בליל הסדר זוכים לגילוי שכינה כל אחד לפי מדריגתו
קאטאלאג: זמנים פסח נומ׳ 6 פאקעט גייד ז׳ 27 תשס"א (2000–01) אידיש 44 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז פסח, דער יום טוב פון אברהם אבינו, איז דער יסוד פון אלע מועדים ווייל ער פלאנצט איין אמונה, און אז ביים סדר באקומט יעדער איד לויט זיין מדריגה אמונה און א בחינה פון גילוי שכינה, און דורכן דערציילן די מכות ציט ער ארונטער ישועות פאר כלל ישראל.
דער משגיח עפנט מיט די דריי רגלים וואס זענען די ירושה פון די דריי אבות: פסח איז דער יום טוב פון אברהם אבינו, פון חסד און אמונה. דער סדר איז דא כדי איינצופלאנצן אמונה, און יעדער איינער באקומט לויט זיין מדריגה א בחינה פון גילוי שכינה, ווי ער ברענגט א מעשה מיטן לובלינער. מצרים איז געווען די קליפה פון כפירה, דערפאר קומט אמונה, דער יסוד פון אלע מצוות, פאר שבועות. די מועדים זענען דאס בלוט פון כלל ישראל, און פסח איז דער ראש פון זיי אלע; נאר אויף די מצוות פון פסח איז דא כרת. די מצה איז די מאכל פון אמונה וואס ווערט א חלק פון דעם מענטשנס פלייש. א צדיק מעסט מען לויט זיין אמונה. די מכות זענען געגאנגען פון וואסער ביז הימל, אלס ענטפער צו פרעה, און זיי שפיגלען אפ די עשרה מאמרות פון הינטן. ווען מ'דערציילט זיי, פאסירט עס נאכאמאל, דערפאר בעט דער משגיח צו זאגן די הגדה מיט ברען, און ער ענדיגט מיט א פשוט'ן איד וואס האט מיט אן ערליכע ברכה מבטל געווען א גזירה.
ענינים: ליל הסדר · פסח און חודש ניסן · גלות מצרים און די מכות · מצה, מיכלא דמהימנותא · אמונה פשוטה, למעלה פון שכל
סדר השיעור
-
0:00 פסח, אמונה און גילוי שכינה ביים סדר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארבינדט די דריי רגלים מיט די דריי אבות, און פסח איז דער יום טוב פון אברהם אבינו, פון חסד און אמונה. דער סדר איז דא איינצופלאנצן אמונה, און יעדער באקומט לויט זיין מדריגה גילוי שכינה, ווי ביים לובלינער וואס האט אויפגעהויבן דעם טלית ביי "ובמורא גדול".
-
4:06 מצרים איז כפירה; אמונה פאר די מצוות
דער משגיח ערקלערט אז מצרים איז געווען די קליפה פון כפירה, ווי פרעה האט געזאגט "לא ידעתי את ה'", און ארויסגיין פון דארט מיינט צו וויסן פון השם יתברך. דורך דער מחלוקת פונעם רמב"ן מיטן רמב"ם ווייזט ער אז אמונה איז דער יסוד פון די מצוות, דערפאר קומט פסח פאר שבועות און ווערט אנגערופן דער ראש פון אלע מועדים.
-
7:30 די מועדים הענגען אין אידן אין ארץ ישראל
דער משגיח ערקלערט אז קידוש החודש קען נאר זיין אין ארץ ישראל, און אז הלל'ס לוח ארבעט נאר ווייל אידן וואס וואוינען דארט, אפילו פשוטע ערד-ארבעטער, היטן אים. ער ברענגט פונעם רמב"ם אז ס'איז א חסד פונעם רבונו של עולם אז עס זענען אלעמאל געווען אידן אין ארץ ישראל, ווייל אן די מועדים קען כלל ישראל נישט לעבן.
