דרוש בענין "ואין נוהגין כן וכו' וטוב לב משתה תמיד" (סיום שו”ע או”ח רמ"א)
קאטאלאג: זמנים פורים קטן נומ׳ 8 פאקעט גייד ז׳ 22 תשנ"ב (1991–92) אידיש 38 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט די לעצטע ווערטער פונעם רמ"א וועגן פורים קטן: פארוואס ער הייסט מרבה זיין א ביסל אין סעודה כאטש דער מנהג גייט נישט ווי דער ר"ן, און ווי אזוי "וטוב לב משתה תמיד" לאזט יוצא זיין די מחמירים אן גיין קעגן דעם מנהג.
דער משגיח לערנט דעם לעצטן סימן פון שולחן ערוך אורח חיים, וואו דער רמ"א ברענגט דעם ר"ן אז פורים קטן איז מען מחויב אין משתה ושמחה, זאגט אז דער מנהג איז ווי תוספות, און פונדעסטוועגן הייסט ער מרבה זיין קצת בסעודה "לצאת ידי המחמירים", און ענדיגט מיט "וטוב לב משתה תמיד". דער רמ"א איז דאך זייער שטרענג אויף מנהגים, פארוואס פירט ער דא איין א נייעם מנהג? דער משגיח ברענגט דעם מגן אברהם אז ווער עס האט געהאט א נס דארף מאכן יענעם טאג א יום טוב, וואס דער חתם סופר לערנט ארויס פון דעם קל וחומר פון הלל אין גמרא, און דעם מגן אברהם אז א יארצייט האלט מען ביידע אדר'ס. די משתה פון פורים איז אבער א באזונדער דין מיט יין, ווייל דער נס איז געקומען דורך יין. ממילא איז אפילו תוספות מודה אז מ'דארף זיך פרייען פורים קטן, נאר נישט מיט יין. דער תירוץ פונעם רמ"א איז אז אידן זאגן אלעמאל לחיים. צום סוף ברענגט ער רב שמואל בר שילת, א אייניקל פון המן.
ענינים: פורים קטן און שנת העיבור · פורים
סדר השיעור
-
0:00 דער לעצטער סימן פון אורח חיים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט דעם לעצטן סימן פון שולחן ערוך אורח חיים וועגן י"ד און ט"ו אדר ראשון, די משנה אז צווישן ביידע אדר'ס איז נאר א חילוק אין מגילה און מתנות לאביונים, און דעם רמ"א וואס ענדיגט מיט "וטוב לב משתה תמיד". ער זאגט אז יעדעס ווארט פונעם רמ"א איז רוח הקודש און מ'דארף זיך דערין מתבונן זיין.
-
3:32 דער רמ"א'ס שטרענגקייט אין מנהגים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט אוועק די מחלוקת צווישן דעם ר"ן, וואס האלט אז פורים קטן איז א חיוב פון משתה ושמחה, און תוספות, וואס דער מנהג גייט ווי זיי. ער ווייזט ווי שטרענג דער רמ"א איז אויף מנהגים מיט דעם משל פון שברים תרועה אין צוויי נשימות, און פרעגט פארוואס דער רמ"א הייסט דאן מרבה זיין קצת בסעודה.
-
7:53 א פריוואטער פורים און א יארצייט אין אדר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם מגן אברהם אז א שטאט אדער א יחיד וואס האט געהאט א נס זאל מאכן יענעם טאג א יום טוב, אזוי ווי פורים קראקא, און דעם חתם סופר וואס לערנט די מצוה ארויס פון דעם קל וחומר פון הלל אין גמרא. דערנאך ברענגט ער דעם מגן אברהם אז א יארצייט האלט מען ביידע אדר'ס, ווייל נאר די מגילה איז באגרעניצט צום צווייטן אדר צוליב דעם ווארט "השנית".
-
13:46 פארוואס די סעודה פון פורים דארף יין שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט דעם ר"ן'ס שיטה אז פורים קטן איז א חיוב סעודה, און פרעגט פארוואס חנוכה האט נישט קיין דין פון משתה ושמחה טראץ דעם קל וחומר. ער ענטפערט אז די משתה פון פורים איז א באזונדערער דין, א זכר לנס וואס איז געקומען דורך יין, ממילא דארף מען לויט'ן ר"ן טרינקען יין אויך פורים קטן.
-
19:00 אפילו תוספות איז מודה צו פרייען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס תוספות האלט נישט אז מ'דארף זיך פרייען פורים קטן לויט'ן דין פונעם מגן אברהם, און ענטפערט אז תוספות איז טאקע מודה. דער נפקא מינה איז אז א יום טוב וואס מ'מאכט אליין, ווי פורים קראקא, קען מען פראווען ווי מ'וויל, אפילו מיט א פאראד, אבער פורים גדול האט הלכות פון חז"ל אז מ'מוז טרינקען יין.
