צירוף חודש ניסן - “ישמחו השמים ותגל הארץ” - חודש מלא חסד (פירושים על הגדה)
קאטאלאג: זמנים פסח נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 27 תשל"ב (1971–72) אידיש 1 שעה 32 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז חודש ניסן, וואס זיין צירוף פונעם שם הוי' קומט פון "ישמחו השמים ותגל הארץ", איז א חודש פון חסד און התחדשות ווען די מלכות פונעם אייבערשטן ווערט נתגלה, און אז די מצוות פון פסח ביינאכט, בפרט עסן מצה און זאגן די הגדה, פלאנצן איין אמונה און זענען ממשיך ישועות.
דער משגיח עפנט מיט דער התחדשות פון ניסן: די טבע שפראצט און זינגט, ווייל דער אייבערשטער קלאפט ביי יעדן אידן, ווי "פתחי לי" אין שיר השירים. פונעם קליינעם אל"ף פון ויקרא און פונעם לוח ווייזט ער אז ניסן אנטפלעקט די חיבה וואס איז געווען באהאלטן אין אדר. פסח איז א לשון פון עפענען, און די מצה איז דער שליסל וואס עפנט דאס הארץ. דער צירוף פון ניסן קומט פון "ישמחו השמים ותגל הארץ", און דערנאך "ה' מלך": אין ניסן איז די בריאה פארענדיגט געווארן מיט דעם וואס כלל ישראל איז געבוירן געווארן, און ס'איז א צייט פון מלכות שמים און פון א משפט מיט חסד. די צוויי עיקר מצוות זענען ביעור חמץ, וואס איז דער יצר הרע און דער ספק פון עמלק, און עסן מצה, דאס מאכל פון אמונה. אמונה ברענגט אמת'ע חירות און שמחה. מיט'ן זאגן די הגדה איז מען ממשיך די ישועות פון יציאת מצרים, און דער שיעור ענדיגט מיט דער לעצטער גאולה וואס איז מרומז אין אחרון של פסח.
ענינים: חודש ניסן · מצה, מיכלא דמהימנותא · ליל הסדר · חמץ און די הכנה צו פסח
סדר השיעור
-
0:00 די התחדשות פון ניסן און דאס קלאפן פונעם אייבערשטן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט פרשת החודש און מיט דער התחדשות פון ניסן, ווען די טבע שפראצט און זינגט. ער ברענגט "קול דודי דופק" און "פתחי לי" פון שיר השירים: דער אייבערשטער קלאפט ביי יעדן אידן, זיין קאפ איז פול מיט טל פון השפעות, און ער בעט אז מ'זאל אים עפענען.
-
5:18 דער קליינער אל"ף פון ויקרא: ניסן אנטפלעקט אדר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ויקרא, וואס מ'ליינט אין ניסן, איז א לשון חיבה, געשריבן מיט א קליינעם אל"ף. אדר איז א חודש פון הסתר ווען מ'זעט נישט דעם אל"ף; מיט'ן סימן א"ת ב"ש ווייזט ער אז ניסן אנטפלעקט וואס איז געווען באהאלטן אין אדר, אז ס'איז אלעמאל געווען א רוף פון חיבה.
-
11:01 פסח איז עפענען; די מצה איז דער שליסל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז פסח איז א צייט פון עפענען, און אז דער תרגום פון מצה איז א לשון פון עפענען; די מצה איז דער שליסל וואס עפנט דאס הארץ. אזוי ווי צוויי פיאנאס וואס זענען געשטימט אויפן זעלבן טאן, ווערט מען מקושר מיט'ן חסד פון ניסן דורך טאן חסד, דערפאר הייבט זיך פסח אן מיט געבן מעות חטים.
-
14:45 דער צירוף "ישמחו השמים ותגל הארץ" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם זוהר אז דער צירוף פונעם שם הוי' פון ניסן איז די ראשי תיבות פון "ישמחו השמים ותגל הארץ": די שמחה פון די מלאכים אויבן ווערט נתגלה אונטן אין דער טבע און אין דער שירה פון אידן. דער פסוק גייט ווייטער "ה' מלך", און ער ברענגט די מחלוקת צי די וועלט איז באשאפן געווארן אין ניסן אדער אין תשרי.