-
11:02 מצה, די מאכל פון אמונה
דער משגיח זאגט אז פסח איז דער ראש פון די מועדים ווייל אברהם אבינו, וואס האט זיך מוסר נפש געווען פאר אמונה, איז דער ראש פון די אבות. די גרויסע בהירות פון אמונה ביי מכת בכורות האט דער רבונו של עולם אריינגעלייגט אין דער מצה, אז זי זאל איינגעזאפט ווערן אין בשר ודם, און יעדער יום טוב האט אזא מאכל.
-
15:10 פארוואס נאר פסח האט א חיוב כרת
דער משגיח שטעלט אוועק די מדריגות פון די רגלים: פסח איז די מדריגה פון אברהם, שבועות איז העכער, און סוכות נאך העכער. פונדעסטוועגן איז נאר ביי פסח'ס מצוות (חמץ, קרבן פסח, און מילה וואס איז מעכב דעם קרבן) דא כרת, ווייל פסח, דער יסוד, איז מקשר א איד מיטן רבונו של עולם מער פון אלעס.
-
19:13 סיפור יציאת מצרים; מ'מעסט א איד מיט אמונה
דער משגיח ערקלערט אז דורכן דערציילן יציאת מצרים פאר די קינדער ווערט אמונה איינגעזאפט. ער ברענגט דעם חתם סופר, וואס האט מאריך געווען אין סיפור יציאת מצרים און כמעט נישט געהאט צייט צו עסן פאר חצות, און רעדט וועגן דעם זמן פון חצות. א צדיק'ס תפילין זענען גרעסער פון א פשוט'ן אידנס נאר דורך מער אמונה.
-
25:09 די מכות אלס ענטפער צו פרעה
דער משגיח ערקלערט די מכות אלס דעם רבונו של עולם'ס ענטפער אויף פרעה'ס כפירה. די דריי חלקים עפענען זיך יעדער מיט א פסוק פון וויסן פון השם יתברך אין אן אנדער מדריגה, און די מכות גייען ארויף פון וואסער דורך ערד, פייער, לופט און די מאורות ביז די נשמות פון די בכורות, צו ווייזן אז דער אייבערשטער הערשט פון אונטן ביז אויבן.
-
30:31 מכות, עשרה מאמרות, און איבערדערציילן
דער משגיח זאגט אז יציאת מצרים פאסירט יעדעס יאר פון ניי. די צען מכות אנטפלעקן די עשרה מאמרות פון בריאת העולם פון הינטן, און פון זיי זענען געווארן די עשרת הדברות. דאס איבערדערציילן מאכט אז עס פאסירט נאכאמאל, ווי ביים זון פון ר' יחזקאל'ע קוזמירער, וואס האט איבערדערציילט זיין טאטנ'ס מופת און א קראנקער איז געהאלפן געווארן.
-
36:20 זאגן די הגדה מיט ברען פאר ישועות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די הגדה מערט די מכות ווייל דאס זאגן זיי ציט ארונטער מער מכות אויף די שונאים און מער רפואות פאר אידן, לויט דעם ברען, און ער בעט עס צו זאגן מיט ברען אין דער סכנה וואס שטייט יעצט אויף ארץ ישראל. ער ערקלערט דאס גיסן פונעם כוס, און ענדיגט מיטן ראפשיצער און רימאנאווער וואס האבן געזען ווי א פשוט'ן אידנס ערליכע ברכה האט מבטל געווען א גזירה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פסח, אמונה און גילוי שכינה ביים סדר
דער משגיח רופט פסח דער יום טוב פון אמונה. די דריי רגלים זענען די ירושה פון די דריי אבות, און פסח געהערט צו אברהם אבינו, דער עמוד החסד, ביי וועמען ס'שטייט ערשט אין דער תורה דאס ווארט אמונה. דער סדר איז דא איינצופלאנצן אמונה, און יעדער איינער באקומט דארט לויט זיין מדריגה א בחינה פון גילוי שכינה. ד
מצרים איז כפירה; אמונה פאר די מצוות
מצרים, ערקלערט דער משגיח, איז געווען די קליפה פון כפירה: פרעה האט געזאגט "לא ידעתי את ה'" (שמות ה, ב), ממילא מיינט ארויסגיין פון מצרים צו וויסן פון השם יתברך. דער רמב"ן טענה'ט אויפן רמב"ם וואס רעכנט אמונה פאר א מצוה, ווייל אמונה איז דער יסוד פון אלע מצוות. דערפאר קומט פסח, אמונה, פאר שבועות, די מצוות. ח,י,כ
די מועדים הענגען אין אידן אין ארץ ישראל
די מועדים זענען דאס בלוט פון כלל ישראל. קידוש החודש קען נאר זיין אין ארץ ישראל, און הלל'ס לוח ארבעט ווייל אידן דארט, אפילו פשוטע ערד-ארבעטער, היטן אים. דער משגיח ברענגט פונעם רמב"ם אז ס'איז א חסד פונעם רבונו של עולם וואס עס זענען אלעמאל געווען אידן אין ארץ ישראל; אן מועדים קען כלל ישראל נישט לעבן.
