צד א: לימוד מארבע מינים שצריכים להיות "פריש" לעבודת ה'.
קאטאלאג: זמנים סוכות נומ׳ 3 פאקעט גייד ז׳ 17 תשמ"ט (1988–89) אידיש 39 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח לערנט ארויס פון די ארבע מינים אז א איד דארף בלייבן פריש און לעבעדיג אין עבודת השם דווקא אין תשרי, ווען די גאנצע טבע ווערט פארוועלקט, און ער פארבינדט דאס מיט די הלכות פונעם אויבערשטן בלאט פונעם לולב און מיט ירושלים פון דער סוכה און שמיני עצרת.
דער משגיח פרעגט פארוואס די תורה חזרט איבער אז סוכות איז בחודש השביעי. ניסן איז די צייט ווען די טבע בליט; אין תשרי ווערט אלץ פארוועלקט און פארטריקנט. דווקא דעמאלט זאגט די תורה אז א איד זאל נישט מיטגיין מיט דער טבע און פארעלטערט ווערן, נאר בלייבן פריש אין עבודת השם א גאנץ יאר. דער אתרוג, וואס בלייבט אויפן בוים פון יאר צו יאר, קומט ערשט, און די אנדערע מינים זענען פסול ווען זיי זענען יבש, ווייל "לא המתים יהללו י-ה". דערנאך ערקלערט ער די מחלוקת צווישן דעם מחבר און דעם רמ"א ביי א געשפאלטענעם עלה האמצעי: איז ער א בלאט צווישן אלע בלעטער, אדער א המשך פון דער שדרה? דער שפיץ פונעם לולב, אזוי ווי דער ראש פונעם יאר, מוז זיין מיט חיות. ער ברענגט משה רבינו'ס פרישקייט און די שמחה פון סוכות, און נאך א ניגון רעדט ער פון ירושלים: די סוכה איז ירושלים, און שמיני עצרת פארשפרייט איר שלום איבער דער גאנצער וועלט.
ענינים: סוכות · התחדשות אין עבודת השם
סדר השיעור
-
0:00 פריש בלייבן ווען די טבע ווערט פארוועלקט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס די תורה חזרט איבער אז סוכות איז בחודש השביעי, און שטעלט אקעגן ניסן ווען אלץ בליט, מיט תשרי ווען אלץ ווערט פארוועלקט: די תורה פארלאנגט אז א איד זאל בלייבן פריש קעגן דער טבע. דער אתרוג, וואס לעבט אויפן בוים פון יאר צו יאר, קומט ערשט, און די אנדערע מינים טארן נישט זיין יבש.
-
7:30 נחלקו התיומות: דער מחבר און דער רמ"א שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די מחלוקת ביי א לולב וואס זיינע תיומות זענען נחלק: דער מחבר, לויט'ן רמב"ם, פארלאנגט אז רוב עלים זאלן זיין געשפאלטן, און דער רמ"א פסל'ט שוין ווען דער עלה האמצעי אליין איז געשפאלטן. ער ערקלערט אז זיי קריגן זיך צי דער אויבערשטער בלאט איז א בלאט צווישן אלע בלעטער אדער א המשך פון דער שדרה, און דערפאר קען מען דארט נישט זאגן רובו ככולו.
-
14:50 דער ראש פונעם לולב מוז זיין מיט חיות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם רמ"א אז א פארטריקנטער עלה האמצעי פסל'ט דעם לולב, ווייל ער איז די שדרה, און ערקלערט אז דער ראש פונעם לולב איז אקעגן דעם ראש פונעם יאר, פון ראש השנה ביז שמיני עצרת. די ארבע מינים זינגען שירה פארן אייבערשטן, און שירה זינגט מען מיט פרישקייט.
-
18:04 משה רבינו'ס פרישקייט און די שמחה פון סוכות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארבינדט דעם מיטלסטן טאג סוכות מיט דער מדה פון נצח און מיט משה רבינו, וואס זיין אויג איז קיינמאל נישט פארטונקלט געווארן, און ערקלערט די שמחה פון סוכות אלס פרישקייט און מונטערקייט. ער קומט צוריק צום אתרוג וואס שטארבט קיינמאל נישט, און בעט אז אידן זאלן דינען דעם אייבערשטן מיט אזא פרישקייט.
-
26:59 זיך אפשטעלן און טראכטן וואו מ'שטייט
דער משגיח רעדט פון שמחת בית השואבה און פון ירושלים, וואו מענטשן גייען ארום יעדן טאג אן זיך אפצושטעלן און טראכטן ווער עס איז דארט געגאנגען. ער דערציילט פון א דירה פונעם צווייטן בית המקדש וואס מ'האט געפונען נעבן וואו ער האט געוואוינט, און זאגט אז די סוכה איז ירושלים: מ'דארף זיך אפשטעלן ביי איר טיר און טראכטן צו וועמען מ'גייט אריין.
