בזאת חנוכה נעשה הדלקה אחת מכל הנרות
קאטאלאג: זמנים סעודת זאת חנוכה נומ׳ 10 פאקעט גייד ז׳ 20 תשס"ה (2004–05) אידיש 1 שעה 2 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז זאת חנוכה קומען צוזאמען אלע ליכט, אלע מסכתות, אלע שבטים און אלע אידן אין איין גרויסע הדלקה, און דורך דעם קען יעדער איד אויפטאן וואס א צדיק טוט אויף ראש השנה.
דער משגיח עפנט מיטן לשון הגמרא "פך של שמן": דער פך איז געווען כמעט ליידיג, און פון די לעצטע טראפנס האט געברענט אלע אכט נעכט, א ליכט וואס איז העכער פון חשבון. ער ברענגט דעם רוזשינער'ס ווארט אז וואס א צדיק טוט אויף ראש השנה, טוט א פשוט'ער איד זאת חנוכה, און ער שטעלט אוועק דעם שופר פון ראש השנה, אן דיבור, קעגן הלל והודאה פון חנוכה. חנוכה איז די לעצטע מצוה וואס ענדיגט דעם כתר פון די מצוות; די ליכט זענען כנגד די מסכתות, ביז מסכת נדה, גלות און תנא דבי אליהו. די סעודה איז א מצוה פון חביבות וואס ברענגט אידן צוזאמען. זאת חנוכה, אזוי ווי דער סך הכל פון די קרבנות הנשיאים, ווערט אלעס איינס. דורכן רמב"ן ביי אהרן, דעם שפת אמת און א מעשה פון רבי חיים ויטאל ווייזט ער אז אהרן הכהן צינדט מיט יעדן איד. זאת חנוכה איז אויך א טאג פון פקידת עקרות. ער דערציילט וועגן א בעל תשובה'ס יחוס, גיט א ברכה, און ענדיגט מיטן רוזשינער'ס ווארט וועגן געווינען זאת חנוכה.
ענינים: זאת חנוכה · אהבת ישראל און אחדות · די חנוכה ליכט
סדר השיעור
-
0:00 פתיחה
-
4:09 די לעצטע טראפנס בוימל און דעם רוזשינער'ס ווארט
דער משגיח טייטשט "פך של שמן" אז דער פך איז געווען כמעט ליידיג און פון די לעצטע טראפנס האט געברענט אלע אכט נעכט, א ליכט העכער פון חשבון, און ער רירט אן די קשיא פונעם של"ה פארוואס חנוכה איז אכט טעג. דערנאך ברענגט ער דעם רוזשינער: וואס א צדיק טוט ראש השנה, טוט א פשוט'ער איד זאת חנוכה.
-
11:58 אטעם, דיבור, און די לעצטע מצוה
דער משגיח שטעלט אוועק ראש השנה, ווען מ'דינט מיטן שופר אן דיבור, קעגן חנוכה, ווען מ'דינט מיט הלל והודאה. חנוכה איז די לעצטע מצוה וואס ענדיגט דעם כתר פון די מצוות, און לויטן בני יששכר בשם ר' פנחס קאריצער זענען די ליכט כנגד די מסכתות, ביז מסכת נדה, גלות און אליהו.
-
19:18 א סעודה פון חביבות וואס פאראייניגט
דער משגיח ערקלערט אז די חנוכה סעודה איז א סעודת רשות, א מצוה וואס אידן נעמען אויף זיך פון חביבות, אזוי ווי מהדרין, און אז א סעודה ברענגט אידן צוזאמען. יעדער איד האט זיין ליכט און זיין מסכת, און זאת חנוכה ווערט אלעס איין גרויסער פייער פון אחדות.
