דרוש בנס חנוכה - נס הנרות מגלים נס המלחמה
קאטאלאג: זמנים חנוכה נומ׳ 11 פאקעט גייד ז׳ 19 תשמ"ט (1988–89) אידיש 46 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז דער נצחון פון חנוכה איז געווען א נס דורכן כח התורה, וואס קען נישט בפירוש משנה זיין די טבע, און אז דער נס פון שמן אינעם בית המקדש האט אנגעוויזן אז די מלחמה אליין איז געווען א נס.
דער משגיח פרעגט פארוואס על הנסים רעדט נאר פון דער מלחמה און נישט פונעם שמן, און וואס "זדים ביד עוסקי תורתך" לייגט צו. ער ברענגט די גמרא אין מגילה: רבי יהושע בן לוי לערנט אז "בית גדול" איז א מקום וואו מ'איז מגדל תורה, און רבי יוחנן אז ס'איז א מקום וואו מ'איז מגדל תפילה, ווייל אלישע האט געטון זיינע נפלאות מיט תפילה. דערנאך ברענגט ער דעם חתם סופר, וואס פרעגט פארוואס אלישע האט נישט געקענט נוצן שמות הקדושים, און ענטפערט פונעם ירושלמי. דער משגיח לייגט צו א דריטן כח, דעם כח התורה, און ער איז מסביר אז מיט תורה קען מען נישט מאכן קיין מופתים חוץ לדרך הטבע, ווייל די טבע אליין פירט זיך לויט דער תורה, חוץ אין מקום המקדש וואו הימל טרעפט זיך מיט ערד. דער נצחון פון די חשמונאים איז געקומען דורך תורה און האט אויסגעזען ווי טבע; דער נס פון שמן, א נס פון דעם זעלבן סארט, האט עס אנטפלעקט. צום סוף רעדט ער וועגן דער חנוכת הבית פונעם בית המדרש און בעט אז די שכינה זאל דארט רוען.
ענינים: דער נס חנוכה און די יוונים · ניסים און טבע · דער כח און די מעלה פון תורה
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס על הנסים דערמאנט נאר די מלחמה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח מערקט אן אז על הנסים און הנרות הללו רעדן נאר פונעם נצחון, נישט פונעם שמן, און ברענגט די שיטות צי מ'פראוועט חנוכה דעם נס פון דער מלחמה אדער פון די נרות. דערנאך פרעגט ער וואס "זדים ביד עוסקי תורתך" לייגט צו נאך "רשעים ביד צדיקים".
-
3:06 בית הכנסת, בית המדרש און "בית גדול"
דער משגיח לערנט די גמרא אין מגילה וועגן מאכן פון א בית הכנסת א בית המדרש, און די מחלוקת צי "בית גדול" מיינט א מקום וואו מ'איז מגדל תורה אדער תפילה. ער ערקלערט אז די מחלוקת איז וואספארא ארט טוט מער אויף: א בית הכנסת פאר תפילה, אדער א בית המדרש פאר תורה.
-
10:38 דער חתם סופר: אלישע, תפילה אדער שמות
דער משגיח ברענגט די קשיא פונעם חתם סופר: פון וואו ווייסט רבי יוחנן אז אלישע האט געטון זיינע נפלאות מיט תפילה און נישט מיט שמות הקדושים? ער ענטפערט פונעם ירושלמי אז איינער וואס איז נהנה משל אחרים טאר זיך נישט משתמש זיין מיט שמות, און דער בבלי האלט נישט אזוי; דער משגיח זאגט אז ס'איז אים שווער צו זאגן אז אלישע האט געטון מיט שמות.
-
16:05 דער כח התורה און די טבע
דער משגיח לייגט צו א דריטן כח פאר מופתים, דעם כח התורה, און פרעגט פארוואס רבי יהושע בן לוי האט נישט געענטפערט אז אלישע האט געטון מיט תורה. ער ערקלערט אז די וועלט איז באשאפן געווארן מיט דער תורה און די טבע פירט זיך לויט אירע הלכות, ממילא איז די תורה נישט משנה די טבע; א צדיק וואס וויל א נס העכער די טבע מוז מתפלל זיין.
