים
דער משגיח מאכט א חילוק צווישן צוויי סארטן ראש השנה. איינער וואס בית דין באשטימט, און ער גילט אפילו אז זיי האבן זיך טועה געווען. און איינער וואס הימל באשטימט: ווען בית דין האט געזען די לבנה אבער נישט באוויזן מקדש צו זיין פאר נאכט, ווערט דער צווייטער טאג ראש השנה פון זיך אליין. אזוי אויך איז דא א פרנס וואס די אידן האבן באשטימט, און א פרנס וואס איז מקודש מן השמים צוליב זיינע מעלות.
רבי אלעזר בן עזריה, א נשיא פון הימל
רבי אלעזר בן עזריה איז געווען אזא נשיא פון הימל. ווי די גמרא אין ברכות ווייזט, איז ער געווען יונג און לויט די אומשטענדן וואלט מען אים נישט אויסגעקליבן, אבער ביי אכצן יאר איז אים בדרך נס אויסגעוואקסן א ווייסע בארד, א סימן מן השמים. יעדער חכם דרשנט לויט דעם שורש פון זיין נשמה, דערפאר האט דווקא ער געדרשנט די פרשה פון הקהל. אג
הקהל פון נשמות, הקהל פון טעג, און דער שופר אן ווערטער
הקהל זאמלט אלע אידישע נשמות צו זייער מלך; ראש השנה זאמלט אלע טעג פונעם יאר צו זייער מלך, א הקהל פון טעג. צדיקים האבן געהאלטן חשוב צו קומען ראש השנה צום רבי'ן, ווייל וואס מער אידן צוזאמען, אלץ מער ווערט נתגלה מלכות שמים.
יעדע נשמה האט אן אות אין דער ספר תורה, דערפאר נאר ווען משה רבינו האט זי פארענדיגט האט מען געקענט צוזאמנעמען גאנץ כלל ישראל. דער מלך, דורך וועמען גאנץ כלל ישראל באקומט, ליינט אירע אותיות, און די נשמות ווערן אויפגעטרייסלט. די גמרא רעכנט פסוקים פאר מלכיות אפילו אן דעם ווארט מלך. ב,אה
אזוי שרייט אויך דער שופר מלכות שמים אן אותיות און אן זאצן. זיינע מחשבות זענען צו הויך פאר ווערטער; דער מוח כאפט זיי נישט, אבער די אידישע נשמה הערט, און נעמט ארויס דערפון יראת שמים אויף א גאנץ יאר.
דער מלך פון מלכים און דער פחד פונעם שופר של משיח
אזוי ווי די קליינע קינדער ביי הקהל הערן ווערטער וואס זיי פארשטייען נישט און זאפן פון דעסטוועגן איין מלכות שמים, טייל מאל מער ווי די עלטערע, אזוי הערן אידן דעם שופר. דער משגיח שילדערט מדריגות פון מלך: דער מלך פון יעדן דור, און דער מלך המלכים, די נשמה פון אדם הראשון וואס איז געקומען אין דוד המלך און וועט קומען אין משיח, וואס זיין הקהל וועט זיין נאך שטארקער. ג
די זיסע יראה פון ראש השנה
יעדער אידישער מלך איז א טעם פון משיח, און יעדער ראש השנה האט אין זיך א מעין פונעם ראש השנה פון דער גאולה. דערפאר בעט מען "ובכן תן פחדך", אז דער אייבערשטער זאל ווארפן זיין פחד אויף דער וועלט. א גוי וויל נישט קיין פחד; ער האט מורא נאר ווען עפעס סטראשעט אים. ביי א איד איז פונקט פארקערט: ווי דער בני יששכר איז מסביר אויף "אין מחסור ליראיו", ווער עס האט יראת שמים פעלט אים גארנישט. אט,אי,אכ
יעדער איד האט אין זיך סטרונעס וואס זענען געשטימט צו משיח, און דער שופר מאכט זיי שפילן. פרייטאג צונאכטס זאגט מען "לפניו נעבוד ביראה ופחד" מיט תענוג, ווייל דער פחד פארן מלך איז דער גרעסטער תענוג. די זיסע יראה, וואס נאר א איד קען שפירן, בעט מען ווען מ'בעט אז דער אייבערשטער זאל זיך באווייזן מיט זיין גרויסקייט. ת
דער שופר של משיח און די תקיעות פון די אבות
אדם הראשון איז באשאפן געווארן ראש השנה, און אדם, דוד און משיח זענען איין נשמה; דורך תשובה זענען אידן מתקן דעם חטא פון אדם הראשון און ברענגען נעענטער משיח. פונעם סידור פון רבי יעקב עמדן ווייזט דער משגיח אז די תקיעות זענען קעגן די אבות, און די תרועה איז דוד המלך צווישן אברהם און יעקב, ווי דער קאפיטל פאר תקיעת שופר ווייזט אן. אל,אמ
"בשמך יגילון" איז ראשי תיבות בכיה