-
22:27 זאת חנוכה: אלעס ווערט איינס שטייט אינעם קאטאלאג
יעדער טאג חנוכה איז דער יום טוב פון איין נשיא, אבער זאת חנוכה איז פון אלעמען, אזוי ווי די תורה רעכנט אויס אלע קרבנות צוזאמען. דער משגיח לייגט צו די י"ג מדות הרחמים און דעם אריז"ל'ס לימוד אז די מצוות פון א טאג האבן אן עליה דעם קומענדיגן טאג ביי שחרית, דערציילט ווי דער אמרי אמת האט זיך אנגעצינדן ביי "כל הכלים", און לאדנט איין אלעמען צו דאווענען צוזאמען מיט אלע כלים.
-
26:55 אהרן הכהן צינדט מיט יעדן איד
דער משגיח ברענגט דעם רמב"ן אז די נחמה פון אהרן איז א רמז אויף די חנוכה ליכט, און פרעגט וואס פאר אן עליה איז דאס פאר זיין שבט אויב אלע אידן צינדן. דורכן שפת אמת, אז חנוכה איז א זכר צו דער מנורה, און דער מעשה פון רבי חיים ויטאל מיט רבי פנחס בן יאיר, ערקלערט ער אז אהרן הכהן קומט אריין אין יעדן איד וואס צינדט.
-
31:29 די באהאלטענע מנורה און פקידת עקרות
דער משגיח לייגט צו אויך פארקערט: לויטן חידושי הרי"ם, וואס דער שפת אמת ברענגט, אז די באהאלטענע מנורה ברענט נאך, צינדן מיר מיט אונזער הדלקה אהרן'ס מנורה. דערנאך ברענגט ער דעם בני יששכר אז חנוכה, בפרט זאת חנוכה, איז א צייט פון פקידת עקרות, און זאגט אז מ'דארף בעטן אויף ציון.
-
34:44 א בעל תשובה און זיין יחוס; ברכות מעשה
דער משגיח דערציילט וועגן א בעל תשובה וועמענס מאמע האט נאכגעזוכט איר יחוס און געפונען אז זי שטאמט פון רבי מאיר פרעמישלאנער, און ערקלערט אז חנוכה צינדט מען אינדרויסן, אנצוצינדן אויסגעלאשענע נשמות. ער ענדיגט מיט ברכות און מיט די אכט נעמען פון משיח אין ישעיה, וואס ער פארבינדט מיט די אכט טעג.
-
39:23 וואס מ'געווינט זאת חנוכה פארלירט מען נישט
נאך א הפסקה ביי דער סעודה ברענגט דער משגיח דעם רוזשינער אז וואס מ'געווינט זאת חנוכה פארלירט מען נישט, דערציילט וועגן דעם מנהג ביי צדיקים צו טרינקען פונטש זאת חנוכה, און ענדיגט מיטן ווונטש אז חנוכה זאל זיך איבערגיסן אין פורים אין ירושלים מיט משיח.
- 39:23 הפסקה : א הפסקה ביי דער סעודה.
- 52:17 וואס מ'געווינט זאת חנוכה פארלירט מען נישט : דער משגיח ברענגט דעם רוזשינער אז חנוכה, ווער עס געווינט קען נאך פארלירן, אבער וואס מ'געווינט זאת חנוכה פארלירט מען נישט, און דערציילט וועגן דעם מנהג ביי צדיקים אין קארלין און אנדערע ערטער צו טרינקען פונטש זאת חנוכה. ער ענדיגט מיט די קומענדיגע סדרות, מיטן ווונטש אז חנוכה זאל זיך איבערגיסן אין פורים אין ירושלים מיט משיח.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די לעצטע טראפנס בוימל און דעם רוזשינער'ס ווארט