-
18:52 ניסן ענדיגט די בריאה; מלכות שמים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין תשרי במעשה, אבער אין ניסן במחשבה, ווייל כלל ישראל, דער תכלית פון דער בריאה, איז געווארן א פאלק ביי יציאת מצרים; דערפאר שטייט ביי אנכי "אשר הוצאתיך". אין ניסן, ראש השנה למלכים, ווערט נתגלה די מלכות פונעם אייבערשטן, און די אומות העולם האבן באקומען תשרי.
-
22:29 מלכות און א משפט מיט חסד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט ניסן אלס די צייט ווען מ'באשטימט די מלכות אויבן און אונטן, און ווען דער אייבערשטער וועט אליין איבערנעמען די מלוכה, דערפאר איז די גאולה פארבונדן מיט ניסן. ער ערקלערט אז דער משפט פון ניסן איז גרעסער ווי דער פון תשרי, נאר ער קומט דורך חסד, ווי די גלייכע סדר פון די אותיות פון "אביב" ווייזט, אנדערש ווי די פארקערטע אותיות פון תשרי.
-
27:13 דעם חוזה'ס שריפטן און די צוויי מצוות
דער משגיח דערציילט, פונעם בני יששכר, ווי אזוי דער חוזה פון לובלין האט אין די ערשטע טעג פון ניסן פארשריבן אלץ וואס וועט פארקומען אין יאר, און פארבינדט דאס מיט'ן פסוק פון אויפשטעלן דעם משכן אין ערשטן טאג פונעם ערשטן חודש. דערנאך ערקלערט ער אז יעדע מצוה איז א פועל דמיוני וואס איז מעורר אויבן, און אז גאנץ ניסן דרייט זיך ארום צוויי מצוות.
-
31:17 חמץ, עמלק און די מלחמה קעגן ספק
דער משגיח פרעגט פארוואס חמץ האט חומרות וואס קיין אנדער איסור האט נישט, און ענטפערט פונעם זוהר אז חמץ איז דער יצר הרע. די עיקר מלחמה מיט עמלק איז ערב פסח; עמלק איז ספק אין אמונה, וואס וואקסט פון שלעכטע מידות ווי גאוה, און היינט פארשפרייט עס זיך אלס מינות. מ'דארף ערשט מבער זיין דעם חמץ איידער אמונה קען אריינקומען, א מלחמה וואס גייט פון פורים ביז פסח.
-
40:27 בודק זיין דאס הארץ; מצה איז אמונה מעשה
דער משגיח דערציילט ווי אזוי דער לעכאוויטשער האט געשיקט א שליח צו זאגן די חסידים אז מ'דארף בודק זיין אין די חורין און סדקין, און זיי האבן געדאווענט מעריב שעהן לאנג מיט גרויסע געשרייען. ער ערקלערט אז מ'זוכט אין הארץ וויפיל מ'קען, דערנאך איז מען מבטל די רעשט און מ'בעט דעם אייבערשטן ער זאל עס אוועקנעמען, און די מצה, דאס מאכל פון אמונה, טוט דאס.
-
44:01 די מצה אלס קאפסל; די חירות פון אמונה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארגלייכט די מצה צו א קאפסל וואס לאזט דעם גוף איינשלינגען די אמונה, און ערקלערט פארוואס די הכנות פאר פסח זענען אזוי גרויס. ער ברענגט פונעם סאטמארער רב אז די גאנצע נאכט איז מצה, און פונעם אריז"ל אז מצה איז דריי מאל דער שם הוי' במילואו. די חירות פון פסח ביינאכט, זאגט ער, איז די חירות פון איינעם וואס שפארט זיך אן אויף זיין טאטן אין הימל.
-
49:27 זיך אנשפארן אויפן אייבערשטן: שמחה קעגן עצבות
פונעם מדרש אויף "ויסב" ערקלערט דער משגיח דאס הסבה אלס זיך אנשפארן אויפן אייבערשטן. שמחה קומט פון דעם וואס מ'קען זיך אנשפארן, און עצבות איז דאס געפיל פון פארלאזט זיין, און עבודה זרה הייסט עצבים. אברהם אבינו, דער ראש המאמינים, האט זיין יום טוב פסח, און די אמונה פון פסח וואקסט פונעם ערשטן טאג ביזן לעצטן, וואס איז מרמז אויף תחיית המתים.
