מלחמה לה' בעמלק - קליפה של ליצנות
קאטאלאג: פרשת השבוע בשלח נומ׳ 6 פאקעט גייד ז׳ 9 תש"נ (1989–90) אידיש 38 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז דער כח פון עמלק איז ליצנות, דער וויץ וואס לייקנט אפ די מציאות, און אז די מלחמה מיט עמלק אין יעדן דור איז די מלחמה קעגן חוזק מאכן פון תורה.
דער משגיח עפנט מיט דער מלחמה קעגן עמלק אין יעדן דור און מיט חז"ל'ס משל אז עמלק איז אריינגעשפרונגען אין דעם הייסן באד און האט עס קאלט געמאכט, און ער פרעגט פארוואס מ'פראוועט פורים מיט געלעכטער, און וואס מיינט דער שחוק פון מצרים אין פרשת בא. ער ווייזט וויפיל ליצנות צעשטערט: איין וויץ מאכט בטל הונדערט מוסר שמועסן, ווי די מעשה וואס זיין רבי האט דערציילט פון א תלמיד וואס האט געענטפערט אויף א דרשה וועגן דעם לויתן "איך האב נישט ליב קיין פיש". דורך דעם טחול, וואס ספר יצירה שטעלט צו צו חודש אדר, ערקלערט ער אז א וויץ איז דער היפך פון שכל און לייקנט אפ די מציאות. פרעה האט איבערגעלעבט די מכות מיט וויצן, ממילא האט השם יתברך מדה כנגד מדה געמאכט חוזק פון מצרים; עמלק, דער ליץ, האט מיט א וויץ קאלט געמאכט דעם באד. היינט מאכט עמלק וויצן אויף דעם רבי, אויף דעם בחור און אויף דער גמרא, און שניידט אפ די קייט פון דער מסורה, און גוג ומגוג וועלן מלחמה האלטן קעגן השם מיט וויצן. דער משגיח רופט די בני תורה זיך צו האלטן ווייט פון ליצנות.
ענינים: ספיקות אין אמונה און עמלק
סדר השיעור
-
0:00 עמלק וואס האט קאלט געמאכט דעם הייסן באד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט דעם סוף פון דער פרשה וועגן דער מלחמה קעגן עמלק אין יעדן דור, און ברענגט חז"ל'ס משל אויף "אשר קרך" אז עמלק איז אריינגעשפרונגען אין א הייסן באד. ער פרעגט פארוואס מ'פראוועט פורים מיט געלעכטער, און וואס מיינט דער שחוק פון מצרים אין פרשת בא.
-
3:57 דער משחית'דיגער כח פון ליצנות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז א ליץ, נישט ווי אנדערע בעלי עבירות וואס גיהנום וואשט זיי אפ, איז נישט מקבל פני השכינה, ווייל ליצנות צעשטערט ווי גארנישט אנדערש. איין וויץ מאכט בטל הונדערט מוסר שמועסן, ווי די מעשה וואס זיין רבי ר' שרגא פייוול האט דערציילט פון א תלמיד וואס האט געענטפערט אויף א דרשה וועגן דעם לויתן "איך האב נישט ליב קיין פיש".
-
9:07 דער טחול, חודש אדר און וואס איז א וויץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז דער טחול לאכט, און ספר יצירה וואס שטעלט צו דעם טחול צו חודש אדר. דערנאך איז ער מסביר וואס א וויץ איז: דער היפך פון שכל, און וואס נארישער, אלץ מער וועקט עס אויף דעם טחול, אזוי ווי ציבעלעס רירן אן די אויגן און פעפער די נאז.
-
14:11 שחוק לייקנט אפ די מציאות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס פשוטע מענטשן לאכן פון א קראנקן אדער משוגענעם אנשטאט רחמנות צו האבן, און ענטפערט אז דאס וואס איז היפך השכל רופט ארויס געלעכטער. ער ערקלערט אז הומאר העלפט א מענטש אריבערגיין צרות, ווייל עס נעמט אים ארויס פון דער מציאות אין א וועלט פון דמיון; שחוק לייקנט אפ דעם אמת.