דער משגיח איז מדייק אין לשון הגמרא: ס'שטייט "פך של שמן" און נישט סתם "פך שמן". דער פך האט געהאט שמן און מ'האט אים אויסגעגאסן; ס'זענען נאר געבליבן עטליכע טראפנס, און פון זיי האט געברענט דער גאנצער חנוכה, פון דער ערשטער נאכט ביז דער אכטער. אזא ליכט קומט פון העכער פון חשבון, פון דער בחינה פון שמונה. א
ער דערמאנט די קשיא פונעם של"ה פארוואס חנוכה איז אכט טעג און נישט זיבן, און די ווערטער פון מעוז צור אז די חכמים האבן איינגעשטעלט אכט טעג פון שירה. דערנאך ברענגט ער דעם רוזשינער, וואס האט געזאגט אז וואס א צדיק קען אויפטאן ראש השנה, קען א פשוט'ער איד אויפטאן זאת חנוכה; יעדער איד האט דעמאלט א גרויסן כח, ווייל חנוכה גייט אראפ ביז די נידעריגסטע מדריגות. ב,ג
אטעם, דיבור, און די לעצטע מצוה
כדי צו פארשטיין דעם קשר צווישן די צוויי טעג, ברענגט דער משגיח דעם פסוק "ויפח באפיו נשמת חיים", וואס איינס פון זיינע ווערטער איז לויט אים בגימטריא חנוכה. ראש השנה איז ביים אנהייב פון דער בריאה, ווען ס'זענען נאך נישט געווען קיין אותיות; די תפילה איז דער שופר, א קול אן דיבור, און מ'דינט דעם רבונו של עולם מיטן אטעם אליין. חנוכה איז שוין דא דיבור, און מ'דינט מיט הלל והודאה, אזוי ווי די גמרא זאגט אז מ'האט זיי קובע געווען. דער נשמת חיים פון ראש השנה גייט חנוכה אראפ צו די נידעריגע מדריגות. ד,ה
דערפאר, מערקט ער אן, שטעלט דער רמב"ם אוועק אלע דינים פון הלל דווקא אין הלכות חנוכה, דעם לעצטן יום טוב. חנוכה איז די לעצטע מצוה: די מצוות פון דער תורה מיט די מצוות דרבנן מאכן א כתר, און חנוכה, וואס מ'האט מתקן געווען אינמיטן דעם צווייטן בית המקדש, ענדיגט אים. ו
דערנאך ברענגט ער דעם בני יששכר בשם ר' פנחס קאריצער, אז די חנוכה ליכט זענען כנגד די מסכתות פון תורה שבעל פה. די ערשטע נאכט איז כנגד מסכת ברכות, און דערפאר פרעגט די גמרא דווקא ביי הלכות חנוכה פון וואו מ'ווייסט צו מאכן א ברכה אויף מצוות. די לעצטע איז כנגד מסכת נדה, דער ביטערער לעצטער גלות, ווי דער פסוק זאגט אז ירושלים איז געווארן ווי א נדה; און מסכת נדה ענדיגט זיך מיט "תנא דבי אליהו", אליהו וואס איז מבשר משיח. דער משגיח ענדיגט אז די הלכות מאכן א כתר פארן רבונו של עולם. ז,ט,ח
א סעודה פון חביבות וואס פאראייניגט
דער משגיח ערקלערט אז די סעודה פון חנוכה איז א סעודת רשות; לויטן רמ"א ווערט זי א סעודת מצוה ווען מ'זינגט שירות ותשבחות. א זאך וואס אידן נעמען אויף זיך פון חביבות, אזוי ווי דער הידור פון מהדרין, איז מער ווי א חיוב, און די גמרא זאגט "גדולה לגימה שמקרבת". ממילא ברענגט חנוכה אידן צוזאמען. י,ל
יעדער איד, זאגט ער, האט א שייכות צו איינע פון די מסכתות און צו איינעם פון די טעג. זאת חנוכה ברענט עס אלעס אין איין גרויסן פייער, א שטארקע אחדות.