-
24:56 דער רמ"א נאכאמאל: א לחיים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט איבער דעם רמ"א ווארט ביי ווארט און ווייזט אן דעם חילוק אין לשון פון "משתה ושמחה" צו "ירבה קצת בסעודה". ער פרעגט ווי אזוי א סעודה אן יין איז יוצא די מחמירים, און ענטפערט פון "וטוב לב משתה תמיד": אידן זאגן אלעמאל לחיים מיט א ביסל יין, ממילא איז מען יוצא דעם ר"ן אן גיין בפירוש קעגן דעם מנהג.
-
29:35 יין אדער יעדע משקה? שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח טראכט צו מ'מוז טרינקען פורים דווקא יין אדער יעדע משקה המשכר, ווייל דער מנהג איז צו טרינקען בראנפן. ער ווייזט אן אז ביי דער סעודה מיט ושתי שטייט יין, און ביי אסתר'ס סעודות שטייט נאר "משתה", ער שטעלט עס אקעגן קידוש וואו מ'דארף יין, דערציילט פון ר' אברהם טשעכאנאווער וואס פלעגט טרינקען א רביעית יין פורים, און זאגט אז בראנפן איז א נייע זאך.
-
33:03 המן'ס אייניקל און די שמחה פון אדר
ווייל ס'איז שוין שפעט, ברענגט דער משגיח קורץ די גמרא אז "משנכנס אדר מרבין בשמחה" האט געזאגט רב יהודה בריה דרב שמואל בר שילת. פון דער גמרא אז מבני בניו של המן האבן געלערנט תורה אין בני ברק, ווייזט ער אז רב שמואל בר שילת איז געווען א אייניקל פון המן, וואס וואלט נישט געווען קיין איד אן דעם נס פון פורים, און דערפאר האט ער געהאט א באזונדערע שמחה אין אדר. ער ענדיגט מיט ברכות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
דער לעצטער סימן פון אורח חיים
דער משגיח עפנט מיט דעם לעצטן סימן פון שולחן ערוך אורח חיים, וועגן י"ד און ט"ו אדר ראשון. די משנה זאגט אז צווישן ביידע אדר'ס איז נאר א חילוק אין מגילה און מתנות לאביונים. דער רמ"א ברענגט א שיטה אז מ'איז מחויב אין משתה ושמחה, זאגט אז דער מנהג איז נישט אזוי, און ענדיגט מיט "וטוב לב משתה תמיד". יעדעס ווארט פונעם רמ"א, זאגט ער, איז רוח הקודש, און מ'דארף זיך דערין מתבונן זיין. א,ג,ב,ד
דער רמ"א'ס שטרענגקייט אין מנהגים
די שיטה פון משתה ושמחה איז דעם ר"ן'ס; תוספות קריגט זיך, און דער מנהג גייט ווי תוספות. דער משגיח באטאנט אז אלע מנהגים פון בני אשכנז קומען פונעם רמ"א, וואס היט אפ יעדן מנהג. א משל: געוויסע ראשונים האלטן אז שברים תרועה דארף זיין בנשימה אחת, און דער מנהג איז אין צוויי נשימות, און דער רמ"א זאגט מ'זאל גיין לויט'ן מנהג. ה,ו
ממילא פרעגט ער: פארוואס הייסט דער רמ"א מרבה זיין קצת בסעודה, אז ער זאגט אליין אז דער מנהג איז נישט אזוי?
א פריוואטער פורים און א יארצייט אין אדר
דער משגיח ברענגט דעם מגן אברהם אז ווען ס'געשעט א נס צו א שטאט אדער אפילו צו א יחיד, דארף מען יענעם טאג מאכן א יום טוב. אסאך שטעט האבן געהאט זייער אייגענעם פורים, ווי פורים קראקא, ווען מ'איז געראטעוועט געווארן פון א גלח וואס איז געווען א שונא ישראל. דער חתם סופר רופט עס א מצוה, וואס מ'לערנט ארויס פון דעם קל וחומר אין גמרא: אויב פון עבדות לחירות זאגט מען הלל, כל שכן פון מיתה לחיים. ז,ח,ט
פארוואס די סעודה פון פורים דארף יין
אפילו תוספות איז מודה צו פרייען
פארוואס זשע האלט תוספות נישט אז מ'דארף זיך פרייען פורים קטן לויט'ן דין פונעם מגן אברהם? דער משגיח ענטפערט אז תוספות איז טאקע מודה. א יום טוב וואס מ'מאכט אליין, ווי פורים קראקא, דארף נישט קיין יין; מ'פרייט זיך מיט'ן רבונו של עולם, "זה היום עשה ה'", ווי מ'וויל, אפילו מיט א פאראד מיט באלאנען. ו,מ
דער רמ"א נאכאמאל: א לחיים
יין אדער יעדע משקה?