מצה, די מאכל פון אמונה
פסח איז דער ראש פון די מועדים ווייל אברהם אבינו, וואס האט זיך מוסר נפש געווען פאר אמונה, איז דער ראש פון די אבות. ביי מכת בכורות איז ארונטערגעקומען א גרויסע בהירות פון אמונה, און כדי זי זאל בלייבן האט זי דער רבונו של עולם אריינגעלייגט אין דער מצה, די "מיכלא דמהימנותא", אז זי זאל איינגעזאפט ווערן אין בשר ודם. יעדער יום טוב, לייגט ער צו, טראגט זיין מתנה אין א מאכל. ה
פארוואס נאר פסח האט א חיוב כרת
שבועות, די מדריגה פון יצחק, איז העכער פון פסח, און סוכות, פון יעקב, נאך העכער. פונדעסטוועגן איז נאר ביי פסח דא כרת: אויף חמץ, אויף נישט מקריב זיין דעם קרבן פסח, און אויף נישט האבן מילה, אברהם אבינו'ס מצוה. כרת מיינט פארשניטן, און דער היפך איז צוגעבונדן: פסח איז מקשר א איד מיטן רבונו של עולם מער ווי יעדער יום טוב.
סיפור יציאת מצרים; מ'מעסט א איד מיט אמונה
פסח ביינאכט איז דער זמן פון סיפור יציאת מצרים, זאגט דער משגיח: ווען מ'רעדט דברי אמונה צו די קינדער ווערט עס ביי זיי איינגעזאפט, און אמונה איז דאס טייערסטע פארמעגן פון א איד. אויף "כל המרבה לספר" ברענגט ער דעם חתם סופר, וואס האט אזוי מאריך געווען אין סיפור יציאת מצרים אז ער האט כמעט נישט געהאט צייט צו עסן די מצה פאר חצות. ס
א גרויסער צדיק און א פשוט'ער איד לייגן תפילין אויפן זעלבן אופן. דעם צדיק'ס מעשה איז גרעסער נאר ווייל ער טוט עס מיט מער אמונה; דערמיט מעסט מען א איד.
די מכות אלס ענטפער צו פרעה
די מכות זענען געווען דעם רבונו של עולם'ס ענטפער אויף פרעה'ס "לא ידעתי את ה'". יעדער פון די דריי חלקים, דצ"ך עד"ש באח"ב, עפנט זיך מיט א פסוק פון וויסן פון השם יתברך אין אן אנדער מדריגה (שמות ז, יז; ח, יח; ט, יד). ח,צ,ק,ר
זיי גייען אויך ארויף דורך דער בריאה: דם אינעם וואסער, וואס איז דאס נידריגסטע, דערנאך צפרדע, כינים, ערוב, שחין פון אש, ברד אין דער לופט, חושך ביי די מאורות, און צולעצט די נשמות פון די בכורות, צו ווייזן אז דער אייבערשטער הערשט פון אונטן ביז אויבן. יעדע מכה, לייגט ער צו, איז געווען א מכה פאר מצרים און א רפואה פאר אידן.