זאת חנוכה: אלעס ווערט איינס
יעדער טאג חנוכה איז דער יום טוב פון איין שבט, פון איין נשיא, אבער זאת חנוכה איז פון אלעמען. דער משגיח פרעגט: פארוואס רעכנט די תורה אויס דעם סך הכל פון אלע קרבנות הנשיאים, מ'קען עס דאך אליין אויסרעכענען? ער ענטפערט אז אין דעם טאג נעמט די תורה אלעס צוזאמען: אלע מסכתות און אלע שבטים גיסן זיך צוזאמען, אזוי ווי אין דער הפטורה, וואו עץ יוסף און עץ יהודה ווערן איינס. מ,נ
חנוכה איז אויך כנגד די י"ג מדות הרחמים, און זאת חנוכה נעמט זיי אלע אריין, א גרויסער עת רצון. בשם האריז"ל זאגט ער אז די מצוות פון יעדן טאג האבן אן עליה דעם קומענדיגן אינדערפרי ביי שחרית, דערפאר לאדנט ער איין אלעמען צו דאווענען מארגן צוזאמען "מיט אלע כלים".
אהרן הכהן צינדט מיט יעדן איד
דער רמב"ן ערקלערט אז ווען אהרן האט געהאט חלישות הדעת וואס ער איז נישט געווען ביי חנוכת הנשיאים, איז די נחמה וואס חז"ל ברענגען, "שלך גדולה משלהם" ווייל ער צינדט די נרות, א רמז אויף די חנוכה ליכט. פרעגט דער משגיח: חנוכה צינדן דאך אלע אידן, וואס פאר אן עליה איז דאס פאר זיין שבט? פ,צ
ער ענטפערט מיטן שפת אמת, אז חנוכה איז די איינציגע מצוה וואס איז א זכר צו דער עבודה אין בית המקדש, א זכר צו דער מנורה, ממילא ווערט יעדע אידישע שטוב א בית המקדש. דער משגיח לייגט צו אז יעדער איד ווערט דעמאלט א כהן וואס דינט דארט אכט טעג. ק
רבי חיים ויטאל ברענגט אז דער אריז"ל האט זיך איינמאל אויפגעשטעלט פאר אים, און ערקלערט אז רבי פנחס בן יאיר, וואס איז געווען א חסיד אין פדיון שבויים, איז נתעבר געווארן אין אים ווען ער האט געטון די מצוה. לויט דעם, איז דער משגיח מחדש, ווען א איד צינדט, קומט אהרן הכהן אריין אין אים און צינדט מיט אים.
די באהאלטענע מנורה און פקידת עקרות
א בעל תשובה און זיין יחוס
דער משגיח דערציילט וועגן א בחור וואס איז געווארן אן אמת'ער איד. זיין מאמע האט נאכגעזוכט איר יחוס ביי א ביורא אויף 16טע עוועניו, און געפונען אז זי שטאמט פון רבי מאיר פרעמישלאנער, א גרויסער נחת רוח אין הימל. חנוכה צינדט מען בחוץ, ערקלערט ער, אנצוצינדן די אסאך אויסגעלאשענע נשמות וואס ווארטן, און זייערע זיידעס אין גן עדן בעטן פאר אונז.
וואס מ'געווינט זאת חנוכה פארלירט מען נישט
דער רוזשינער האט געזאגט צו זיינע קינדער אז חנוכה, ווער עס געווינט קען נאך פארלירן, אבער וואס מ'געווינט זאת חנוכה פארלירט מען שוין נישט. דער משגיח דערציילט וועגן דעם מנהג ביי צדיקים אין קארלין און אנדערע ערטער צו טרינקען פונטש זאת חנוכה און זאגן לחיים דערויף.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
- ב Shelah (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 5:29
- ז Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 16:34
- י לכאורה Shulchan Aruch, Orach Chaim 670:2 (Rema) מפתח אינעם אויסשרייב: 19:21
- ק Sfas Emes (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 27:44
- ש Sfas Emes (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 31:31
- ת Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 33:33
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 6:11 דער רוזשינער האט געזאגט אז וואס א צדיק קען אויפטאן ראש השנה, קען א פשוט'ער איד אויפטאן זאת חנוכה, ווייל חנוכה גייט אראפ ביז די נידעריגסטע מדריגות.
- 12:46 ראש השנה דינט מען דעם רבונו של עולם מיטן שופר, מיטן אטעם אן דיבור; חנוכה, ווען ס'איז שוין דא דיבור, דינט מען אים מיט הלל והודאה.