-
57:45 כרפס, דער חתם סופר און לעבן מיט א קשיא שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז מ'טוט כרפס כדי דאס קינד זאל פרעגן, און דערציילט ווי אזוי דער חתם סופר האט געלאזט זיין זון ארומגיין טעג לאנג מיט א קשיא אין אמונה איידער ער האט געענטפערט, כדי צו לערנען אז מ'קען לעבן מיט א קשיא און גלייבן. אין מצרים זענען אידן כמעט אריינגעפאלן אין דעם נ' שער הטומאה; היינט איז דער שער מינות, און דער עיקר נסיון פאר משיח איז אמונה.
-
1:02:48 דער רשע, און די הגדה אלס ממשיך זיין אמונה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער רשע לייקנט אין די עיקרים פון אמונה, און דאך קען ער היינט, ווייל מיר האבן די תורה, אויך געראטעוועט ווערן. דער תכלית פון דער הגדה איז ממשיך זיין אמונה דורך רעדן דערפון, און פסח ביינאכט איז די צייט ווען א טאטע קען איינפלאנצן אמונה אין זיין קינד. ער ברענגט דעם תרגום יונתן אז פסח ביינאכט זינגען די מלאכים שירה און די אוצרות פון טל עפענען זיך.
-
1:06:41 הגדה פון "גיד"; די נאכט וואס איז טאג שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז הגדה קומט פון גיד, וואס ברענגט חיות, און פונעם לשון גד, מזל וואס פליסט אראפ: מ'איז ממשיך מיט'ן זאגן. די נאכט פון יציאת מצרים איז געווען ליכטיג ווי א טאג פון תקופת תמוז, און די חכמים אין בני ברק האבן דאס ליכט ממשיך געווען ביז זיי האבן נישט געוואוסט אז ס'איז שוין טאג. דערפון ערקלערט ער פארוואס פסח ביינאכט קען נישט זיין דער מקור פאר מזכיר זיין יציאת מצרים בלילות.
-
1:14:55 ממשיך זיין ישועות: מצות, דער ראפשיצער און די מכות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די הגדה איז ממשיך נאכאמאל די ניסים פון יציאת מצרים. ער דערציילט ווי אזוי דער ראפשיצער האט אין דער מלחמה צווישן נאפאלעאן און רוסלאנד ערב פסח געווארפן מצות אין אויוון כדי צו ווירקן אויף דער מלחמה, און אז אברהם אבינו האט זיך געגרייט צו זיין מלחמה מיט באקן מצות. יעדע מכה וואס מ'דערמאנט איז ממשיך א ישועה פאר אידן, און שפעטערע דורות האבן געדרשנט מער מכות ווייל מ'דארף מער ישועות.
-
1:20:44 רבי אליעזר'ס פיר און רבי עקיבא'ס פינף שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס רבי אליעזר האט גערעכנט פיר מכות אין יעדע מכה און רבי עקיבא פינף. מיט דער גמרא אין מנחות ווי משה רבינו האט געזען ווי רבי עקיבא דרשנט די תגין פון די אותיות, ערקלערט ער אז רבי אליעזר, וואס איז פארבונדן מיט דער נשמה פון משה רבינו, האט ממשיך געווען פון די פיר אותיות פונעם שם הוי', און רבי עקיבא פונעם כתר איבער זיי.
-
1:25:15 אחרון של פסח און די לעצטע שירה
דער משגיח שטעלט אנטקעגן די הפטרה פון בשלח, די שירה פון דבורה נאך א ישועה וואס האט געדויערט פערציג יאר, מיט דער הפטרה פון פסח, די שירה פון דוד המלך וואס ענדיגט זיך מיט דער אייביגער ישועה פון משיח. א שירה חדשה בלשון נקבה געבוירט נאך ישועות, און די לעצטע איז בלשון זכר. ער ענדיגט מיט אחרון של פסח, דעם ליכט פון משיח און דער האפענונג אז דאס זאל זיין דער לעצטער פסח אין גלות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די התחדשות פון ניסן און דאס קלאפן פונעם אייבערשטן
דער משגיח עפנט מיט פרשת החודש: ווען ניסן קומט, הייבט זיך אן א נייע תקופה אויף דער וועלט. ער ברענגט דעם מהר"ל אז יעדע זאך וואס איז דא ברוחניות איז דא אויך בגשמיות, ממילא איז דאס שפראצן פון די ביימער און בלומען אן אפשפיגלונג פון דער התחדשות פון כלל ישראל און פונעם חסד פונעם אייבערשטן, און די גאנצע בריאה זינגט.