-
18:56 פרעה'ס וויצן און עמלק דער ליץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז פרעה האט אויסגעהאלטן די מכות דורך מאכן דערפון וויצן, ממילא איז "התעללתי" געווען א שחוק מדה כנגד מדה. עמלק איז אויך געווען א ליץ: מיט'ן אריינשפרינגען אין באד האט ער געמאכט א וויץ פון דעם מורא פאר אידן, און דערפאר מאכט מען פורים, אין אדר, דעם חודש פון טחול, חוזק פון עבודה זרה, די איינציגע ליצנות וואס חז"ל לאזן.
-
25:07 עמלק היינט: חוזק פון רבי און פון גמרא שטייט אינעם קאטאלאג
פון "ויחלש יהושע" ווייזט דער משגיח אז עמלק איז נאר אפגעשוואכט געווארן און איז געבליבן, און קריכט אריין אפילו אין ישיבה. א וויץ אויף דעם רבי שניידט אן דעם שטריק פון דער מסורה וואס ציט זיך ביז משה רבינו אויף הר סיני; דערנאך קומען וויצן אויף א גוטן בחור און אויף די ווערטער פון דער גמרא, א סם וואס מ'דארף אסאך מוסר עס ארויסצונעמען.
-
32:59 די מלחמה פון גוג ומגוג און דער רוף צו די בני תורה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט תהלים פרק ב אויף דער מלחמה פון גוג ומגוג, וואס וועט זיין קעגן השם יתברך מיט וויצן, ווייל גארנישט אנדערש קען אפשטופן דעם אמת, און השם יתברך ענטפערט מיט שחוק. ער ענדיגט מיט א רוף צו די בני תורה זיך צו זען ווי יהושע'ס סאלדאטן קעגן עמלק: אפווארפן ליצנות און זיין ערנסט מיט תורה און מצוות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
עמלק וואס האט קאלט געמאכט דעם הייסן באד
דער משגיח עפנט מיט דעם סוף פון דער פרשה (שמות יז, טז), אז די מלחמה פון השם יתברך מיט עמלק גייט אן אין יעדן דור. אויף "אשר קרך" (דברים כה, יח) ברענגט ער רש"י'ס משל פון א הייסן באד וואו קיינער האט זיך נישט געטראוט אריינצוגיין, ביז איינער איז אריינגעשפרונגען, זיך אפגעבריט, אבער עס קאלט געמאכט פאר אנדערע. ער פרעגט פארוואס מ'פראוועט דעם יום טוב פון מחיית עמלק מיט שפאס, וואס מ'געפינט נישט ביי קיין אנדער יום טוב, און וואס מיינט דער שחוק פון מצרים אין שמות י, ב. א,ב,ג,ד
דער משחית'דיגער כח פון ליצנות
א בעל עבירה, ערקלערט דער משגיח, ווערט אפגעוואשן אין גיהנום און קען דערנאך מקבל זיין פני השכינה, אבער דער ליץ, זאגן חז"ל (סוטה מב.), נישט, ווייל קיין כח צעשטערט נישט אזוי ווי ליצנות. א רבי קען זאגן הונדערט מוסר שמועסן, קומט איינער מיט א וויץ, אלע לאכן, און אלעס איז בטל. ו
זיין רבי, ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, האט דערציילט פון א דרשה וועגן די צדיקים וואס וועלן עסן דעם לויתן אין גן עדן. האט א תלמיד אויפגעהויבן די האנט: "רבי, איך האב נישט ליב קיין פיש". ער האט גארנישט אפגעפרעגט, נאר דער וויץ אליין האט צעשטערט די דרשה.
דער טחול, חודש אדר און וואס איז א וויץ
דער משגיח ברענגט די גמרא (ברכות סא:) אז דער טחול לאכט, און ספר יצירה, דער ספר פון אברהם אבינו, וואס גיט יעדן חודש א געוויסן אבר; דער אבר פון אדר איז דער טחול. ז,ח
דערנאך איז ער מסביר וואס א וויץ איז: דער היפך פון שכל. וואס מאכט לאכן איז די נארישקייט, און וואס ווייטער פון שכל, אלץ בעסער דער וויץ. אזוי ווי ציבעלעס ברענגען טרערן און פעפער מאכט ניסן, אזוי רירט א וויץ אן דעם טחול צו לאכן.