-
22:32 מקום המקדש, וואו הימל טרעפט זיך מיט ערד
דער משגיח ערקלערט אז די מופתים פון משה רבינו זענען געווען א תנאי מיט מעשה בראשית, און אז מקום המקדש, וואו שמים ענדיגט זיך און ארץ הייבט זיך אן, פירט זיך לויט די כללים פון הימל וואס זענען העכער פון חשבון. ער ברענגט דעם נר המערבי וואס האט געברענט מער ווי זיין שיעור שמן אלס אזא נס וואס די תורה אליין דיקטירט.
-
26:22 דער נס פון שמן האט אנטפלעקט דעם נס פון דער מלחמה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די חשמונאים, וואס האבן זיך מוסר נפש געווען אויף תורה, האבן געוואונען דורכן כח התורה, ממילא האט דער נצחון אויסגעזען ווי טבע. דער אייבערשטער האט געמאכט אין מקום המקדש דעם נס פון שמן, א נס פון מעט המחזיק את המרובה פונקט ווי רבים ביד מעטים, כדי צו ווייזן אז די מלחמה איז געווען א נס; דאס איז דער תירוץ פארוואס על הנסים רעדט פון דער מלחמה.
-
32:47 חנוכת הבית פונעם בית המדרש
דער משגיח רעדט וועגן דער חנוכת הבית פונעם בית המדרש היינטיגן טאג, א מקום וואו מ'איז מגדל סיי תורה סיי תפילה און וואס די ווענט זענען איינגעזאפט דערמיט. ער זאגט אז דער אמת'ער בנין זענען די אידן וואס קומען לערנען און דאווענען, "היכל ה'", און בעט דעם אייבערשטן מיט משה רבינו'ס תפילה "ויהי נועם" אז די שכינה זאל דארט רוען.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס על הנסים דערמאנט נאר די מלחמה
דער משגיח מערקט אן אז אין על הנסים ווערט נישט דערמאנט קיין ווארט וועגן דער מנורה, נאר וועגן דער מלחמה, און אפילו אין הנרות הללו, וואס מ'זאגט ביים צינדן, רעדט מען פון די תשועות, דהיינו די נצחונות. דער ב"ח זאגט אז דער ערשטער טאג חנוכה איז פארן נצחון, און אנדערע זאגן אז די מלחמה האט געקענט זיין דרך הטבע און דער גאנצער נס איז געווען די נרות. אויב אזוי, פרעגט ער, פארוואס דערמאנט מען עס נישט? א,ב,ג
בית הכנסת, בית המדרש און "בית גדול"
דער משגיח לערנט די גמרא אין מגילה: פון א בית הכנסת מעג מען מאכן א בית המדרש, אבער נישט פארקערט, ווייל מעלין בקודש. רבי יהושע בן לוי ברענגט א ראיה פונעם פסוק "ואת כל בית גדול שרף באש", א מקום וואו מ'איז מגדל תורה, אזוי ווי "יגדיל תורה". רבי יוחנן לערנט אז ס'איז א מקום וואו מ'איז מגדל תפילה, פון "ספרה נא לי את כל הגדולות אשר עשה אלישע", ווייל אלישע האט זיי געטון מיט תפילה. ה,ו,ז,ח
די מחלוקת קען נישט זיין צי תורה אדער תפילה איז חשוב'ער, זאגט דער משגיח, ווייל די משנה זאגט דאך תלמוד תורה כנגד כולם. נאר אזוי ווי נישט יעדע נשמה לערנט און דאווענט גלייך, איז נישט יעדער מקום גלייך מסוגל. א בית הכנסת מאכט די תפילה גרעסער, ווייל אין תפילתו של אדם נשמעת אלא בבית הכנסת, און א בית המדרש איז מגדל תורה. די שאלה איז וועמענס כח איז גרעסער. ט,י
דער חתם סופר: אלישע, תפילה אדער שמות
דער משגיח ברענגט די קשיא פונעם חתם סופר אויף רבי יוחנן: פון וואו ווייסט ער אז אלישע האט געטון מיט תפילה? אפשר האט ער גענוצט שמות הקדושים, אזוי ווי תנאים און אמוראים האבן געטון זאכן מיטן ספר יצירה. דער חתם סופר ענטפערט אז די גמרא אין קידושין באגרעניצט וועמען מ'מעג איבערגעבן די שמות, און דער ירושלמי לייגט צו אז ער טאר נישט זיין נהנה משל אחרים; און די גמרא זאגט דאך "הרוצה ליהנות יהנה כאלישע". ל,ע,מ,נ,ס