דער קליינער אל"ף פון ויקרא
אין ניסן הייבט מען אן ליינען ספר ויקרא. רש"י זאגט אז "ויקרא" איז א לשון חיבה, דאס לשון פון מלאכי השרת, נישט ווי ביי נביאי אומות העולם וואס דארט שטייט עס אן אן אל"ף. ווייל יעדער איד האט אין זיך א ניצוץ פון משה רבינו, רופט דער אייבערשטער יעדן איינעם מיט חיבה. ג
נאר דער אל"ף איז קליין, און פון דער ווייטנס זעט מען אים נישט. אדר איז א חודש פון הסתר, ווען מ'דארף זיך שטארקן מיט אמונה אינעם חושך. לויט דעם סימן א"ת ב"ש פאלט דער זעקסטער טאג פסח אויפן טאג פון פורים וואס איז פארביי: ניסן אנטפלעקט וואס אדר האט באהאלטן, אז ס'איז אלעמאל געווען א רוף מיט חיבה.
פסח איז עפענען; די מצה איז דער שליסל
פסח, ערקלערט דער משגיח, איז א צייט פון עפענען, און דער תרגום טייטשט מצה מיט א לשון פון עפענען. די מצה איז דער שליסל וואס עפנט דאס הארץ פון א אידן צום אייבערשטן, און ביים סדר עפנט מען די טיר כדי עס זאל אריינקומען דאס געפיל פון גאולה. ד
אזוי ווי צוויי פיאנאס וואס זענען געשטימט אויפן זעלבן טאן, ווערט מען מקושר מיט'ן חסד פון ניסן דורך טאן חסד. דערפאר איז די ערשטע הלכה פון פסח געבן מעות חטים, און דער סדר הייבט זיך אן מיט רופן די הונגעריגע.
"ישמחו השמים ותגל הארץ"
ניסן ענדיגט די בריאה
מלכות און א משפט מיט חסד
אין ניסן, זאגט דער משגיח, באשטימט מען די מלכות, און עס הייבט זיך אן א גרויסע מלחמה צווישן די מלכיות אונטן און זייערע שרים אויבן ווער עס זאל הערשן. צום סוף וועט דער אייבערשטער אליין איבערנעמען די מלוכה, "ה' מלך" וועט מקוים ווערן, און דערפאר איז ניסן א צייט פון גאולה.
דער משפט פון ניסן איז גרעסער ווי דער פון תשרי, נאר דער אייבערשטער אליין משפט מיט חסד, בשעת תשרי איז א משפט מיט מקטרגים וואס פאדערט תשובה. ניסן הייסט "אביב", א-ב אין דער גלייכער סדר, און די אותיות פון תשרי גייען פארקערט.
דעם חוזה'ס שריפטן און די צוויי מצוות
חמץ, עמלק און די מלחמה קעגן ספק
כדי צו בויען א וועלט וואס זאגט "ה' מלך", דארף מען פריער אויסראמען דאס שלעכטס און דערנאך אריינברענגען דאס גוטס: ביעור חמץ און אכילת מצה. דער משגיח פרעגט פארוואס חמץ האט בדיקה, ביעור, ביטול און נאך חומרות וואס מ'געפינט נישט ביי קיין אנדער איסור. דער רדב"ז האלט אז די טעמים זענען שוואך, און ענטפערט נאר מיט'ן זוהר: חמץ איז דער יצר הרע. צ,ק
א מדרש זאגט אז די עיקר מלחמה מיט עמלק וועט זיין ערב פסח. די תקנה פון רבן יוחנן בן זכאי ווייזט אז דער בית המקדש קען געבויט ווערן אום פסח, ווייל בנין בית המקדש קומט נאך מחיית עמלק. דער שורש פון עמלק איז מינות, און דער סימן אין דער גמרא אז מינות וועט זיך פארשפרייטן פאר משיח זעט מען היינט אין א מלוכה וואס איז געבויט דערויף. ר,ש,ת
בודק זיין דאס הארץ
דער לעכאוויטשער האט אמאל געשיקט א שליח די נאכט פון בדיקת חמץ צו זאגן די חסידים אז מ'דארף בודק זיין אין די חורין און סדקין, און זיי האבן געדאווענט מעריב שעהן לאנג מיט גרויסע געשרייען. מ'זוכט אין הארץ וויפיל מ'קען דערגרייכן, איז מבטל די רעשט און בעט דעם אייבערשטן ער זאל עס אוועקנעמען, און די מצה, וואס דער זוהר רופט מיכלא דמהימנותא, טוט דאס. אב
די מצה אלס קאפסל; די חירות פון אמונה
מצה איז פשוט מעל מיט וואסער, נאר אזוי ווי א קאפסל לאזט זי דעם גוף איינשלינגען די אמונה, וואס קלעפט זיך נישט צום גוף. דערפאר דארף מען מהדר זיין אין מצה, און די גרויסע הכנות פון פסח גרייטן צו די ערד וואו מ'פלאנצט איין אמונה.