שחוק לייקנט אפ די מציאות
דער משגיח פרעגט פארוואס פשוטע מענטשן לאכן פון א משוגענעם אנשטאט רחמנות צו האבן, און ענטפערט אז ער זאגט זאכן היפך השכל, און דאס רופט ארויס געלעכטער. שחוק לייקנט אפ די מציאות. דערפאר העלפט הומאר אריבערגיין צרות: א וויץ נעמט א מענטש ארויס פון דער מציאות אין א וועלט פון דמיון, וואו די צרה איז נישטא. עס איז מקריב דעם אמת.
פרעה'ס וויצן און עמלק דער ליץ
עמלק היינט: חוזק פון רבי און פון גמרא
די מלחמה איז נישט פארענדיגט: יהושע האט עמלק נאר אפגעשוואכט (שמות יז, יג), און עמלק איז געבליבן, קריכט אריין אין הארצן פון אידן און אפילו אין ישיבה. דער כח פון כלל ישראל איז די מסורה פון רבי צו תלמיד ביז משה רבינו אויף הר סיני (אבות א, א). איין וויץ אויף דעם רבי שניידט אן דעם שטריק, און דאס, זאגט דער משגיח, איז דער עיקר פון עמלק. ל,מ
דערנאך מאכט ער חוזק פון א גוטן בחור, און שוואכט אפ זיין חשיבות אלס דוגמא, אן קיין שום ראיה, נאר ליצנות. דערנאך פארדרייט ער די ווערטער פון דער גמרא אויף א וויץ. א איד מיט יראת שמים קושט א ספר און שטעלט עס גלייך; דער וויץ פארסמט דעם כבוד, און דער צוהערער וועט דארפן אסאך מוסר, דרשות און תפילה כדי ארויסצונעמען דעם סם.
די מלחמה פון גוג ומגוג און דער רוף צו די בני תורה
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
זוהר און קבלה
ראשונים
עיקרי הדברים
- 5:31 ליצנות איז דער שטארקסטער משחית'דיגער כח: איין וויץ קען בטל מאכן הונדערט מוסר שמועסן.
- 11:55 א וויץ איז דער היפך פון שכל: וואס מאכט לאכן איז דאס נארישקייט אין אים, וואס עס איז נישט די מציאות.
- 20:01 פרעה און די מצריים האבן אויסגעהאלטן די מכות דורך מאכן דערפון א וויץ, און דערפאר האט השם יתברך מדה כנגד מדה געמאכט חוזק פון מצרים.
- 23:49 עמלק'ס גאנצער כח איז וויצן, און דערפאר מאכט מען פורים, אין חודש אדר, שחוק פון עבודה זרה און פון די רשעים.
- 25:44 עמלק איז נאך געבליבן און קריכט אריין אפילו אין ישיבה, מאכט חוזק פון דעם רבי, פון א גוטן בחור און פון דער גמרא, און שוואכט דערמיט אפ די מסורה פון הר סיני.
- 33:12 די לעצטע מלחמה פון גוג ומגוג קעגן השם יתברך וועט זיין מיט וויצן, און השם יתברך ענטפערט דערויף מיט שחוק.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:52 פארוואס פראוועט מען דעם יום טוב פון מחיית עמלק מיט געלעכטער און שפאס, וואס דאס געפינט מען נישט ביי קיין אנדער יום טוב?
תירוץ: 23:49 ווייל עמלק'ס גאנצער כח איז וויצן, מאכט מען מדה כנגד מדה חוזק פון עבודה זרה און פון די רשעים אין אדר, דעם חודש פון טחול.
-
קשיא: 3:57 וואס איז געווען דער שחוק וואס השם יתברך האט געמאכט פון מצרים?
תירוץ: 19:51 פרעה האט בטל געמאכט די מכות מיט וויצן, האט השם יתברך מדה כנגד מדה געענטפערט מיט חוזק.
-
קשיא: 12:24 וואס מאכט לאכן ביי א וויץ?
תירוץ: 12:32 די נארישקייט אין אים: א וויץ איז דער היפך פון שכל, און וואס ווייטער פון שכל, אלץ מער לאכט מען.