רבי יוחנן האלט ווי דער ירושלמי, ממילא האט אלישע לויט אים נאר געקענט טון מיט תפילה. אינעם בבלי שטייט נישט דער תנאי, און מ'פסק'נט ווי רבי יהושע בן לוי. דער משגיח לייגט צו אז ס'איז אים א ביסל שווער צו זאגן אז אלישע האט געטון אלע זיינע מופתים מיט שמות, הגם דער חתם סופר האט אוודאי בעסער פארשטאנען. נ
דער כח התורה און די טבע
דער חתם סופר דערמאנט צוויי כוחות, תפילה און שמות, אבער דער משגיח לייגט צו א דריטן, דעם כח התורה, וואס דער צדקת הצדיק רעדט דערפון. צדיקים וואס מאכן מופתים מיט תורה, דורך א נייעם חידוש, שטייען העכער ווי די וואס טוען מיט תפילה, און די חידושים ווערן אנגענומען אין הימל. פארוואס זשע האט רבי יהושע בן לוי נישט געענטפערט אז אלישע האט געטון מיט תורה? פ
ער ענטפערט אז מיט תורה קען מען נישט מאכן קיין מופתים חוץ לדרך הטבע, נישט צוליב איר שוואכקייט נאר צוליב איר מעלה. ווי דער זוהר זאגט, האט דער אייבערשטער באשאפן די וועלט מיט דער תורה, און די ערשטע פרשיות זענען די הלכות וויאזוי די טבע פירט זיך, אזוי ווי א בוים איז מקיים "עץ פרי עושה פרי". די טבע איז תורה, און דער אייבערשטער וויל נישט מ'זאל זי משנה זיין; די גמרא זאגט "כמה גרוע אדם זה" ביי איינעם וואס מ'האט פאר אים געטוישט סדרי בראשית. ממילא, א צדיק וואס וויל א נס העכער די טבע מוז מתפלל זיין. ק,ר,ש
מקום המקדש, וואו הימל טרעפט זיך מיט ערד
די מופתים פון משה רבינו זענען אנדערש: זיי זענען געווען א תנאי מיט מעשה בראשית, פון די עשרה דברים וואס זענען באשאפן געווארן בין השמשות, ממילא האט די תורה אליין זיי דיקטירט. און ס'איז דא איין ארט וואו מופתים גייען על פי התורה און ענדערן פונדעסטוועגן די טבע: מקום המקדש, וואו שמים ענדיגט זיך און ארץ הייבט זיך אן, אזוי ווי "יברכך ה' מציון עושה שמים וארץ". אא,אב
דער נס פון שמן האט אנטפלעקט דעם נס פון דער מלחמה
די חשמונאים האבן זיך מוסר נפש געווען אויף תורה ווען מ'האט געוואלט משכיח זיין די תורה פון ישראל, ממילא האט דער אייבערשטער געמאכט פאר זיי מופתים על פי התורה, וואס איז, ווי דער צדקת הצדיק זאגט, העכער ווי על פי תפילה. רבים ביד מעטים איז געווען חוץ לטבע, אבער מ'האט עס נישט געקענט אנווייזן מיטן פינגער: ס'טרעפט אמאל אז די שוואכע געווינען ווייל זיי גייען מיט מער דרייסטקייט. א,פ
די ראיה איז געווען דער נס פון שמן, אויף דער זעלבער משקל: א ביסל שמן וואס לויטן חשבון האט געקענט ברענען איין טאג האט געקלעקט אויף אכט. וויבאלד א נס פון תורה קען זיך ווייזן חוץ לטבע נאר אין מקום המקדש, האט דער אייבערשטער עס דארט געמאכט, א שפיגל פונעם שלאכטפעלד. דערמיט איז מתורץ די קשיא פונעם אנהייב: על הנסים רעדט פון דער מלחמה, דער עיקר נס, וואס איז געקומען דורך "עוסקי תורתך", און די מנורה איז איר עדות. א
חנוכת הבית פונעם בית המדרש
דער משגיח רעדט וועגן דער חנוכת הבית פון זייער בית המדרש היינטיגן טאג, דעם טאג פון חנוכת המזבח. מיט סייעתא דשמיא איז עס א מקום וואו מ'איז מגדל סיי תורה סיי תפילה, ממילא האט די תפילה דארט אויך די מעלה פון א בית הכנסת, און די ווענט, די בענק און די פאדלאגע זענען איינגעזאפט מיט תורה און תפילה.