דער סאטמארער רב טייטשט "הלילה הזה כולו מצה": די לופט אליין איז פול מיט אמונה. דער אריז"ל ווייזט אז מצה איז דריי מאל דער שם הוי' במילואו. די חירות פון פסח ביינאכט איז פון איינעם וואס ווייסט אז זיין טאטע אין הימל גיט אים אלץ וואס ער דארף.
זיך אנשפארן אויפן אייבערשטן
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אויף "ויסב": הסבה מיינט זיך אנשפארן אויפן אייבערשטן. ביים ים סוף זענען אידן געווען ארומגענומען פון מדבר, מצרים און ים, און האבן זיך נאר געקענט פארלאזן אויפן אייבערשטן; פסח ביינאכט לענט זיך אפילו אן ארעמאן, ווייל דעמאלט קען מען זיך אנשפארן אויף אים. אג
כרפס און לעבן מיט א קשיא
כרפס טוט מען כדי דאס קינד זאל פרעגן, אבער אויף נישט יעדע קשיא איז דא א תירוץ. דער חתם סופר האט געלאזט זיין זון ארומגיין מיט א קשיא אין אמונה איידער ער האט געענטפערט, כדי צו לערנען אז מ'קען לעבן מיט א קשיא און פונדעסטוועגן גלייבן.
די הגדה איז ממשיך אמונה
הגדה פון "גיד"; די נאכט וואס איז טאג
יעקב אבינו, מערקט דער משגיח אן, האט באקומען די ברכות פסח ביינאכט, און די השפעה פון יענער נאכט געהערט צו די קינדער פון יעקב. דאס ווארט הגדה קומט פון גיד, וואס ברענגט חיות צו די אברים, און פון גד, מזל וואס פליסט אראפ: די הגדה איז ממשיך אמונה צום קומענדיגן דור.
ממשיך זיין ישועות
די הגדה איז ממשיך נאכאמאל די ניסים פון יציאת מצרים. אין דער מלחמה צווישן נאפאלעאן און די רוסן האט דער ראפשיצער ערב פסח אריינגעווארפן מצות אין אויוון און ביי יעדער געזאגט א צאל סאלדאטן, ווייל וואס אידן טוען אום פסח איז נישט נאר א זכר.
רבי אליעזר'ס פיר און רבי עקיבא'ס פינף
אחרון של פסח און די לעצטע שירה
דער משגיח שטעלט אנטקעגן די הפטרה פון בשלח, די שירה פון דבורה נאך א ישועה וואס האט געדויערט פערציג יאר, מיט דער הפטרה פון פסח, די שירה פון דוד המלך וואס ענדיגט זיך מיט דער אייביגער ישועה פון משיח. א שירה בלשון נקבה געבוירט נאך ישועות, וואס מ'דארף אין גלות; די לעצטע גאולה איז בלשון זכר.
די היינטיגע דורות, זאגט ער, זענען ווי א קארליק אויף די פלייצעס פון א ריז, וואס טראגט די זכות פון אלע פריערדיגע. די תורה רופט דעם יום טוב "חג המצות" ווייל דער נאמען פסח געהערט צום גלות.