-
קשיא: 15:12 פארוואס לאכן פשוטע מענטשן פון א משוגענעם אנשטאט רחמנות צו האבן?
תירוץ: 15:47 ווייל ער זאגט זאכן וואס זענען היפך השכל, און דאס וואס איז היפך השכל רופט ארויס געלעכטער.
-
קשיא: 19:31 ווי אזוי האבן פרעה און די מצריים געקענט איבערלעבן די שרעקליכע מכות?
תירוץ: 20:01 מיט הומאר: זיי האבן געמאכט פון יעדער מכה א וויץ, און אזוי אפגעלייקנט דעם אמת וואס זיי האבן געזען פאר די אויגן.
-
קשיא: 33:31 ווי אזוי קען מען מלחמה האלטן קעגן השם יתברך, און ווי אזוי קעמפט השם יתברך צוריק?
תירוץ: 33:42 נאר מיט וויצן, וואס שוואכן אפ זיין אויטאריטעט; און השם יתברך ענטפערט מדה כנגד מדה מיט שחוק פון זיי.
מעשיות
-
6:57 "איך האב נישט ליב קיין פיש"
דעם משגיח'ס רבי, ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, האט דערציילט פון א דרשה פאר תלמידים אין אמעריקע וועגן דעם שכר פון די צדיקים, וואס וועלן באקומען דעם לויתן אין גן עדן. ווען די תלמידים זענען געזעסן און צוגעהערט, האט איינער אויפגעהויבן די האנט און געזאגט "רבי, איך האב נישט ליב קיין פיש". ער האט גארנישט אפגעפרעגט, נאר געמאכט א וויץ, און דערמיט איז די גאנצע דרשה צעשטערט געווארן.
אין דער מעשה: ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש
געדאנקען
- 17:14 הומאר מאכט גרינגער צרות פונקט ווייל עס לייקנט אפ די מציאות און טראגט א מענטש אריין אין א וועלט פון דמיון וואו די צרה עקזיסטירט נישט; דער זעלבער כח מאכט עס משחית.
- 20:01 השם יתברך'ס שחוק פון מצרים איז געווען מדה כנגד מדה: פרעה האט זיך געשטעלט קעגן די מכות מיט וויצן, האט השם יתברך געמאכט פון מצרים א חוזק.
- 22:26 עמלק'ס אריינשפרינגען אין דעם הייסן באד איז אליין געווען א וויץ: אלע האבן געלאכט, דער מורא פאר אידן איז געווארן א חוזק, און ממילא האבן אנדערע פעלקער מער נישט מורא געהאט זיך אנצוטשעפען מיט אידן.
- 11:26 ווייל דער אבר פון חודש אדר איז דער טחול, דער אבר פון לאכן, איז דער חודש פון מחיית עמלק די צייט וואס מ'דרייט אום דעם שחוק קעגן עבודה זרה און קעגן די רשעים.
- 28:05 א וויץ אויף דעם רבי דארף נישט האבן קיין שום ראיה, און פונדעסטוועגן שניידט עס אן דעם שטריק פון דער מסורה וואס ציט זיך פון רבי צו תלמיד ביז משה רבינו אויף הר סיני.
- 33:42 קעגן אמת קען קיין שום שכל נישט ביישטיין; נאר דער שקר און דער דמיון פון א וויץ קען עס אפשטופן, און דערפאר וועט די לעצטע מלחמה קעגן השם יתברך זיין מיט וויצן, און השם יתברך ענטפערט מיט שחוק.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 36:02 דער משגיח זאגט די בני תורה אז זיי האבן א תפקיד צו קעמפן קעגן ליצנות: נישט צוהערן, עס אפווארפן און זיך דערווייטערן דערפון.
- 37:29 ער זאגט אז מ'דארף זיין ערנסט מיט תורה און מצוות, און אזוי ווי מ'וועט נישט לאזן צונעמען דאס לעבן, טאר מען נישט לאזן מיט א וויץ צונעמען דאס רוחניות'דיגע און נצחיות'דיגע לעבן.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דוד המלך, יהושע בן נון, משה רבינו, עמלק, פרעה, ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, רש"י
ערכים גוג ומגוג, ליצנות, מחיית עמלק, מסורה, נחשלים, ספר יצירה, עמלק