- 15:10 חנוכה איז די לעצטע מצוה, און מיט איר ווערט פארטיג דער כתר פון די מצוות.
- 16:45 די חנוכה ליכט זענען כנגד די מסכתות פון תורה שבעל פה; די לעצטע, מסכת נדה, איז כנגד דעם לעצטן גלות, און זי ענדיגט זיך מיט אליהו, דער מבשר פון משיח.
- 22:42 זאת חנוכה גיסן זיך צוזאמען אלע מסכתות, אלע שבטים און אלע ליכט, אזוי ווי די תורה רעכנט אויס אלע קרבנות פון די נשיאים צוזאמען.
- 27:44 וויבאלד די חנוכה ליכט זענען א זכר צו דער מנורה, ווערט יעדע אידישע שטוב א בית המקדש, און אהרן הכהן קומט צינדן צוזאמען מיט אים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 4:12 פארוואס שטייט אין גמרא "פך של שמן" און נישט פשוט "פך שמן"?
תירוץ: 4:31 ווייל דער פך איז געווען ליידיג; ס'זענען נאר געבליבן עטליכע טראפנס, און פון זיי האט געברענט אלע אכט נעכט.
-
קשיא: 23:01 פארוואס רעכנט די תורה אויס דעם סך הכל פון די קרבנות הנשיאים, מ'קען עס דאך אליין אויסרעכענען?
תירוץ: 23:23 ווייל זאת חנוכה נעמט די תורה אלעס צוזאמען: אלע מסכתות, אלע שבטים גיסן זיך צוזאמען.
-
קשיא: 27:28 אויב אלע אידן צינדן חנוכה ליכט, וואס פאר אן עליה איז דאס ספעציעל פאר אהרן'ס שבט?
תירוץ: 27:44 די חנוכה ליכט זענען א זכר צו דער מנורה, ממילא ווערט יעדע שטוב א בית המקדש, יעדער איד א כהן, און אהרן הכהן צינדט צוזאמען מיט אים.
מעשיות
-
25:09 דער אמרי אמת און "כל הכלים"
דער גערער רבי, דער אמרי אמת, איז געקומען פון א ווייטע נסיעה, זייער מיד, און איז איינגעשטאנען ביי זיין שוועסטער אין א שטאט; ער האט געבעטן א צימער זיך אויסצורוען. מ'האט זיך צוגעהערט און געהערט אז ער לערנט מסכת שבת, פרק "כל הכלים". ער האט זיך אנגעצינדן ביי די ווערטער "כל הכלים", אז מ'דארף לערנען מיט אלע כלים, און האט געלערנט מיט גרויס געשמאק.
אין דער מעשה: דער אמרי אמת
-
28:52 דער אריז"ל שטעלט זיך אויף פאר רבי חיים ויטאל
רבי חיים ויטאל ברענגט אז ער איז איינמאל אריינגעקומען צו זיין רבי'ן, דעם אריז"ל, און דער אריז"ל האט זיך אויפגעשטעלט פאר אים. ער האט אים געפרעגט וואס פאר א מצוה ער האט היינט געטון, און ער האט געענטפערט אז ער האט זיך פארנומען מיט פדיון שבויים. האט דער אריז"ל געזאגט אז ווען א איד טוט א מצוה ווי עס דארף צו זיין, קומט א נשמה פון א צדיק וואס האט מהדר געווען אין יענער מצוה און ווערט נתעבר אין אים; ער האט זיך נישט אויפגעשטעלט פאר אים, נאר פאר רבי פנחס בן יאיר, וואס איז געווען א חסיד אין פדיון שבויים און האט אים געהאלפן.