נחמיה האט געזאגט פאר די אידן ראש השנה מ'זאל נישט זיין טרויעריג, ווייל "חדות ה' היא מעוזכם". א משל איז דאס מסביר: א געפאנגענער וואס האט געווארט אויף זיין משפט אינעם טאג פון מלך'ס קרוינונג האט געזונגען און געטאנצט, און געזאגט אז ער פרייט זיך מיט דער שמחה פון זיין מלך, וואס עס זאל נישט זיין מיט אים, און דער מלך האט אים באפרייט. אפ
דער אריז"ל זאגט אבער אז ראש השנה דארף מען וויינען, און ווער עס וויינט נישט איז זיין נשמה נישט אין שלימות. דער חתם סופר אין די דרשות זאגט אז "בשמך יגילון כל היום" איז ראשי תיבות בכיה: מ'וויינט, אבער מיט שמחה, ווייל וויינען איז א שטארקער אויסדרוק פון געפיל, און א גרויסע שמחה ברענגט אויך טרערן. אצ,אק
הושע: א קינד קען מען נישט אויסבייטן
איבער וואס וויינט מען? דער אייבערשטער איז געווארן מלך און וויל אונז צוריקברענגען צו זיך. אזוי ווי א קינד וואס האט זיך פארזינדיגט און איז אנטלאפן פונעם טאטן און קומט יעצט צוריק, זענען די טרערן אויסגעמישט מיט בושה און שמחה. דערפאר גייט דער משגיח איבער צו הושע, דער נביא פון תשובה, וואס מ'ליינט פאר יום כיפור.
הושע'ס נבואה הייבט זיך אן מיטן ציווי צו נעמען אן אשת זנונים. רש"י ברענגט אז ווען דער אייבערשטער האט געזאגט אז אידן האבן געזינדיגט, האט הושע געענטפערט מ'זאל זיי אויסבייטן אויף אן אנדער פאלק. האט אים דער אייבערשטער געהייסן נעמען אזא פרוי, און דערנאך געפרעגט צי ער קען אויסבייטן זיינע אייגענע קינדער; א קנעכט קען מען אויסבייטן, א קינד קיינמאל נישט. אר,אש
די קינדער האבן געהייסן לא רחמה און לא עמי, אבער די נעקסטע פסוקים דרייען עס איבער: "אמרו לאחיכם עמי". דער אייבערשטער האט געהייסן הושע ליב האבן א פרוי וואס איז אים נישט געטריי, ווייל ער האט ליב די אידן, ווי דער תרגום יונתן איז מסביר, און ווען זיי קומען צוריק איז ער מוחל. ווען אידן הערן אזעלכע הארציגע ווערטער וויינען זיי טרערן פון דביקות און שמחה, דאס געוויין פון "בשמך יגילון". את,בא,בב,בג,אק
צוריקקומען מיט טרערן צום טאטן
הושע זאגט אז אידן וועלן זיין אסאך טעג אן מלך און אן קרבן, און דערנאך וועלן זיי זוכן דעם אייבערשטן און דוד זייער מלך. רש"י ברענגט פון רבי שמעון בר יוחאי די דריי זאכן וואס זיי האבן פארמאסט: מלכות שמים, מלכות בית דוד און דעם בית המקדש. זיי וועלן מורא האבן פאר דער גוטסקייט פונעם אייבערשטן. אין דער הפטרה פונעם צווייטן טאג זאגט ירמיה אז זיי וועלן צוריקקומען "בבכי", נישט פון צרות נאר ווייל ער איז א טאטע צו די אידן. בד,בה,בו
זיך צוגרייטן צום געוויין, און דער שבת פאר ראש השנה
מ'קען נישט פלוצלונג וויינען איבער צוריקקומען צום טאטן. וויינען פון מורא פאר דער פרנסה אדער פאר טייערקייט קען מען, אבער דאס געוויין דארף א הכנה. די טרערן פון אלול און סליחות וואשן אפ דאס פנים פון דער שכינה וואס איז פארשווארצט געווארן דורך עבירות; ווער עס האט זיך אזוי צוגעגרייט קומט ראש השנה מיט דעם געוויין פון דער גאולה און הערט דעם שופר של משיח, און ווער נישט, דארף אנהייבן פון אנפאנג.
דער ראש השנה פאלט אויף שבת און מ'בלאזט נישט, דארף דער שבת זיך אננעמען פאר אונז, ווי אין מדרש האט דער שבת זיך אנגענומען פאר אדם הראשון. דערפאר דארף דער לעצטער שבת פונעם יאר זיין א גוטער שבת. רבי שלמה פון קארלין האט געזאגט אז ווער עס האט נישט קיין חשק צו שבת וועט זיצן אין גן עדן אן קיין תענוג, ממילא דארף מען זיך צוגרייטן צו שבת, אפילו מיט טבילה אין מקוה. בז
מראי מקומות
תורה
- ב Devarim 31:9-12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:06, 45:11