מראי מקומות
תורה
- י Shemos 20:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 18:57
- ס Shemos 40:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 27:22
- פ לכאורה Bereishis 48:22 30:17 מפתח
- אא לכאורה Shemos 23:18 מפתח אינעם אויסשרייב: 36:09
- או Bereishis 15:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 56:12
- אח לכאורה Shemos 13:8 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:02:58
- אי לכאורה Bereishis 27:28 1:06:06 מפתח
נביאים
כתובים
תרגום
משנה
תלמוד בבלי
- ז לכאורה Pesachim 85b מפתח אינעם אויסשרייב: 14:50
- ח לכאורה Rosh Hashanah 10b-11a מפתח אינעם אויסשרייב: 16:25
- ש לכאורה Rosh Hashanah 30a מפתח אינעם אויסשרייב: 33:47
- ת לכאורה Sotah 49b מפתח אינעם אויסשרייב: 33:47
- אמ לכאורה Berachos 12b מפתח אינעם אויסשרייב: 1:12:36
- אע לכאורה Menachos 29b מפתח אינעם אויסשרייב: 1:20:49
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 0:19 ניסן ברענגט א התחדשות אויף דער וועלט: דאס שפראצן און זינגען פון דער טבע איז אן אפשפיגלונג פון דער חיבה און דעם חסד פונעם אייבערשטן צו כלל ישראל אין דער צייט.
- 14:50 דער צירוף פונעם שם הוי' פון חודש ניסן קומט פון "ישמחו השמים ותגל הארץ": די שמחה אויבן ווערט נתגלה אויף דער ערד, און דאס פירט צו "ה' מלך".
- 21:37 ניסן איז א צייט פון מלכות און פון א משפט מיט חסד, וואס דער אייבערשטער אליין משפט, אנדערש ווי דער משפט מיט דין אין תשרי.
- 30:50 די צוויי עיקר מצוות פון ניסן זענען ביעור חמץ, וואס איז דער יצר הרע און די ספיקות פון עמלק, און עסן מצה, וואס איז אמונה.
- 48:17 אמונה ברענגט אמת'ע חירות און שמחה: ווער עס שפארט זיך אן אויפן אייבערשטן איז נישט אנגעוויזן אויף גארנישט אנדערש.
- 1:08:22 זאגן די הגדה איז נישט נאר א זכר: מ'איז דערמיט ממשיך נאכאמאל די ישועות פון יציאת מצרים פאר כלל ישראל.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 32:09 פארוואס האט חמץ אזויפיל חומרות, בדיקה, ביעור, ביטול און במשהו, וואס מ'געפינט נישט ביי קיין אנדער איסור?
תירוץ: 32:44 ווייל חמץ איז דער יצר הרע, ווי דער זוהר זאגט, און דעם יצר הרע דארף מען אויסזוכן און אינגאנצן מבער זיין.
-
קשיא: 19:18 פארוואס שטייט ביי אנכי "אשר הוצאתיך מארץ מצרים" און נישט "וואס האט באשאפן די וועלט"?
תירוץ: 19:33 ווייל יציאת מצרים, ווען כלל ישראל איז געווארן א פאלק, איז געווען די גמר און דער תכלית פון דער בריאה אליין.
-
קשיא: 58:00 פארוואס עסט מען כרפס ביים סדר?
תירוץ: 58:19 כדי דאס קינד זאל פרעגן; און ווייל נישט אויף יעדע קשיא איז דא א תירוץ, לערנט זיך דאס קינד, ווי דער חתם סופר האט געלערנט זיין זון, צו לעבן מיט א קשיא און האלטן די אמונה.
-
קשיא: 1:13:04 פארוואס דארף מען א דרשה צו מזכיר זיין יציאת מצרים בלילות, אז דער עיקר סיפור יציאת מצרים איז דאך פסח ביינאכט?
תירוץ: 1:13:54 ווייל פסח ביינאכט איז נישט קיין אמת'ע נאכט: זיין ליכט איז ווי טאג, ווי די חכמים אין בני ברק האבן געוויזן, ממילא קען מען דערפון נישט לערנען אויף אנדערע נעכט.
-
קשיא: 1:21:09 פארוואס האט רבי אליעזר געפונען פיר מכות אין יעדע מכה, און רבי עקיבא פינף?