דער משגיח טראכט צו מ'דארף דווקא יין, ווייל דער מנהג איז בראנפן. ביי ושתי שטייט יין, אבער ביי אסתר'ס סעודות שטייט נאר "משתה"; דער נס איז געווען שכרות, און פון בראנפן ווערט מען אויך שיכור. ביי קידוש, לעומת זה, מוז מען האבן יין. ר' אברהם טשעכאנאווער פלעגט פורים טרינקען א רביעית יין. בראנפן, לייגט ער צו, איז נייער ווי דער רמ"א. נ,ס,ע
המן'ס אייניקל און די שמחה פון אדר
כאטש ס'איז שוין שפעט, ברענגט דער משגיח די גמרא אז "משנכנס אדר מרבין בשמחה" האט געזאגט רב יהודה בריה דרב שמואל בר שילת. רב שמואל בר שילת איז געווען א מלמד תינוקות, און די גמרא זאגט אז מבני בניו של המן האבן געלערנט תורה אין בני ברק; אין עין יעקב שטייט אז זיי האבן דארט געלערנט מיט קינדער. פ,צ,ק,ר
ממילא איז רב שמואל בר שילת געווען אן אייניקל פון המן, וואס וואלט קיינמאל נישט געווען קיין איד אן דעם נס פון פורים. דערפאר האט זיין משפחה געהאט א באזונדערע שמחה ווען אדר קומט. דער משגיח ענדיגט מיט ברכות.
מראי מקומות
תורה
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
ראשונים
אחרונים און חסידות
- א Shulchan Aruch Orach Chaim 697:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:01
- ב Rema, Shulchan Aruch Orach Chaim 697:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:01, 26:15
- ז לכאורה Magen Avraham, Orach Chaim 686 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:21
- ח Shu"t Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 8:21
- י לכאורה Magen Avraham, Orach Chaim 568 מפתח אינעם אויסשרייב: 11:44
אנדערע
עיקרי הדברים
- 4:28 דער משגיח זאגט אז דער רמ"א היט אפ יעדן מנהג, ממילא דארף מען פארשטיין פארוואס ער הייסט מרבה זיין קצת בסעודה פורים קטן, כאטש ער זאגט אליין אז דער מנהג איז נישט אזוי.
- 8:21 לויט'ן מגן אברהם דארף יעדער וואס האט געהאט א נס מאכן יענעם טאג א יום טוב, אזוי ווי פורים קראקא, און דער חתם סופר רופט עס א מצוה וואס מ'לערנט ארויס מיט א קל וחומר פון פסח.
- 16:25 די משתה פון פורים איז נישט דער אלגעמיינער דין פון פראווען א נס, נאר א באזונדערע הלכה אז ס'דארף זיין מיט יין, ווייל דער נס פון פורים איז געקומען דורך יין.
- 22:18 אפילו תוספות איז מודה אז מ'דארף זיך פרייען פורים קטן לויט'ן דין פונעם מגן אברהם; דער חילוק איז נאר אז לויט'ן ר"ן דארף מען טרינקען יין.
- 28:07 די ווערטער "וטוב לב משתה תמיד" ווייזן ווי אזוי מ'איז יוצא די מחמירים: אידן זאגן אלעמאל לחיים ביי א צוזאמענקום, ממילא זעט עס נישט אויס ווי מ'גייט קעגן דעם מנהג ווען מ'טרינקט א ביסל יין.
- 33:38 רב שמואל בר שילת, א אייניקל פון המן וועמענס משפחה איז געווארן אידן דורך דעם נס פון פורים, האט געהאט א באזונדערע שמחה, און דערפאר האט זיין זון געזאגט "משנכנס אדר מרבין בשמחה".
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 7:25 דער רמ"א איז אזוי שטרענג אויף מנהגים און זאגט אליין אז דער מנהג איז נישט ווי דער ר"ן; פארוואס פירט ער איין מרבה זיין קצת בסעודה פורים קטן?
תירוץ: 25:55 אפילו לויט תוספות גייט אן דער דין פונעם מגן אברהם צו פראווען א טאג פון א נס, אזוי ווי א יארצייט אין ביידע אדר'ס, ממילא פאסט א שטיקל סעודה.