-
30:50 שמיני עצרת: בעטן שלום ירושלים
דער משגיח ערקלערט אז שמיני עצרת איז א טאג וואס איז אינגאנצן ירושלים און שלום, דער אושפיזא פון שלמה המלך, וואס ברעכט דורך די מחיצות פון דער סוכה צו דער גאנצער וועלט. ער ברענגט דעם זוהר אז דעמאלט קען מען בעטן וואס מ'וויל, און זאגט אז דאס געזאנג פון די לויים ביי שמחת בית השואבה איז די הכנה דערצו: מ'דארף וויסן צו בעטן שלום ירושלים.
-
34:18 זינגען צום סוף (ניגון)
דער שיעור, אויסגעשריבן
פריש בלייבן ווען די טבע ווערט פארוועלקט
דער משגיח פרעגט: די תורה האט שוין געזאגט אז סוכות איז דעם פופצנטן טאג פונעם זיבעטן חודש, פארוואס חזרט זי איבער "בחודש השביעי תחגו אותו" (ויקרא כג, לט-מא)? אין ניסן ווערט די טבע מתחדש און בליט. ווען ס'קומט תקופת תשרי פאלן די בלעטער, די ערד ווערט פארטריקנט, און אלץ וואס איז געוואקסן זעקס חדשים שטארבט אפ. א,ג
דווקא דעמאלט, ערקלערט דער משגיח, זאגט די תורה אז א איד זאל נישט מיטגיין מיט דער טבע, נאר בלייבן פריש, אזוי ווי היינט איז דער ערשטער טאג, ווי ביי א נייע מסכתא אדער א יום טוב. דערפאר קומט ערשט דער אתרוג: ער אליין ווערט נישט פארטריקנט אין ווינטער, נאר דר באילנו משנה לשנה (סוכה לה.). די אנדערע מינים זענען פסול ווען זיי זענען יבש, ווייל "לא המתים יהללו י-ה" (ירושלמי). ער לייגט צו אז ביים דאווענען אינדערפרי האט ער געשפירט אז ס'פעלט אביסל לעבעדיגקייט. ב,ה,ז
נחלקו התיומות
דער משגיח גייט אריבער צו דער הלכה אז א לולב וואס זיינע תיומות זענען נחלק איז פסול. דער מחבר, לויט'ן רמב"ם, טייטשט אז רוב עלים זענען געשפאלטן; דער רמ"א ברענגט ראשונים וואס פסל'ן שוין ווען דער עלה האמצעי אליין איז געשפאלטן, און דער מגן אברהם ערקלערט דעם מחבר מיט רובו ככולו. דער שולחן ערוך הרב איז מחמיר ביי ביידע. ט,י,כ,ל
ער פרעגט: פארוואס זאגט מען נישט רובו ככולו ביים עלה האמצעי? ער איז מחדש אז די מחלוקת איז וואס דער אויבערשטער בלאט איז. לויט'ן מחבר איז ער א בלאט צווישן אלע בלעטער; לויט'ן רמ"א איז ער א המשך פון דער שדרה, אזוי ווי דער קנה ביי א הדס אדער ערבה. ממילא איז אפילו א גאנץ געשפאלטענער בלאט נאר א מיעוט פון דער שדרה, און רובו ככולו איז נישט שייך.