אין דער מעשה: רבי חיים ויטאל, דער הייליגער אר"י, רבי פינחס בן יאיר, בניהו בן יהוידע, דער מדרש שמואל, דער בן איש חי
-
35:18 א בעל תשובה, אן אייניקל פון רבי מאיר פרעמישלאנער
א בחור פון א נישט-פרומע סביבה איז געווארן אן אמת'ער איד. זיין מאמע, זעענדיג אז ער פירט זיך גוט און איז מכבד, האט געוואלט וויסן פון וואו זי שטאמט, אפשר פון א איד מיט א בארד. דורך א ביורא אויף 16טע עוועניו וואס זוכט נאך יחוס פאר געלט, האט זי געפונען אז זי איז אן אייניקל פון רבי מאיר פרעמישלאנער. דער משגיח זאגט אז דאס איז א גרויסער נחת רוח אין הימל, אז אן אייניקל פון רבי מאיר פרעמישלאנער קומט צוריק צינדן זיין מנורה.
אין דער מעשה: ר' מאירל פרעמישלאנער
געדאנקען
- 4:31 דער משגיח טייטשט "פך של שמן" אז ס'איז געווען א פך וואס האט געהאט שמן און איז געווען כמעט ליידיג; פון די איבערגעבליבענע טראפנס האבן געברענט אלע אכט נעכט, א ליכט פון דער בחינה פון שמונה, העכער פון חשבון.
- 12:42 ראש השנה, ווען ס'איז נאך נישט געווען קיין אותיות, דינט מען מיטן אטעם פונעם שופר אליין; חנוכה ברענגט דעם זעלבן נשמת חיים אראפ אין דיבור, אין הלל והודאה.
- 17:02 די גמרא פרעגט דווקא ביי חנוכה פון וואו מ'ווייסט צו מאכן א ברכה אויף מצוות, ווייל די ערשטע נאכט'ס ליכט איז כנגד מסכת ברכות, די ערשטע מסכתא.
- 23:01 די תורה רעכנט אויס דעם סך הכל פון די קרבנות הנשיאים ביי זאת חנוכה, הגם יעדער קען עס אליין אויסרעכענען, צו ווייזן אז דעמאלט גיסט זיך אלעס צוזאמען אין איינס.
- 29:18 לויט רבי חיים ויטאל'ס לימוד אז א נשמה וואס האט מהדר געווען אין א מצוה ווערט נתעבר אין דעם וואס טוט זי, איז דער משגיח מחדש אז אהרן הכהן ווערט נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט, און אזוי איז "שלך גדולה משלהם" ביי אלעמען.
- 31:50 ס'גייט אויך פארקערט: וויבאלד די באהאלטענע מנורה ברענט נאך, צינדט יעדער איד מיט זיין חנוכה ליכט אויך אהרן'ס מנורה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 24:28 דער משגיח לאדנט איין אלעמען צו קומען דאווענען צוזאמען מארגן אינדערפרי, זאת חנוכה, "מיט אלע כלים", ווען ס'איז די עליה פון אלע הדלקות, הלל און על הניסים.
- 34:32 וויבאלד זאת חנוכה איז א טאג פון פקידת עקרות, זאגט דער משגיח אז מ'דארף בעטן אויף ציון, וואס ווערט אנגערופן עקרה, אז זי זאל געהאלפן ווערן.
- 36:38 דער משגיח זאגט אז חנוכה איז דער עיקר זמן אנצוצינדן בחוץ, פאר די וואס זענען אינדרויסן, אנצוצינדן אויסגעלאשענע נשמות וואס ווארטן אז מ'זאל זיי אנצינדן.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אהרן הכהן, אליהו הנביא, דער אמרי אמת, דער בני יששכר, דער הייליגער אר"י, דער הייליגער של"ה, דער חידושי הרי"ם, דער רוזשינער, דער רמב"ם, דער רמב"ן, דער שפת אמת, ישעיהו הנביא, ר' מאירל פרעמישלאנער, רב יוסף, רבי חיים ויטאל, רבי פינחס בן יאיר, רבי פינחס קאריצער
ערכים אחדות, בעלי תשובה, הודאה, ויפח באפיו נשמת חיים, זאת חנוכה, זכר למקדש, י"ג מדות הרחמים, כתר, מהדרין, נר המערבי, על הניסים, פדיון שבויים, פך השמן, פקידת עקרות