- ג Devarim 31:13 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:06, 50:53
- ח Bereishis 5:24 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 12:54
- ט לכאורה Bereishis 12:5 מפתח אינעם אויסשרייב: 12:54
- י לכאורה Bereishis 18:19 14:12 מפתח
- כ לכאורה Devarim 17:15 מפתח אינעם אויסשרייב: 15:22
- ע לכאורה Bereishis 41:40, 42:6 מפתח אינעם אויסשרייב: 18:39
נביאים
- או Amos 3:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 55:10
- אז Yeshayahu 2:11 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 55:10
- אח Yeshayahu 2:19 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 55:10
- אנ לכאורה Yeshayahu 27:13 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:25
- אר Hoshea 1:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:16:37
- את Hoshea 1:6-9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:19:17
- בא Hoshea 2:1-3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:19:17
- בב Hoshea 3:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:19:17
- בד Hoshea 3:4-5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:23:19
- בו לכאורה Yirmiyahu 31:7-8 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:23:19
כתובים
- ל Divrei Hayamim I 29:23 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 15:22
- ק Koheles 7:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:13
- ש Tehillim 98:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:31, 36:52
- אכ לכאורה Tehillim 34:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 57:28
- אמ לכאורה Tehillim 47:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:04:55
- אפ Nechemiah 8:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:14
- אק Tehillim 89:17 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:31, 1:19:17
תרגום
משנה
תלמוד בבלי
- ד Chagigah 3a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:58
- נ לכאורה Gittin 62a מפתח אינעם אויסשרייב: 18:39
- ס לכאורה Sanhedrin 99b מפתח אינעם אויסשרייב: 18:39
- פ לכאורה Bava Basra 75a 20:24 מפתח
- צ Rosh Hashanah 25a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:13
- אב לכאורה Sotah 49a מפתח אינעם אויסשרייב: 34:11
- אג Berachos 28a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 38:43
- אה לכאורה Rosh Hashanah 32b מפתח אינעם אויסשרייב: 45:11
תלמוד ירושלמי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
- מ לכאורה Rashi Bereishis 41:8 מפתח אינעם אויסשרייב: 15:22
- אד לכאורה Rambam, Hilchos Chagigah 3:6 מפתח אינעם אויסשרייב: 40:39
- אס לכאורה Rambam, Hilchos Chagigah 3:4 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:25
- אע לכאורה Rashi Devarim 31:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:25
- אש לכאורה Rashi Hoshea 1:2 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:16:37
- בה לכאורה Rashi Hoshea 3:5 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:23:19
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 7:53 מ'ברענגט די קליינע קינדער צו הקהל כאטש זיי פארשטייען גארנישט, ווייל וואס זיי זאפן דאן איין בלייבט ביי זיי א גאנץ לעבן, און די עלטערן געבן אוועק פון זייער אייגענעם רוחניות כדי עס צו געבן די קינדער.