דער ראש פונעם לולב מוז זיין מיט חיות
דער רמ"א זאגט אז אויב דער עלה האמצעי איז פארטריקנט איז דער לולב פסול, ווייל ער איז די שדרה, כאטש פארטריקנטע שפיצן פון אנדערע בלעטער קען מען אפשניידן. דער משגיח ערקלערט אז דאס איז דער ראש הלולב, וואס מוז זיין מיט חיות, אזוי ווי די תקופה פון ראש השנה ביז שמיני עצרת איז דער ראש פונעם יאר. די ארבע מינים זינגען שירה, און שירה דארף זיין מיט פרישקייט. מ
משה רבינו'ס פרישקייט און די שמחה פון סוכות
דער משגיח פארבינדט דעם מיטלסטן טאג סוכות מיט דער מדה פון נצח, אן אייביגקייט וואס ווערט נישט פארוועלקט, און מיט משה רבינו, וועגן וועמען ס'שטייט "לא כהתה עינו" (דברים לד, ז): ער איז געבליבן פריש ביזן לעצטן טאג. ס
די שמחה פון סוכות וואס דער רמב"ם הייבט ארויס, ערקלערט ער, איז פרישקייט: ביי שמחת בית השואבה האבן זיי נישט געשלאפן (סוכה נג.), ווייל א מענטש מיט שמחה ווערט נישט מיד. אזוי בלייבט דער אתרוג לעבעדיג אויפן בוים ווען אלע צמחים שטארבן אפ, און ער בעט אז אידן זאלן דינען דעם אייבערשטן מיט אזא פרישקייט. ע,פ
זיך אפשטעלן און טראכטן וואו מ'שטייט
נאך א ניגון רעדט דער משגיח פון ירושלים, וואו מענטשן גייען ארום מיט זייערע געשעפטן אן זיך אפצושטעלן. ער דערציילט אז נעבן וואו ער האט געוואוינט דעם זומער האט מען אויסגעגראבן א דירה פונעם צווייטן בית המקדש, און ער פרעגט ווער עס איז דארט געגאנגען. דוד המלך זאגט "עומדות היו רגלינו" (תהלים קכב, ב): די עולי רגל האבן זיך אפגעשטעלט צו טראכטן וואו זיי זענען, ווייל ירושלים של מטה איז מחובר מיט ירושלים של מעלה (קכב, ג). ק,ר
די סוכה, זאגט ער, איז ירושלים, וואו די אושפיזין זיצן. מ'דארף זיך אפשטעלן ביי איר טיר און טראכטן צו וועמען מ'גייט אריין.
בעטן שלום ירושלים
שמיני עצרת, ערקלערט דער משגיח, איז א טאג וואס איז אינגאנצן ירושלים, די שטאט פון שלום; די סוכה האלט ירושלים אין אירע ווענט, אבער שמיני עצרת ברעכט דורך צו דער גאנצער וועלט. דער זוהר זאגט אז דעמאלט קען מען בעטן וואס מ'וויל, און דערפאר האבן די לויים ביי שמחת בית השואבה געזונגען "שאלו שלום ירושלים" (תהלים קכב, ו) אלס הכנה דערצו. אג,ת
מראי מקומות
תורה
כתובים
תלמוד בבלי
תלמוד ירושלמי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
- ט לכאורה Shulchan Aruch Orach Chaim 645:3 מפתח אינעם אויסשרייב: 7:37
- י Rema (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 7:37
- כ Magen Avraham (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 7:37
- ל Shulchan Aruch HaRav (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 7:37
- מ Rema (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 15:10
עיקרי הדברים
- 1:29 די תורה שטעלט סוכות אין תשרי, ווען די טבע ווערט פארוועלקט, כדי צו לערנען אז א איד טאר נישט פארטריקנט ווערן מיט דער טבע, נאר בלייבן פריש אין עבודת השם.
- 4:25 דער אתרוג לעבט אויפן בוים פון יאר צו יאר, און די אנדערע מינים זענען פסול ווען זיי זענען יבש, ווייל א טויטע זאך קען נישט לויבן דעם אייבערשטן.
- 5:23 די פרישקייט פון די זיבן טעג סוכות דארף מען מיטנעמען אויפן גאנצן יאר.
- 9:53 דער מחבר און דער רמ"א קריגן זיך צי דער אויבערשטער בלאט פונעם לולב איז א בלאט צווישן אלע בלעטער אדער א המשך פון זיין שדרה.
- 15:45 דער שפיץ פונעם לולב, אזוי ווי דער ראש פונעם יאר פון ראש השנה ביז שמיני עצרת, מוז זיין לעבעדיג און פריש.
- 29:43 די סוכה איז ירושלים, און שמיני עצרת איז א טאג וואס איז אינגאנצן ירושלים, וואס איר שלום פארשפרייט זיך איבער דער גאנצער וועלט.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 0:38 פארוואס חזרט די תורה איבער אז סוכות איז בחודש השביעי, ווען ס'שטייט שוין פריער?
תירוץ: 2:20 ווייל תשרי איז די צייט ווען די גאנצע טבע ווערט פארוועלקט, און די תורה לערנט אז דווקא דעמאלט טאר א איד נישט פארטריקנט ווערן מיט דער טבע, נאר בלייבן פריש און לעבעדיג אין עבודת השם.
-
קשיא: 4:22 פארוואס איז דער אתרוג דער ערשטער פון די מינים?
תירוץ: 4:25 ווייל ער איז דער איינציגער אויסנאם אין דער טבע וואס ווערט נישט פארטריקנט ווען דער ווינטער קומט; ער וואוינט אויפן בוים פון יאר צו יאר.