תירוץ: 1:23:03 רבי אליעזר, וואס איז פארבונדן מיט דער נשמה פון משה רבינו, איז ממשיך געווען פון די פיר אותיות פונעם שם הוי'; רבי עקיבא, וואס האט געדרשנט די תגין פון די אותיות, איז ממשיך געווען אויך פונעם כתר איבער זיי.
-
קשיא: 1:25:17 פארוואס איז די הפטרה פון בשלח די שירה פון דבורה, און פסח די שירה פון דוד המלך?
תירוץ: 1:27:22 די שירה פון דבורה איז געווען נאך א ישועה וואס האט געדויערט פערציג יאר און מ'האט נאכדעם געדארפט א נייע; די שירה פון דוד ענדיגט זיך מיט דער אייביגער ישועה פון משיח, וואס פסח איז ממשיך.
מעשיות
-
27:22 דעם חוזה פון לובלין'ס שריפטן אויפן יאר
דער בני יששכר שרייבט אז ער האט געזען ווי זיין רבי, דער חוזה פון לובלין, האט אין אנהייב ניסן, טאג ביי טאג, פארשריבן אלץ וואס וועט פארקומען אין יאר, און האט עס געהאלטן פארמאכט. אויפן סוף יאר האבן די תלמידים אריינגעקוקט און געזען אז אלץ איז פונקטליך געשען. אין דעם יאר וואס ער איז נפטר געווארן האט ער נאר געשריבן די ערשטע טעג און אויפגעהערט; ווען ער איז נפטר געווארן אין אב, האבן די תלמידים פארשטאנען פארוואס ער האט נישט געוואלט שרייבן וואס וועט זיין אין יענעם חודש.
אין דער מעשה: דער לובלינער חוזה, דער בני יששכר
-
40:27 דעם לעכאוויטשער'ס בשורה אין דער נאכט פון בדיקת חמץ
דער לעכאוויטשער רבי האט איינמאל געשיקט א שליח אין א שטאט וואו ער האט געהאט א שטיבל, און האט אים געהייסן אריינגיין און זאגן אז מ'דארף בודק זיין אין די חורין און סדקין. דער שליח איז אנגעקומען פונקט די נאכט פון בדיקת חמץ און האט איבערגעגעבן די ווערטער. די חסידים האבן דערנאך געדאווענט מעריב מיט גרויסע כוחות און געשרייען אפאר שעה, ביז די שטאט האט געזאגט אז די חסידים זענען משוגע געווארן. דער משגיח ערקלערט אז דעם לעכאוויטשער'ס ווערטער זענען אריין אין הארץ מיט פייער, און זיי האבן פארשטאנען אז מ'דארף זוכן חמץ אין אייגענעם הארץ.
אין דער מעשה: רבי מרדכי לעכאוויטשער
-
58:24 דער חתם סופר און זיין זון'ס קשיא
דעם חתם סופר'ס זון האט אמאל געפרעגט זיין טאטן א קשיא אין די עיקרים פון אמונה, און דער חתם סופר האט גארנישט געענטפערט. דער זון איז ארומגעגאנגען מיט דער קשיא און דער טאטע האט אים נישט געענטפערט. שפעטער האט דער חתם סופר אים געזאגט א וואונדערליכן הסבר, און האט געזאגט אז ער האט געווארט כדי דער זון זאל וויסן אז מ'קען ארומגיין טעג לאנג מיט א קשיא און פונדעסטוועגן גלייבן אין דעם אייבערשטן.
אין דער מעשה: דער חתם סופר
-
1:15:41 דעם ראפשיצער'ס מצות און נאפאלעאנ'ס מלחמה
אין דער מלחמה צווישן נאפאלעאן און די רוסן האבן די צדיקים זיך נישט איינגעשטימט ווער עס דארף געווינען: דער רימאנאווער האט געהאלטן אז נאפאלעאן דארף געווינען, און זיין תלמיד דער ראפשיצער האט געהאלטן אז די רוסן. ערב פסח איז דער ראפשיצער געשטאנען ביים אויוון ביים באקן מצות, האט זיי אריינגעווארפן און ביי יעדער מצה געזאגט א צאל סאלדאטן. דער משגיח ברענגט דאס צו ווייזן אז וואס אידן טוען אום פסח איז נישט נאר א זכר, נאר מ'איז עס ממש ממשיך.