-
קשיא: 15:05 אויב מ'דארף מאכן א יום טוב פאר א נס מיט א קל וחומר, פארוואס איז נישטא קיין דין פון משתה ושמחה חנוכה?
תירוץ: 16:10 די משתה פון פורים קומט נישט פון יענעם דין; ס'איז א באזונדערער זכר לנס וואס איז געקומען דורך יין.
-
קשיא: 19:00 פארוואס האלט תוספות נישט אז מ'דארף זיך פרייען פורים קטן, לויט'ן מגן אברהם'ס דין און זיין פסק אז ביידע אדר'ס זענען גלייך?
תירוץ: 20:08 תוספות איז מודה אז מ'דארף זיך פרייען; זיי האלטן נאר אז ס'איז נישטא קיין חיוב פון יין, וואס געהערט צו די הלכות פון פורים גדול.
-
קשיא: 26:53 ווי אזוי איז מען מיט "ירבה קצת בסעודה" יוצא די מחמירים, וואס דארפן יין, אז דער מנהג איז נישט אזוי?
תירוץ: 28:06 "וטוב לב משתה תמיד": ביי יעדן צוזאמענקום טרינקען אידן א ביסל יין צו זאגן לחיים, ממילא איז מען יוצא דעם ר"ן אן גיין קעגן דעם מנהג.
-
קשיא: 33:38 פארוואס האט דווקא רב יהודה בריה דרב שמואל בר שילת געזאגט "משנכנס אדר מרבין בשמחה"?
תירוץ: 35:06 רב שמואל בר שילת איז געווען אן אייניקל פון המן און וואלט נישט געווען קיין איד אן דעם נס פון פורים, דערפאר האט זיין משפחה געהאט א באזונדערע שמחה אין אדר.
מעשיות
-
8:35 פורים קראקא
דער משגיח דערציילט אז אסאך שטעט אין אייראפע, און בפרט די ספרדים, האבן געהאט זייער אייגענעם פורים פאר א נס וואס איז געשען ביי זיי. אין קראקא איז געווען א גרויסער נס, מ'איז געראטעוועט געווארן פון א גלח וואס איז געווען א שונא ישראל. דעם טאג פון זיין מפלה האט מען גערופן פורים קראקא, און מ'פלעגט זיך דעמאלט פרייען און מאכן א סעודה.
-
31:59 ר' אברהם טשעכאנאווער'ס רביעית
דער משגיח דערציילט אז ר' אברהם טשעכאנאווער פלעגט זיך פורים מקפיד זיין צו אנגיסן א רביעית יין און עס אויסטרינקען, און דערמיט איז ער יוצא געווען. ער לייגט צו אז די פוילישע רביעית'לעך זענען געווען זייער קליין.
אין דער מעשה: רבי אברהם טשעכאנאווער
געדאנקען
- 26:28 דער משגיח לערנט אז דער רמ"א טוישט בכוונה דעם לשון פון "משתה ושמחה" צו "ירבה קצת בסעודה": ער נעמט נישט אן דעם חיוב פונעם ר"ן, נאר א סעודה וואס אלע זענען מודה.
- 17:53 דער משגיח מאכט א חילוק צווישן צוויי דינים פון שמחה: דעם מגן אברהם'ס אלגעמיינעם יום טוב פאר א נס, וואס מ'קען האלטן ווי מ'וויל, און די אייגענע משתה פון פורים, א זכר לנס וואס איז געקומען דורך יין, וואס דארף דווקא יין.
- 15:26 חנוכה האט נישט קיין דין פון משתה ושמחה טראץ דעם קל וחומר פון הלל, א סימן אז די משתה פון פורים קומט נישט פון יענעם קל וחומר.
- 28:17 דער כלל פונעם רמ"א נישט צו גיין קעגן א מנהג איז נאר וואו מ'גייט בפירוש קעגן דעם מנהג; וויבאלד אידן טרינקען אלעמאל לחיים, איז א ביסל יין ביי דער סעודה נישט קיין סתירה צום מנהג.
- 35:06 די שמחה פון אדר האט געלערנט דער זון פון רב שמואל בר שילת, ווייל זיין משפחה, אייניקלעך פון המן, איז געווארן אידן נאר דורך דעם נס פון פורים.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אחשורוש, אסתר המלכה, די בעלי תוספות, דער חתם סופר, דער מגן אברהם, דער ר"ן, דער רבי ר' מלך, דער רמ"א, המן, ושתי, רב יהודה בריה דרב שמואל בר שילת, רב שמואל בר שילת, רבי אברהם טשעכאנאווער, רבי יוסף קארו
ערכים זכר לנס, משתה ושמחה, פורים קטן, קל וחומר, רביעית