מכות, עשרה מאמרות, און איבערדערציילן
די תורה איז א תורת חיים, זאגט דער משגיח, ממילא פאסירט יציאת מצרים יעדעס יאר פון ניי. די וועלט איז באשאפן געווארן מיט עשרה מאמרות (אבות ה, א), און די מכות אנטפלעקן זיי פון הינטן: בכורות איז כנגד "בראשית", וואס די גמרא רעכנט אויך פאר א מאמר, חושך כנגד אור. פון זיי זענען געווארן די עשרת הדברות. אא,אב
איבערדערציילן ברענגט א זאך נאכאמאל: דער זון פון ר' יחזקאל'ע קוזמירער האט איבערדערציילט זיין טאטנ'ס מופת, און א קראנקער איז געהאלפן געווארן. אזוי ציט דאס זאגן די מכות ארונטער מכות אויף די שונאי ישראל און רפואות פאר אידן.
זאגן די הגדה מיט ברען פאר ישועות
דערפאר מערט די הגדה די מכות ביז פיר און פינף אויף יעדע מכה. אפילו אז מ'ווייסט נישט דעם פשט, ציט מען דורכן זאגן מער מכות ארונטער מער מכות אויף די שונאים און מער רפואות פאר אידן, לויט דעם ברען און דער התלהבות. דער משגיח דערמאנט ר' אהרן קארלינער'ס מנהג צו זאגן מיט התלהבות, און געדענקט עלטערע חסידים וואס זענען געשטאנען און געשריגן. אג
יעצט, ווען עס זענען דא באמבעס און א גרויסע סכנה אין ארץ ישראל, זאגט ער אז מ'דארף מתפלל זיין און ממשיך זיין ישועות דורך די הגדה מיט שמחה. דאס גיסן פונעם כוס דערמאנט די פיר מאל "כוס" ביים שר המשקים און די ארבע לשונות של גאולה: די סטרא אחרא באקומט מכות, און כלל ישראל באקומט גאולה. או,אז
א פשוט'ער איד אין אן ערנסטן מאמענט קען אויפטון מער ווי דער גרעסטער צדיק. דער ראפשיצער און דער רימאנאווער האבן נישט געקענט מבטל זיין א גזירה, ביז א פשוט'ער איד האט געדאווענט מיט גרויס כוונה, געזאגט א פארדרייטע ברכה, און זי מבטל געווען.
מראי מקומות
תורה
- ג Bereishis 33:17 1:38 טעקסט מפתח
- ד Bereishis 15:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:04
- ו Shemos 10:2 2:38 טעקסט מפתח
- ח Shemos 5:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:48, 25:18
- ט לכאורה Shemos 7:5 5:34 מפתח
- צ Shemos 7:17 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 25:18
- ק Shemos 8:18 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 25:18
- ר Shemos 9:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 25:18
- ת Devarim 4:39 29:43 טעקסט מפתח
- או לכאורה Bereishis 40:11 מפתח אינעם אויסשרייב: 40:08
- אז Shemos 6:6-7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 40:08
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
- ז לכאורה Haggadah, Maggid ('u-ve-mora gadol, zeh gilui Shechinah') מפתח אינעם אויסשרייב: 3:29
- נ לכאורה Haggadah, Maggid ('Yachol me-Rosh Chodesh') 12:02 מפתח
- ס לכאורה Haggadah, Maggid ('Kol ha-marbeh le-saper') מפתח אינעם אויסשרייב: 19:24
- אג לכאורה Haggadah, Maggid (Rabbi Yehudah's signs; Rabbi Eliezer and Rabbi Akiva) מפתח אינעם אויסשרייב: 36:38
עיקרי הדברים
- 0:04 פסח איז דער יום טוב פון אמונה, א ירושה פון אברהם אבינו, און דער סדר איז דא כדי איינצופלאנצן אמונה אין יעדן איד.
- 3:00 ביים סדר איז יעדער איד זוכה, לויט זיין מדריגה, צו א בחינה פון גילוי שכינה.
- 16:49 פסח איז דער ראש און דער יסוד פון די מועדים; כאטש שבועות און סוכות זענען העכער, איז נאר ביי די מצוות פון פסח דא א חיוב כרת.