נאך מער, פונעם פסוק "היכל ה'" זאגט ער אז דער אמת'ער בנין זענען די אידן וואס קומען לערנען און דאווענען, מער ווי די ווענט וואס זענען געבויט געווארן מיט געלט וואס מ'ווייסט נישט פון וואנעט. דערפאר, זאגט ער, דארף מען היינט בעטן דעם אייבערשטן מיט משה רבינו'ס תפילה ביים משכן, "ויהי נועם", אז די שכינה זאל רוען דארט מיט א רוח קדושה, אז מ'זאל דארט דינען דעם אייבערשטן מיט תורה, תפילה און צדקה ביז ביאת גואל צדק. אד,אה
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
- ה לכאורה Megillah 27a מפתח אינעם אויסשרייב: 3:18
- י לכאורה Berachos 6a מפתח אינעם אויסשרייב: 5:52
- מ לכאורה Kiddushin 71a מפתח אינעם אויסשרייב: 10:56
- ס לכאורה Berachos 10b מפתח אינעם אויסשרייב: 10:56
- ע לכאורה Sanhedrin 65b מפתח אינעם אויסשרייב: 10:56
- ש לכאורה Shabbos 53b מפתח אינעם אויסשרייב: 19:09
- אג לכאורה Shabbos 22b מפתח אינעם אויסשרייב: 24:15
תלמוד ירושלמי
זוהר און קבלה
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 0:25 על הנסים און הנרות הללו רעדן פון דעם נצחון אין דער מלחמה און נישט פון דעם וואס דער שמן האט געברענט אכט טעג.
- 5:52 די מחלוקת וועגן "בית גדול" איז נישט צי תורה אדער תפילה איז גרעסער, נאר צי דער מקום טוט מער אויף פאר תפילה אדער פאר תורה.
- 16:01 מופתים קען מען מאכן מיט תפילה, מיט שמות הקדושים, און אויך מיטן כח התורה, וואס שטייט אויף א העכערער מדריגה.
- 19:09 מיט תורה קען מען נישט מאכן קיין נס חוץ לדרך הטבע, ווייל די טבע אליין פירט זיך לויט די הלכות פון דער תורה, חוץ אין מקום המקדש וואו שמים וארץ טרעפן זיך.
- 27:26 דער נצחון פון די חשמונאים איז געקומען דורכן כח התורה, און דער נס פון שמן, אויף דער זעלבער משקל, האט געוויזן אז די מלחמה איז אויך געווען א נס.
- 34:24 דער אמת'ער בנין פון א בית המדרש זענען די אידן וואס קומען דארט לערנען און דאווענען.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 0:25 פארוואס רעדן על הנסים און הנרות הללו נאר פון דער מלחמה און נישט פונעם שמן?
תירוץ: 32:15 די מלחמה איז געווען דער עיקר נס, געמאכט דורכן כח התורה; דער נס פון שמן איז געווען אן עדות וואס האט געוויזן אז די מלחמה איז געווען א נס.