- 15:44 דער מלך איז כולל דאס גאנצע פאלק, ער איז דער לבוש פון מלכות שמים אויף דער וועלט און דער צינור פון וואנען אלע השפעות קומען צום פאלק; דערפאר איז דא א מצוה צו האבן מורא פאר אים.
- 27:57 ראש השנה איז דער מלך און דער ראש פונעם גאנצן יאר; דערפאר באשטימט דער נשיא, דער ראש פונעם פאלק, ווען ראש השנה איז.
- 33:08 א פרנס וואס די אידן האבן באשטימט און א פרנס וואס דער אייבערשטער האט באשטימט ברענגען ביידע די זעלבע השפעה, אבער דער גילוי מלכות פון א פרנס פון הימל איז אסאך געשמאקער, און דאס בעט מען ראש השנה.
- 56:01 יעדער ראש השנה האט אין זיך א טעם פונעם ראש השנה פון משיח, און זיין יראה איז א פחד פאר דער גרויסקייט פונעם אייבערשטן, וואס איז א זיסער תענוג, נישט א פחד פון שטראף.
- 1:13:58 ראש השנה וויינט מען, אבער מיט א געוויין פון שמחה, ווי דער חתם סופר ווייזט אן אין "בשמך יגילון כל היום": די טרערן פון א קינד וואס קומט צוריק צום טאטן, אויסגעמישט מיט בושה און מיט שמחה.
- 1:27:24 דאס געוויין פון שמחה ראש השנה דארף א הכנה דורך דעם געוויין פון אלול און סליחות.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:56 פארוואס האט רבי אריינגעשטעלט דינים פון קידוש החודש אין אנהייב פונעם פרק פון שופר, אנשטאט צו עפענען א נייעם פרק פאר די דינים פון ראש השנה?
תירוץ: 36:50 ווייל מיטן שופר בעט מען אויף א ראש השנה און א מלך וואס איז מקודש מן השמים, פון גילוי מלכות; דער פרק פון א ראש השנה וואס הימל באשטימט איז א הקדמה צו די דינים פון שופר.
-
קשיא: 7:04 פארוואס ברענגט מען קליינע קינדער צו הקהל, ווען זיי פארשטייען גארנישט וואס דער מלך ליינט?
תירוץ: 7:53 וואס זיי זאפן איין אן צו פארשטיין בלייבט ביי זיי א גאנץ לעבן, ווי ביי רבי יהושע, און די עלטערן באקומען שכר פאר וואס זיי געבן אוועק זייער אייגענע כוונה פאר זיי.
-
קשיא: 26:17 פארוואס איז דא א מצוה צו מורא האבן פארן מלך?
תירוץ: 26:29 ווייל דער מלך איז דער לבוש פון מלכות שמים אויף דער וועלט, און אז מ'האט מורא פאר אים קומט מען צו יראת שמים.
-
קשיא: 30:09 פארוואס באשטימט דווקא דער נשיא ווען ראש השנה איז?
תירוץ: 30:00 ראש השנה איז דער מלך און נשיא פונעם יאר, ממילא באשטימט דער ראש פונעם פאלק אין נפש דעם ראש פונעם יאר אין זמן.