- 12:53 די מצה איז די מאכל פון אמונה: דער רבונו של עולם האט אריינגעלייגט די אמונה אין א מאכל כדי זי זאל ווערן א חלק פון דעם אידנס בשר ודם.
- 30:45 וואס עס איז געשען ביי יציאת מצרים פאסירט נאכאמאל יעדעס יאר, און דאס זאגן די מכות ביים סדר ציט ארונטער מכות אויף די שונאי ישראל און רפואות פאר אידן.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 16:07 אויב שבועות און סוכות זענען גרעסער פון פסח, פארוואס הייסט פסח דער ראש פון אלע מועדים?
תירוץ: 16:59 ווייל פסח איז דער יסוד: נאר אויף זיינע מצוות איז דא כרת, וואס ווייזט אז ער איז נוגע צום עצם חיות פון א איד און זיין התקשרות מיטן רבונו של עולם.
-
קשיא: 24:03 א צדיק און א פשוט'ער איד לייגן תפילין אויפן זעלבן אופן; מיט וואס איז דעם צדיק'ס מצוה גרעסער?
תירוץ: 24:32 ער טוט עס מיט מער אמונה; א איד מעסט מען לויט די קלארקייט פון זיין אמונה.
-
קשיא: 37:13 פארוואס איז די הגדה אזוי מאריך מיט נאך און נאך מכות, ווען מ'ווייסט נישט וואס דער פשט איז?
תירוץ: 37:32 אין הימל ווייסט מען; דורכן זאגן אז עס זענען געווען מער מכות ציט מען ארונטער מער מכות אויף די שונאי ישראל און מער רפואות פאר כלל ישראל.
-
קשיא: 26:53 פארוואס זענען די מכות געקומען אין דעם סדר?
תירוץ: 27:10 כדי צו ענטפערן פרעה'ס כפירה: זיי גייען ארויף פונעם וואסער אונטן אין דער בריאה ביז די נשמות העכער פונעם הימל, צו ווייזן אז דער רבונו של עולם הערשט אומעטום.
מעשיות
-
3:25 דער לובלינער הייבט אויף דעם טלית
א צדיק איז אמאל געווען ביים לובלינער אויפן סדר, ווען דער לובלינער איז געזעסן מיט א טלית איבערן קאפ און געזאגט די הגדה. ווען ער איז אנגעקומען צו די ווערטער "ובמורא גדול זה גילוי שכינה" האט ער אויפגעהויבן דעם טלית און מ'האט געזען זיין פנים. דער גאסט איז חלש געווארן, ווייל ער האט געזען גילוי שכינה.
אין דער מעשה: דער לובלינער חוזה
-
34:34 איבערדערציילן דעם קוזמירער'ס מופת
א איד מיט א קרענק וואס קיין רפואה האט נישט געהאלפן איז געקומען צו ר' יחזקאל'ע קוזמירער, וואס האט אים געבענטשט און געמאכט א מופת, און ער איז אויסגעהיילט געווארן. שפעטער איז א צווייטער איד מיט דער זעלבער קרענק געקומען צו זיין זון, און יענער האט אים דערציילט די מעשה פון זיין טאטנ'ס מופת. פונעם איבערדערציילן איז יענער איד אויך געהאלפן געווארן.
אין דער מעשה: ר' חזקל'ע קוזמירער, רבי שמואל אליהו זוואלינער
-
42:37 דעם פשוט'ן אידנס צובראכענע ברכה
ס'איז געווען א גרויסע גזירה אויף אידן, און די צדיקים האבן זי נישט געקענט מבטל זיין. דער ראפשיצער און דער רימאנאווער זענען געזעסן און געפרואווט מבטל זיין די גזירה, און פלוצלינג האבן זיי זיך צעשמייכלט. זיי האבן דערציילט אז א פשוט'ער איד וואס האט נישט געקענט לשון הקודש, און האט געוואוסט פון דער גזירה, האט געדאווענט מיט גרויס כוונה און אין ברכת השנים געזאגט די ווערטער פאלש. זיין ערליכע ברכה האט מבטל געווען די גזירה, וואס די צדיקים האבן נישט געקענט.