-
קשיא: 5:52 וואס איז די מחלוקת וועגן "בית גדול", ווען ס'איז פשוט אז תלמוד תורה כנגד כולם?
תירוץ: 6:22 צי א בית הכנסת טוט מער אויף פאר תפילה אדער א בית המדרש טוט מער אויף פאר תורה, און ממילא וואספארא איבערמאכן איז מעלין בקודש.
-
קשיא: 11:01 פון וואו ווייסט רבי יוחנן אז אלישע האט געמאכט זיינע נפלאות מיט תפילה און נישט מיט שמות הקדושים?
תירוץ: 12:41 דער חתם סופר ענטפערט אז לויטן ירושלמי מעג נאר איינער וואס איז נישט נהנה משל אחרים זיך משתמש זיין מיט שמות, און אלישע איז געווען נהנה משל אחרים.
-
קשיא: 18:34 פארוואס האט רבי יהושע בן לוי נישט געענטפערט אז אלישע האט געטון זיינע נפלאות מיטן כח התורה?
תירוץ: 19:09 ווייל מיט תורה קען מען נישט מאכן קיין מופתים חוץ לדרך הטבע, ווייל די טבע אליין פירט זיך לויט דער תורה.
-
קשיא: 31:13 פארוואס האט דער אייבערשטער נישט געמאכט קיין אפענעם נס אויפן שלאכטפעלד, נאר אינעם בית המקדש?
תירוץ: 31:44 ווייל דער נצחון האט געדארפט קומען דורך די עוסקי תורה, און א נס פון תורה קען אויסער מקום המקדש נישט זיין בפירוש חוץ לטבע; די נרות אינעם מקדש האבן עס אנטפלעקט.
געדאנקען
- 5:52 די מחלוקת צווישן רבי יהושע בן לוי און רבי יוחנן איז נישט וועגן דער חשיבות פון תורה קעגן תפילה, נאר וואס א מקום טוט מער אויף: דער כח פון א בית הכנסת אז די תפילה זאל אנגענומען ווערן, אדער דער כח פון א בית המדרש צו זיין מגדל תורה.
- 19:17 וואס מ'קען מיט תורה נישט מאכן קיין מופתים חוץ לדרך הטבע קומט פון דער מעלה פון תורה, נישט פון איר שוואכקייט: די טבע איז די תורה'ס אייגענע הלכה, און א צדיק וואס איז משנה סדרי בראשית איז אזוי ווי משנה די תורה.
- 23:51 מקום המקדש איז דער ארט וואו שמים ענדיגט זיך און ארץ הייבט זיך אן, ממילא גילט דארט די הנהגה פון הימל, וואס איז העכער פון מקום, זמן און חשבון; די ניסים דארט זענען נישט קיין שינוי הטבע נאר די טבע פון שמים וואס די תורה האט אוועקגעשטעלט.
- 29:07 דער שמן וואס האט געקלעקט אויף אכט טעג איז געווען דער זעלבער סארט נס ווי רבים ביד מעטים, ממילא זענען די נרות געווען א שפיגל וואו מ'האט געזען דעם באהאלטענעם נס פון דער מלחמה.
- 31:44 "זדים ביד עוסקי תורתך" אין על הנסים זאגט פון וואו דער נצחון איז געקומען: די זדים זענען געפאלן אין די הענט פון די עוסקי תורה, ווייל דער נס איז געמאכט געווארן דורך תורה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 35:22 דער משגיח זאגט אז אין דעם טאג פון חנוכת הבית דארף מען בעטן דעם אייבערשטן מיט משה רבינו'ס תפילה "ויהי נועם" אז די שכינה זאל רוען אינעם בית המדרש.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אלישע הנביא, דער ב"ח, דער חתם סופר, משה רבינו, רב פפי, רבא, רבי יהושע בן לוי, רבי יוחנן
ערכים חנוכת המזבח, מועט המחזיק את המרובה, מעשה בראשית, מקום המקדש, נר חנוכה, על הניסים, שמות הקדושים