אין דער מעשה: רבי נפתלי ראפשיצער, נאפאלעאן, ר' מענדעלע רימאנאווער
געדאנקען
- 8:15 לויט דעם סימן א"ת ב"ש פאלט דער זעקסטער טאג פסח אויפן זעלבן טאג אין דער וואך ווי פורים פריער; דער משגיח טייטשט אז ניסן אנטפלעקט וואס איז געווען באהאלטן אין אדר, אזוי ווי דער קליינער אל"ף פון ויקרא ווייזט אז דער רוף איז אלעמאל געווען מיט חיבה.
- 11:08 ווייל דער תרגום טייטשט מצה מיט א לשון פון עפענען, רופט דער משגיח די מצה דער שליסל וואס עפנט דאס הארץ פון א אידן צום אייבערשטן אום פסח, דעם יום טוב פון עפענען.
- 19:04 די וועלט איז באשאפן געווארן אין תשרי במעשה און אין ניסן במחשבה, ווייל יציאת מצרים, ווען כלל ישראל איז געווארן א פאלק, האט פארענדיגט די בריאה; דערפאר רעדט אנכי פון יציאת מצרים און נישט פון בריאת העולם.
- 32:09 חמץ האט חומרות וואס קיין אנדער איסור האט נישט ווייל ער איז דער יצר הרע; עמלק, בגימטריא ספק, באקעמפט מען ערב פסח, און דערפאר איז בנין בית המקדש, וואס קומט נאך מחיית עמלק, פארבונדן מיט פסח.
- 43:27 אמונה איז רוחניות וואס קלעפט זיך נישט צום גוף, דערפאר האט דער אייבערשטער עס געגעבן אין א קאפסל: די מצה איז פשוט מעל מיט וואסער וואס טראגט אין זיך די אמונה.
- 51:44 שמחה איז פארבונדן מיט סמיכה: שמחה איז דאס געפיל אז מ'האט זיך אויף וועמען אנצושפארן, און עצבות איז דאס געפיל פון פארלאזט זיין, דערפאר הייסט עבודה זרה, וואס מ'קען זיך נישט אנשפארן דערויף, עצבים.
- 1:08:32 הגדה קומט פון גיד, וואס ברענגט חיות צו די אברים, און פון גד, מזל וואס פליסט אראפ פון זיין שורש: די הגדה איז ממשיך אמונה און ישועות פון אויבן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 13:52 דער משגיח זאגט אז כדי זיך צו פארבינדן מיט'ן חסד פון ניסן זאלן אידן זיך עוסק זיין אין חסד, אנגעהויבן פון געבן מעות חטים פאר פסח.
- 41:58 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זוכן חמץ אין הארץ וויפיל מ'קען דערגרייכן, און אויף דעם וואס בלייבט איבער מבטל זיין און זאגן צום אייבערשטן אז מ'האט געטון וואס מ'קען.
- 44:24 דער משגיח זאגט אז מ'דארף מהדר זיין אין באקן און עסן כשר'ע מצה, מיט וויפיל שמירה ס'איז מעגליך.
- 59:13 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך האלטן ביי דער אמונה אפילו ווען מ'האט א קשיא וואס מ'קען נישט פארענטפערן.
- 1:04:26 דער משגיח זאגט אז מ'זאל כסדר איבערחזרן און רעדן וועגן אמונה, בפרט פסח ביינאכט, ווען א טאטע קען איינפלאנצן אמונה אין זיין קינד.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דבורה, דוד המלך, דער בני יששכר, דער הייליגער אור החיים, דער הייליגער אר"י, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, דער לובלינער חוזה, דער מהר"ל פון פראג, דער סאטמארער רב, דער קאצקער רבי, דער רדב"ז, דער רמב"ן, יעקב אבינו, משה רבינו, נאפאלעאן, עוג מלך הבשן, עשו, ר' מענדעלע רימאנאווער, רבי אליעזר בן הורקנוס, רבי יהושע בן חנניה, רבי מרדכי לעכאוויטשער, רבי נפתלי ראפשיצער, רבי עקיבא, רבן יוחנן בן זכאי, רש"י, שלמה המלך
ערכים ביעור חמץ, המשכה, התחדשות, מיכלא דמהימנותא, מינות, עמלק, עצבות, פועל דמיוני, צירוף, רבונו של עולם, שער החמישים