אין דער מעשה: רבי נפתלי ראפשיצער, ר' מענדעלע רימאנאווער
געדאנקען
- 0:44 די דריי רגלים זענען די ירושה פון די דריי אבות: פסח איז אברהם'ס חסד און אמונה, שבועות, ווען מ'האט געהערט די תורה "מפי הגבורה", איז פון יצחק, און סוכות פון יעקב; יעדער איז העכער ווי דער פריערדיגער, אבער פסח בלייבט דער יסוד.
- 12:41 דער רבונו של עולם האט געוואלט אז די ליכטיגקייט פון אמונה וואס איז נתגלה געווארן ביי מכת בכורות זאל בלייבן ביי אידן, דערפאר האט ער זי אריינגעלייגט אין א מאכל, די מצה, אז זי זאל ווערן א חלק פון זייער בשר, דם און עצמות; אזוי ווערט די מתנה פון יעדן יום טוב געטראגן אין זיין מאכל.
- 17:35 כרת מיינט פארשניטן ווערן, און דער היפך דערפון איז צוגעבונדן זיין; דאס וואס כרת איז דא ביי חמץ, ביים קרבן פסח און ביי מילה, וואס געהערט צו אברהם אבינו, ווייזט אז פסח איז מקשר א איד מיטן רבונו של עולם מער ווי שבועות און סוכות.
- 24:03 א גרויסער צדיק און א פשוט'ער איד לייגן תפילין אויף פונקט דעם זעלבן אופן; וואס מאכט דעם צדיק'ס מעשה גרעסער איז נאר די קלארקייט פון זיין אמונה, און מיט דעם מעסט מען א איד.
- 27:18 דער סדר פון די מכות גייט ארויף דורך דער בריאה: דם אין וואסער, דער נידריגסטער יסוד, דערנאך צפרדע, כינים אין דער ערד, ערוב אויף דער ערד, שחין פון אש, ברד אין דער לופט, חושך ביי די מאורות, און די נשמות פון די בכורות העכער פונעם הימל, אלס ענטפער צו פרעה אז דער רבונו של עולם הערשט פון אונטן ביז אויבן.
- 32:11 די צען מכות אנטפלעקן די עשרה מאמרות פון בריאת העולם פון הינטן: מכת בכורות איז כנגד "בראשית", חושך כנגד "יהי אור", און ארבה כנגד דעם רקיע.
- 34:23 דאס דערציילן א מופת קען מאכן אז עס זאל נאכאמאל פאסירן, דערפאר ציט דאס זאגן די מכות ביים סדר ארונטער מכות אויף די שונאי ישראל און רפואות אויף אידן, און וואס די הגדה מערט די מכות, מערט זיך ביידע.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 19:27 דער משגיח זאגט אז ביים סדר זאל מען רעדן דברי אמונה צו די קינדער, אז עס זאל ביי זיי איינגעזאפט ווערן.
- 37:59 דער משגיח זאגט אז די הגדה דארף מען זאגן מיט ברען, מיט התלהבות און מיט שמחה, ווייל לויט דעם ציט מען ארונטער נגף למצרים ורפוא לישראל.
- 40:16 דער משגיח זאגט אז אין דער ערנסטער צייט פון סכנה פאר אידן אין ארץ ישראל דארף מען מתפלל זיין און ממשיך זיין ישועות, דורכן זאגן די הגדה מיט שמחה.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דער אפטער רב, דער הייליגער אר"י, דער חתם סופר, דער לובלינער חוזה, דער רמב"ם, דער רמב"ן, הלל הזקן, יעקב אבינו, יצחק אבינו, פרעה, ר' חזקל'ע קוזמירער, ר' מענדעלע רימאנאווער, רבי אהרן קארלינער, רבי נפתלי ראפשיצער, רבי שמואל אליהו זוואלינער
ערכים אמונה, התלהבות, כרת, מיכלא דמהימנותא, מכת בכורות, ערב רב, עשרה מאמרות, קידוש החודש, שער החמישים