-
קשיא: 1:10:31 נחמיה זאגט מ'זאל נישט זיין טרויעריג ראש השנה, און דער אריז"ל זאגט מ'דארף וויינען; ווי גייט דאס צוזאמען?
תירוץ: 1:13:58 דאס געוויין איז א געוויין פון שמחה, ווי דער חתם סופר זאגט אז "בשמך יגילון כל היום" איז ראשי תיבות בכיה; א גרויסע שמחה ברענגט אויך טרערן.
-
קשיא: 1:15:25 איבער וואס זאל מען וויינען ראש השנה?
תירוץ: 1:15:28 איבער צוריקקומען צום טאטן וואס מ'האט זיך פארזינדיגט קעגן אים און פון אים אנטלאפן: א געוויין פון בושה אויסגעמישט מיט שמחה.
מעשיות
-
7:35 רבי יהושע'ס מאמע און דער בית המדרש
דער משגיח ברענגט פונעם ירושלמי אז ווען רבי יהושע איז געווען א קליין קינד האט אים זיין מאמע געברענגט אין בית המדרש, אז זיינע אויערן זאלן איינזאפן דעם קול התורה. כאטש ער האט נישט געוואוסט וואס ער הערט, האט עס אים איבערגעלאזט א רושם אויף זיין גאנץ לעבן.
אין דער מעשה: רבי יהושע בן חנניה, אלישע בן אבויה
-
22:09 רבן גמליאל'ס גזירה אויף רבי יהושע
רבן גמליאל האט מקבל געווען עדות אויפן חודש אויף אן אופן וואס רבי יהושע האט געוואוסט אז עס קען נישט זיין, און האט מקדש געווען דעם חודש. אלס נשיא האט ער גוזר געווען אויף רבי יהושע צו קומען צו אים מיט זיין שטעקן און מיט זיין געלט אין דעם טאג וואס לויט רבי יהושע'ס חשבון איז געווען יום כיפור. מ'האט רבי יהושע געזאגט אז מ'קען נישט פרעגן נאך דעם בית דין פון רבן גמליאל, און ער איז געקומען; רבן גמליאל האט אים געקושט אויפן קאפ און אים באגריסט "רבי ותלמידי".
אין דער מעשה: רבן גמליאל, רבי יהושע בן חנניה
-
38:50 די ווייסע בארד פון רבי אלעזר בן עזריה
רבי אלעזר בן עזריה איז געווען יונג, און לויט די אומשטענדן פון עולם הזה וואלט מען אים נישט אויסגעקליבן אלס נשיא. אבער מן השמים האט מען בפירוש געוויזן אז ער זאל זיין נשיא: ביי אכצן יאר אלט איז געשען א נס און עס איז אים אויסגעוואקסן א ווייסע בארד.
אין דער מעשה: רבי אלעזר בן עזריה
-
1:11:13 דער געפאנגענער וואס האט זיך געפרייט אויפן מלך'ס קרוינונג
אין א משל איז א קנעכט וואס האט זיך פארזינדיגט צום מלך געזעסן אין תפיסה, ווארטנדיג אויפן משפט אינעם טאג פון מלך'ס קרוינונג, ווען דער מלך פלעגט משפט'ן. יענעם טאג האט ער געזונגען און געטאנצט, און ווען מ'האט אים געפרעגט צי ער וועט ארויסגיין פריי אדער מ'וועט אים הענגען, האט ער געענטפערט אז היינט איז די שמחה פון זיין מלך און ער פרייט זיך דערמיט, וואס עס זאל נישט זיין מיט אים. ווען דער מלך האט דאס געהערט, האט ער געזאגט אז אזא מענטש וואס פארגעסט אין זיין אייגענעם יום הדין פון שמחה מיטן מלך מוז ארויסגיין פריי.