-
קשיא: 9:31 פארוואס פסל'ט לויט'ן רמ"א א געשפאלטענער עלה האמצעי, ווען ביי אנדערע בלעטער זאגט מען רובו ככולו?
תירוץ: 11:53 ווייל לויט'ן רמ"א איז דער אויבערשטער בלאט א המשך פון דער שדרה, און אפילו א גאנץ געשפאלטענער בלאט איז נאר א מיעוט פון דער שדרה; ממילא איז ער נידון ווי די שדרה, אזוי ווי ביי א הדס אדער ערבה וואס דער שפיץ פונעם קנה איז נקטם.
-
קשיא: 15:29 פארוואס פסל'ט א פארטריקנטער עלה האמצעי, ווען פארטריקנטע שפיצן פון אנדערע בלעטער קען מען אפשניידן?
תירוץ: 15:45 ווייל דער אויבערשטער חלק איז דער ראש הלולב, און דער ראש מוז זיין מיט חיות.
מעשיות
-
27:43 א דירה פון דער צייט פונעם צווייטן בית המקדש
דער משגיח דערציילט אז ער איז געווען דעם זומער אין ירושלים, און ביים גראבן נעבן וואו ער האט געוואוינט האט מען געפונען א דירה פון דער צייט פונעם צווייטן בית המקדש. ער טראכט ווער עס האט דארט געוואוינט, אפשר א נביא, און זאגט אז ער ווייסט נישט. דערמיט זאגט ער אז מ'דארף זיך פארשטעלן ווער עס איז דארט ארומגעגאנגען.
געדאנקען
- 4:06 דאס וואס די תורה חזרט איבער "בחודש השביעי" איז א פארלאנג צו גיין קעגן דער טבע: דווקא ווען אלץ ווערט פארוועלקט, דארף א איד נעמען לעבעדיגע מינים און בלייבן פריש.
- 4:22 דער אתרוג קומט ערשט ווייל ער איז דער איינציגער אויסנאם אין דער טבע וואס ווערט נישט פארטריקנט אין ווינטער; ער קען דורכגיין אלע תקופות און בלייבן לעבעדיג.
- 9:53 די מחלוקת צווישן דעם מחבר און דעם רמ"א ביי א געשפאלטענעם עלה האמצעי הענגט אין דעם צי דער אויבערשטער בלאט איז א באזונדערער בלאט אדער א כסדר'דיגער המשך פון דער שדרה; אויב ער איז די שדרה, איז אפילו א גאנץ געשפאלטענער בלאט נאך אלץ א מיעוט פון דער שדרה, און מ'קען נישט זאגן רובו ככולו.
- 15:55 די בלעטער פונעם לולב זענען די חלקים פונעם יאר, און זיין ראש איז דער ראש פונעם יאר, די תקופה פון ראש השנה ביז שמיני עצרת; אויב דער ראש איז פארטריקנט, ליידט דאס גאנצע יאר.
- 19:08 די שמחה פון סוכות איז די פרישקייט אליין, דער היפוך פון פארשלאפנקייט, אזוי ווי מ'זעט ביי די וואס האבן נישט געשלאפן ביי שמחת בית השואבה.
- 31:35 די סוכה איז א שיעור פון ירושלים וואס איז באגרעניצט אין אירע ווענט, אבער שמיני עצרת איז העכער: איר ירושלים ברעכט דורך די מחיצות און פארשפרייט זיך איבער דער גאנצער וועלט.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 3:01 דער משגיח זאגט אז די עבודת השם זאל אלעמאל זיין אזוי פריש ווי אויפן ערשטן טאג, אזוי ווי מ'נעמט זיך צו א נייע מסכתא אדער ווען ס'הייבט זיך אן א יום טוב.
- 5:26 ער זאגט אז מ'זאל מיטנעמען די פרישקייט פון די זיבן טעג סוכות אויפן גאנצן יאר: פרישקייט אין תורה, אין תפילה און אין שמחה.
- 29:55 ער זאגט אז איידער מ'גייט אריין אין סוכה זאל מען זיך אפשטעלן א רגע ביי דער טיר און טראכטן צו וועמען מ'גייט אריין.
- 32:46 ער זאגט אז ווען שמיני עצרת קומט דארף מען האלטן קאפ און וויסן אויף וואס צו בעטן: שלום ירושלים.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דוד המלך, דער מגן אברהם, דער רמ"א, דער רמב"ם, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, יצחק אבינו, מלכי צדק, משה רבינו, רבי יוסף קארו, רבי צדוק הכהן פון לובלין, שלמה המלך
ערכים אושפיזין, אתרוג, גמר חתימה, שמחת בית השואבה, שמיני עצרת