אין דער מעשה: דער חתם סופר
געדאנקען
- 13:01 דער משגיח לערנט דעם חתם סופר'ס הסבר אויף הקהל אלס דער דרך פון אברהם אבינו און נישט פון חנוך: חנוך האט זיך אפגעזונדערט און איז געווארן ווי א מלאך, אבער אברהם אבינו האט אוועקגעגעבן פון זיין אייגענער עליה כדי צו לערנען אנדערע; דערפאר האט מען אים געלויבט, און דערפאר הייסט רבי אלעזר בן עזריה, וואס האט געדרשנט דעם שכר פון ברענגען די קינדער, אן אייניקל פון אברהם אבינו.
- 27:05 דער משגיח מאכט א גלייכונג צווישן דעם מלך און ראש השנה: אזוי ווי דער מלך איז דער ראש און כולל פונעם פאלק אין נפש, איז ראש השנה דער ראש און כולל פונעם יאר אין זמן, ממילא באשטימט דער ראש פונעם פאלק ווען דער ראש פונעם יאר איז.
- 36:50 ער ענטפערט זיין ערשטע קשיא אז דער סדר פון דער משנה איז אליין א לימוד: דער פרק פון א ראש השנה וואס איז מקודש מן השמים קומט פארן שופר, ווייל מיטן שופר בעט מען אויף א ראש השנה און א מלך פון גילוי מלכות, הארת פנים, נישט פון הסתר פנים.
- 49:46 דער משגיח גלייכט די קליינע קינדער ביי הקהל צו יעדן איד ביים שופר: דער שופר רעדט מיט מחשבות וואס זענען העכער פון ווערטער, וואס דער מוח כאפט נישט אבער די נשמה הערט, אזוי ווי די קינדער זאפן איין דעם מלך'ס ווערטער אן צו פארשטיין, און זיי קענען אפילו מקבל זיין וואס די עלטערע עלטערן קענען שוין נישט.
- 57:03 ער איז מסביר אז דער פחד וואס מ'בעט ראש השנה איז א פחד פאר דער גוטסקייט און גרויסקייט פונעם אייבערשטן, "מהדר גאונו", וואס ביי א איד איז דאס דער זיסטער תענוג, וואס מער פחד אלץ מער תענוג, בשעת א גוי האט נאר מורא ווען עפעס סטראשעט אים.
- 1:16:03 דורך הושע ווייזט דער משגיח פארוואס די טרערן פון ראש השנה זענען טרערן פון שמחה: דער אייבערשטער האט געזאגט דעם נביא וואס האט געוואלט אויסבייטן די אידן אז א קינד קען מען נישט אויסבייטן, ממילא וויינט דער וואס קומט צוריק ווי א קינד וואס קומט צוריק צום טאטן, מיט בושה אויסגעמישט מיט שמחה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 28:20 דער משגיח זאגט אז ווער עס האלט ראש השנה ווי עס דארף צו זיין קען שעפן דערפון יראת שמים אויף א גאנץ יאר.
- 1:27:24 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך צוגרייטן צום געוויין פון תשובה דורך אלול און סליחות; מ'קען נישט פלוצלונג אנהייבן וויינען ראש השנה.
- 1:30:05 דער משגיח זאגט אז וויבאלד מ'בלאזט נישט שופר דעם שבת ראש השנה, דארף מען מאכן דעם לעצטן שבת פונעם יאר א גוטן שבת און זיך צוגרייטן דערצו, אז דער שבת זאל זיך אננעמען פאר אונז.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אדם הראשון, אלישע בן אבויה, דוד המלך, דער הייליגער אר"י, דער חתם סופר, הושע, חנוך, יוסף הצדיק, משה רבינו, נחמיה, פרעה, ר' חזקל'ע קוזמירער, רבי אלעזר בן עזריה, רבי יהודה הנשיא, רבי יהושע בן חנניה, רבי יעקב עמדין, רבי שלמה קארלינער, רבי שמעון בר יוחאי, רבן גמליאל, שלמה המלך
ערכים הסתר פנים, הקהל, יראת שמים, קבלת עול מלכות שמים, קידוש החודש, שופר של משיח